|
Erat adhuc alia voluntas in Christo, voluntas pietatis sive humanitatis.
Nam ipsa pietas humanitas vocatur, et dicuntur humani qui pii sunt, et
facile alienis miseriis compatiuntur. Proprium est enim humanitatis
compati et moveri pietate in miseria aliena. Bestia pati potest, compati
autem humanitatatis est proprium. Idcirco voluntas pietatis, voluntas
humanitatis vocatur, quia hominis est pietate moveri. Et haec similiter
secundum naturam humanitatis in Christo invenitur. Cum appropinquaret
Jerusalem videns civitatem flevit super eam (Luc. XIX). Quare flebat si
non dolebat? Ergo noluit quod doluit. Quid doluit? perditionem. Si
doluit de perditione illorum, noluit perditionem illorum. Quomodo
noluit? Secundum voluntatem utique divinam quod justum futurum erat,
voluit. Secundum voluntatem rationis, justitiae consensit, et justitiam
approbavit. Porro secundum voluntatem pietatis sine odio justitiae
condoluit miseriae, quemadmodum secundum voluntatem carnis justitiam non
accusabat, sed poenam recusabat. Unaquaeque voluntas quod suum erat
operabatur, et quod ad se pertinebat sequebatur. Voluntas divina
justitiam, voluntas rationalis obedientiam, voluntas humanitatis
misericordiam, voluntas carnis naturam. Neque alia alii contraria erat,
sed unaquaeque quod suum erat appetiit, ut quamvis ad aliud esset, alii
tamen contraria non esset. Hoc est ut licet ad aliud velle haberet, ad
aliam tamen nolle non haberet. Sicut enim divinitati natura erat
justitiam non deserere, sic carni justum erat naturam servare; et
pietati alienam miseriam non amare. Sic itaque in Christo voluntas fuit
divinitatis, justitiam dictans; voluntas rationis, justitiam approbans;
voluntas humanitatis, per quam nulli malum voluit; voluntas carnis, per
quam sibi poenam noluit. Justum itaque carni erat, quod passionem suam
noluit, quia hoc erat secundum naturam, et justum Deo erat, quod
passionem illius voluit; quia hoc erat secundum justitiam. Neque enim
idcirco caro noluit, quia Deus voluit, sicut et Deus idcirco non voluit,
quia caro noluit. Similiter et pietas quod secundum affectum
compassionis in poena vel perditione miserorum misericorditer noluit,
nequaquam contra Deum id juste volentem noluit; sed quod suum erat
amavit misericordiam, et tamen quod suum non erat non improbavit
justitiam. Sane sciendum quod id quod caro mortalis timore passionis
uritur, et pietas amore compassionis passibiliter movetur, praesenti
tantum vitae debitum est, in qua et malis compassio debetur, quandiu
corrigi possunt; et bonis passio non tollitur quandiu meliores esse
possunt. Cum autem mortale hoc induerit immortalitatem, et corruptibile
hoc incorruptionem (I Cor. XV); tunc utique sicut carnem nec passio
neque timor passionis ullius affliget; sic mens nullam ex compassione
alieni doloris poenam suscipiet. Illic quippe et caro habebit contra
passionem securitatem, et anima habebit in pietate puritatem. Securitas
carnis erit ex impassibilitate, puritas mentis ex veritate. Intellige
quae dico. Pati et compati utrumque poena est. Pati datum est homini pro
iniquitate; compati autem praeceptum est pro bonitate. Justum est enim
et aequum coram Deo, ut qui patitur compatiatur, ut per passionem
deleatur iniquitas, per compassionem exerceatur bonitas. Hoc siquidem ad
bonitatem pertinet vitae mortalis, ut se in aliis conditioni suae
accommodet, et alienae passionis per compassionem particeps efficiatur,
ut sicut id quod patitur necessitatis est, ita id quod compatitur opus
sit bonitatis. Ubi autem pati non erit, compati non erit. Non tamen quia
crudelitas erit in poena aliena, sed quia cruciatus non inerit ex aliena
miseria. Hic compati virtutis est; illic non compati, felicitatis. Hic
compateris voluntate, moveris pietate, condoles bonitate. Illic non
compateris felicitate, non moveris aeternitate, non condoles
impassibilitate. Sic itaque compati esse non potest, nisi illic tantum
ubi pati esse potest, quoniam et ipsum compati, pati est. Sane qui illic
pati non exuunt compati non deponunt; quia sicut pro sua iniquitate
corruptibiliter patiuntur, ita pro aliena infelicitate secundum vitae
mortalis affectum carnaliter compatiuntur. Hinc est quod dives ille in
tormentis positus pro fratribus sollicitatur, ut ei ad miseriae cumulum
accederet, quod eum in sua poena etiam aliena miseria cruciaret. Abraham
autem etiam cruciatum vidit, et tamen sive compassionis dolore in
certitudine felicitatis persistens (Luc. XVI), eum per justitiam repulit
dicens: Fili, recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala
(ibid.). Hinc est etiam quod Psalmista praevidens quemadmodum in illo
aeternitatis gaudio corda justorum divinae justitiae per veritatis
amorem immutabiliter inhaerentia, non aliud appetere vel approbare
poterunt, nisi hoc solum quod secundum illam esse cognoscunt ait:
Introibo in potentiam Domini; Domine, memorabor justitiae tuae solius
(Psal. LXX). In hac autem vita ubi ejusdem divinae justitiae sententiam
perfecte nec scire nec praescire possumus, quaedam etiam quae secundum
ipsam justa non sunt sine injustitia velle possumus; quia hoc solum ad
nos pertinet ut ubi nescimus quid potius Deo placeat, hoc potissimum
eligamus quod pietati concordat. Ubi autem divinae justitiae sententia
immutabiliter praefixa ostenditur, contra eam deinceps pietati locus non
debetur. Quia si quid nos illic ex compassione tetigerit, vel ex vitio
est affectui dominante, vel ex infirmitate corruptibilis naturae
passioni resistere non valente. Triplex enim compassionis modus est. Est
quippe compassio, alia ex vitio alia ex natura, alia ex virtute.
Compassio ex vitio est quando affectus illic reprehensibili dolore
tangitur, ubi illicito prius amore tenebatur. Compassio ex natura est
quando ex insito sibi pietatis affectu animus alienis aerumnis condolet,
quoties contra pietatis vel humanitatis mensuram naturam opprimi sive
affligi videt. Compassio ex virtute est quando propter Deum alienis
doloribus compatimur, cum scilicet vel justitiam premi vel innocentiam
affligi videmus. Compassio ex vitio, culpabilis est? compassio ex
natura, irreprehensibilis; compassio ex virtute laudabilis, prima
reprehenditur, tertia laudatur. Secunda autem nec culpam habet, quia ex
natura est; nec praemium, quia ex virtute non est. In hac ergo vita
quandiu caro mortalis laedi potest passione, tandiu etiam animus
mutabilis tangi potest compassione. Ubi autem utrumque veraciter
impassibile erit, tunc profecto neque passio carni, neque compassio
menti ulla inesse poterit. Nunc ergo mutabilitate sua bene utrumque
utitur, si et caro in passione patientiam non deserit, et animus in
compassione justitiae mensuram non transcendit. Si igitur tempus
compassionis quaeris, quandiu pati possumus compati debemus. Si locum
quaeris, illic compassionis miseria exhibenda est, ubi adhuc passionis
misericordia desperanda non est.
|
|
