TIT. II. De aedificatione templi sive Ecclesiae morali ex ligno, auro et lapide.

Templum Salomonis ex triplici materia; Ecclesia ex tribus constat ordinibus. Triplex materia: aurum, ligna, lapides: lapis praelatis, aurum contemplativis, lignum confertur activis. Ligni ut pars sursum erigatur, pars deorsum demittitur. Activi, ut colesti gloria potiantur, piis actibus in terra occupantur. Aurum quod invenit homo abscondit: et de contemplativis dicitur; Abscondes eos in abscondito faciei tuae, a conturbatione hominum (Psal. XXX). In lapide qui scriptus est digito Dei, tria sunt: Scriptura, ignis, duritia. In praelato debent esse doctrina, dilectio, correctio. Scriptura notat doctrinam, duritia correctionem, ignis dilectionem. Nec dilectio sine correctione, nec correctio utilis est sine dilectione. Utrumque necessarium; plus tamen amandum amari quam timeri. Quod mystice Salomon docet in base templi quae praelatis aptatur, ubi cum cherubin bovem pariter sculpsit et leonem. In cherubim scientia: in bove mansuetudo, in leone terror innuitur. Scientia pertinet ad doctrinam, mansuetudo ad charitatem, terror ad correctionem. Virtutem doctrina parit, charitas fovet, correctio conservat. Doctrina instruit ignorantes, charitas consolatur pusillanimes, correctio comprimit contumaces. Sicut templum Salomonis ex triplici materia, sic ex tribus ordinibus constat Christi Ecclesia. Unde haec tria conveniunt praelato doctrina, ne caecus caeco ducatum praebeat; charitas, ut congaudeat veritati; correctio, ut vitiosis non consentiat. Praelatus cum Noe regit arcam in diluvio. Contemplativus cum Daniele orat ad fenestram orientalem in coenaculo. Activus cum Job universis necessitatem patientibus pio subvenit auxilio. Praelatus est in agro ut seminet verbum Dei, contemplativus in lecto ut suavitate Dei fruatur; activus in pistrino, ut sollicitetur et turbetur erga plurima pro amore Dei. Et qui horum trium ordinum Christus erat forma futurus, cui conformarentur, seipsum proposuit, ut verus magister prius fecit, postea docuit (Act. I). Ut devotus contemplatur ascendit in montem salus orare, ut sedulus minister non venit ministrari, sed ministrare. Ipse quoque in templo corporis sui triplicem hanc materiam praesentavit. Non tantum enim Salomonis templum, templum Ecclesiae, sed et corporis Christi templum signat, de quo ait: Solvite templum hoc, etc. (Joan. II). Et hoc templum constat auro, ligno, lapide. Unde legitur: Nascitur ibi aurum terrae illius optimum, ibique invenitur bdellium (quae, ut Plinius ait, arbor est odorifera) et lapis onychinus (Gen. II). Terra illa est beata Virgo; caetera Christum signant, qui constat deitate, carne, anima. Lapis congruit divinitati propter immutabilitatem, aurum animae propter tribulationem quam sustinuit, lignum carni, propter infirmitatem. De primo dicitur: Ego sum Deus, et non mutor (Mal. III). De secundo: Tristis est anima mea usque ad mortem (Matth. XVI). De tertio: Ego sum vermis et non homo (Psal. XXI). Secundum divinitatem miracula operatus est; secundum animam nobis compassus est; secundum carnem tormenta passus est. De primo leo, quia fortis; de secundo gallina, quia multum misericors est; de tertio agnus, quia multum mansuetus et mitis. Horum, scilicet leonis, gallinae et agni, id est verbi, carnis et animae facta est conjunctio, quando Deus et homo convenerunt in unum, ut miro commercio fieret excelsus humilis, incognitus visibilis, [sba][th][aac][n][a][t][o][sf], id est immortalis, passibilis et mortalis.