|
Tulit Dominus Deus hominem, quem formaverat et posuit eum in paradisum
voluptatis (Gen. II). Tropologice, id est moraliter haec disserentes,
charissimi, dicimus quod homo a Deo formatur quando justificatur, et in
paradisum ponitur, dum in secura jucunditate, sive jucunda securitate
bonae conscientiae collocatur. Quid enim melius intelligimus per
paradisum plenum voluptate quam mentem humanam ex confidentia bonae
conscientiae plenam securitate? Secura enim mens quasi juge convivium
(Prov. XV). Nihil ergo rectius accipimus per illam terrestrem paradisi
gloriam quam bonam justi conscientiam. De qua et Apostolus ait: Gloria
nostra est testimonium conscientiae nostrae (II Cor. I). Quid quoque
aptius figurari dixerim per illius quietem optimam, quam tranquillitatem
mentis, et pacem internam? De hac pace populo non in via Dei ambulanti,
sed in invio diaboli erranti Baruch ait: Si in via Dei ambulasses,
habitasses utique in pace super terram (Baruch. III). Nam si parentes
primi in paradiso praeceptum Creatoris tenuissent, in habitatione pacis
ejus perpetuo quievissent. Ita et nunc quicunque mandata Dei corde
perfecto custodiunt, in pacis intimae securitate malorum timore sublato
requiescunt. Non solum autem paradisus terrestris sua voluptate,
securitate, pace, gloria, bonae conscientiae nostrae spiritalia bona
significat, verum et fontis sui, fluviorumque manatione, atque
natatilium, ambulatilium, et volatilium ad alta volantium, suave
canentium multitudine, ac diversarum arborum multiplici fructificatione,
omnium quoque florum vernantium pulchritudine convenienter illa figurat.
Significat enim in nobis fons paradisi gratiam spiritualem, quatuor
flumina quatuor principalium virtutum exercitationem; natatilia, eo quod
pisces in aquis hinc inde fluctibus quassati natando laborant,
laboriosam boni operis exhibitionem; ambulatilia, nostrae justitiae
incrementum et perfectionem; volatilia, per volatum divinam
contemplationem, per cantum laudem et gratiarum actionem. Arbores quoque
multiplici fructificatione, et flores varia pulchritudine virtutum in
nobis figurant utilem decorem et opinionem. Olea misericordiam
significat, ut ex diversis sacrae Scripturae paginis potest intelligi.
Est autem olea nomen ipsius arboris, cujus fructus oliva vocatur. Inde
est distichon cujusdam versificatoris.
Arboris est olea, fructus est nomen oliva.
Hinc oleum liquor expressus, faex cujus amurca.
Vitis significat sapientiam. Christus etenim, qui est Dei sapientia,
dixit: Ego sum vitis vera (Joan. XV). Sed et vinum modice sumptum acuit
ingenium. Ficulnea propter dulcorem et suavitatem sui fructus, dulcorem
et suavitatem designat internam. De qua scriptum est: O quam bonus et
suavis est, Domine, spiritus tuus in omnibus (Sap. XII). Et Sapientia:
Spiritus meus super mel dulcis, et haereditas mea super mel et favum
(Eccli. XXIV). Et Psalmista de suavitate: Memoriam abundantiae
suavitatis tuae eructabunt (Psal. XLIV). Et de dulcedine: Quam dulcia
faucibus meis eloquia tua super mel ori meo (Psal. CXVIII). Lignum
scientiae boni et mali exprimit obedientiam. In ipsa nempe, si eam
servamus, bonum experimur; si transgredimur, malum. Lignum vero vitae
charitas est. Lignum etenim vitae vitam hominis sanam, incolumem et
immortalem semper conservasset, si de ipso semper homo comedere
potuisset. Inde etiam quod postquam peccavit Adam de eo scriptum est: Ne
forte mittat manum suam, et sumat etiam de ligno vitae, et comedat, et
vivat in aeternum. Emisit eum Dominus Deus de paradiso voluptatis (Gen.
III). Quemadmodum ergo lignum vitae ut supra dictum est, immortale
conservasset corpus humanum, ita et charitas, dum possidetur, immunem a
morte peccati humanum custodit spiritum. Palma manibus victorum ferri
solebat, et ideo victoriam significat. Quaelibet autem arbor aromata sua
redolentia bonam famam designat. Sic et rosa per ruborem passionem vel
compassionem. Lilium per candorem castitatem. Viola per deflexionem
flosculi et capitis sui ad ima humilitatem figurat. Non mireris, si
supradictae arbores in paradiso terrestri, vel etiam quaelibet animalia,
aut volatilia esse dicantur. Nam de arboribus scriptum est: Plantaverat
autem Dominus Deus paradisum voluptatis a principio, in quo posuit
hominem, quem formaverat. Produxitque Dominus Deus de humo, scilicet
paradisi, omne lignum pulchrum visu et ad vescendum suave, lignum etiam
vitae in medio paradisi, lignum scientiae boni et mali (Gen. II). Ubi
enim omne lignum pulchrum visu et ad vescendum suave in paradiso fuisse
dicitur, nullum lignum defuisse videtur. Et de animalibus et volatilibus
postquam Dominus Adam posuit in paradisum, ita scriptum est: Formatis
Dominus Deus cunctis animantibus terrae, et volatilibus coeli adduxit ea
ad Adam, ut videret quid vocaret ea (ibid.). Nec enim credendum videtur
ea Adam extra paradisum longe quaesiturum, si eorum uti ministerio
voluisset, sed de prope accepturum. Mysticis ergo divitiis atque
deliciis supra descriptis mens justorum conserta, conferta et redimita
dignoscitur. Cui mens impiorum sine conscientia valde dissimilis est.
