TIT. LXVIII. De quatuor modis exeundi per operationem et totidem per cogitationem.

Quatuor modis exitur per operationem: Primo ad usum voluptatis, et haec sunt animalia immunda: secundo ad usum necessitatis haec quidem animalia, sed munda; tertio ad curam regiminis ex praecepto obedientiae, et hi sunt filii Noe, qui exiens obtulit sacrificium; quarto ad eamdem ex ambitione caeteros despiciendo, et hi similes erant Cham qui patris verenda derisit. Quatuor modis per cogitationem. Primo considerando quid ex se sit, secundo quid ex dono Creatoris, tertio quomodo Deus creaturis utatur, tribus his loquens vocibus: Accipe, redde, fuge. Accipe beneficium, redde debitum, fuge supplicium. Prima vox est famulantis, secunda monentis, tertia minantis. Prima voce dicit terra, aqua, aer, ignis: Accipe me in beneficium; secunda: Bedde pro beneficio laudem; tertia: A me deglutieris, combureris, absorberis, submergeris. Qui enim beneficia Dei accipit, nec gratias refert, merito haec patietur. Quarto modo per cogitationem exitur, dum cogitatur non necessitatis subsidium, sed libidinis oblectamentum: et hi similes sunt Evae, quae vidit lignum quod pulchrum esset, etc., et corvo, quia ad arcam conscientiae non rediit. Primi tres similes sunt columbae, quae praemissa primo rediit, et nihil reportavit; secundo rediit et attulit ramum olivae; tertio non rediit ad arcam, sed mansit in loco a Deo aquis purgato. Ex prima consideratione adducit contemptum mundi, quia, contempto mundo aquis diluvii, id est voluptatis cooperto, ad arcam rediit; ex secunda laudem Dei quia ramum olivae in signum pacis attulit. Pax autem gloriae Dei conjungitur, cum ab angelis canitur: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax, etc. (Luc. II). Ex tertia amorem pariter et timorem Dei, quia ab eo nec voluit nec ausa est amplius discedere; ex quarta vero, si redire contingat incentivum adducat libidinis.