TIT. XXV. Unus quis dicendus et quis plures.

Fuit vir unus (I Reg. I). Unusquisque nostrum non est unus, sed plures. Quomodo unus est qui nunc laeti, nunc tristis, nunc irati vultum, nunc lenis, nunc avari, nunc luxuriosi cor habet? Vides quomodo qui unus putatur non est unus, sed plures, in quo tot personae, quot mores, quia et secundum Scripturas stultus sicut luna mutatur (Eccle. XXVII). Quae cum sit una per substantiam in mutatione semper alia a se est. Unus autem est, sed et omnes unus dicuntur qui imitantur eum qui vere unus est, idem permanens et invariabilis, non divisi per bina, non scissi per schismata, idem semper sapientes: nec solum unus sed et unum, sicut multitudo cui cor unum et anima una (Act. IV). Hoc est de quo Apostolus: Unus accipit bravium (I Cor. IX). Quia ergo justus per hoc quod non a se alter efficitur, unus dicitur: in laudem ejus dicitur: Fuit vir unus de monte Ephraim, nomine Elcana (I Reg. I). Ephraim fructificatio, Elcana Dei possessio dicitur. Qui enim unus est, non est de infimis sed de monte frugifero; et est possessio Dei, non daemonis. Quem siquidem possident daemones, non est unus, sed multi; sicut et ipsi dicunt, in eo quem possidebant, quod legio ei nomen est (Marc. V). Hic unus habet duas uxores (ibid.) Annam prius sterilem, post habentem talem filium, qui assistat Deo, Samuelem; et Phenennam multos filios habentem. Anna gratia, Phennena conversio interpretatur. Unusquisque qui vult esse possessio Dei, istas duas necesse est sibi jungat uxores. Primam per fidem sibi gratia jungat quia sicut dixit Apostotolus: Gratia salvi facti sumus per fidem (Ephes. II); secundae quoque, id est conversioni, jungatur, quia post gratiam credulitatis sit morum commendatio et vitae confessio. Iste est ordo nuptiarum; sed alius est procreationis. Phenenna quidem primos filios parit, quia primos fructus de conversione et prima justitiae germina de actibus procreamus, nisi enim ante convertamur a malo, non poterimus de Anna, id est gratia, effici patres. Filii Phenennae multi sunt, et, licet accipiant partes, non assistunt Deo quia multa sunt opera justitiae in praesenti, pro quibus in futuro merces accipitur. Unde dictum est Marthae: Sollicita es, et turbaris erga plurima (Luc. X). Sed non assistunt Domino quoniam haec opera cessabunt. Prius ergo est converti a peccato, et fructus facere dignos poenitentiae, et post Anna, id est gratia suscitata per aemulationem boni, orationibus filium gignit, qui Deo assideat et perseveret, de quo dicitur Mariae quod optimam partem elegit quae non auferetur ab ea (ibid.). Filius enim gratiae Deo vacat et verbo Dei. Et vocatur Samuel, quod interpretatur ubi est ipse Deus. Est enim vere Deus in tali filio Ecclesiae, qui semper invocat nomen ejus. Unde: Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus; et Samuel inter eos qui invocant nomen ejus (Psal. XCVIII).