Nam ut Paulus dicit: Inquinatae sunt eorum mens et conscientia (Tit. I).
Hinc Salomon ait: Per agrum hominis pigri transivi, et per vineam viri
stulti; et ecce totum repleverant urticae, et operuerant superficiem
ejus spinae, et maceria lapidum destructa erat (Prov. XXIV). Quasi
diceret: Vitam negligentis hominis consideravi et mentem ejus, quam
urticae et spinae replent, quia in corde negligentis prurientia terrena
desideria, et punctiones pullulant vitiorum, et munimina virtutum
perdidit. Non solum autem in agro pigri, in vinea stulti urticae et
spinae, quae hic describuntur oriuntur, sed multae inutiles arbusculae,
et herbae noxiae, videlicet tribuli, vepres, rubi, lappae, cicutae, et
multa similia, Tribuli ergo, eo quod minus duros aculeos habeant, et non
valde vulnerando laedant, cujuslibet amaritudinis pravae tribulationem
recte designant. Spinae, quae duriores habent stimulos et acrius
pungunt, graviorem cordis rancorem congrue figurant. Vepres quoque, quia
lacerando vulnerant, rixarum et contentionum exacerbationem
scissionemque apte significant. Rubi etiam, qui durissimos habent
aculeos ac gravissime vulnerant et cruentant, crudelitatis immanitatem
exprimunt. Urtica, quia digitos tangentis saepe perurit, significat
libidinem. Lappa, quia dum vestibus aut capillis injicitur tenaciter eis
inhaeret, figurat tenacitem. Cicuta denique quia intus est inanis et
vacua, et foris odore foetida, inanem gloriam et malam exprimit
opinionem. Per urticas autem et spinas, quas Salomon superius solas et
nominatim posuit, omnia vitia carnis et cordis significantur. Nam
libido, quae per urticas exprimitur, significare potest omnia vitia
carnis: rancor vero, qui per spinas intelligitur, omnia vitia cordis.
Non sint, charissimi, nobis in nostrarum horto deliciarum; non sint,
inquam, tribuli per quamlibet vel levissimam pravae amaritudinis
tribulationem, non spinae per rancorem, non vepres per exasperationem,
non rubi, quos quidam etiam scorpiones vocant, per crudelitatem. Non
sint urticae per libidinem, non lappae per tenacitatem, non cicutae per
foetidam opinionem, non denique quaelibet arbuscula inutilis, aut herba
noxia per quamlibet vitiositatem. Enimvero sit in nostro paradiso olea
per misericordiam, vitis per sapientiam, ficulnea per dulcedinem
internam, lignum scientiae boni et mali per obedientiam, lignum vitae
per charitatem fraternam, palma per victoriam, quaelibet arbor aromatica
per bonam famam. Sit in eo rosa per passionem vel certe compassionem,
lilium per castitatem, viola per humilitatem, omnis denique arbor bona,
flosque pulcherrimus per cujuslibet virtutis fructificationem,
pulchritudinem et opinionem. Hunc paradisum, charissimi, totis viribus
exerceamus, omni diligentia custodiamus. Exerceamus operatione,
custodiamus circumspectione, quia scriptum est: Ut operaretur, et
custodiret illum (Gen. II). Timendum quippe est nobis ne serpens veniat,
pomum protendat, Evam in nobis seducat, Adam corrumpat, et de paradiso
ejici faciat. Hinc Apostolus ait: Timeo ne sicut serpens Evam seduxit
astutia sua, ita corrumpantur sensus vestri, et excidant a simplicitate
quae est in Christo (II Cor. XI). Serpens diabolus, Eva caro, pomum
delectatio terrenorum. Quemadmodum autem serpens Evam pomo decepit, sic
diabolus insensatam carnem terrena delectatione illicit et seducit. Et
sicut Eva Adam induxit ad esum pomi, sic nonnunquam caro spiritum trahit
ad consensum peccati; et sic uterque de paradiso, id est de statu boni
sui ejicitur, quia et spiritus affligitur per malam conscientiam, et
caro punitur per poenam. Mentem ergo nostram et conscientiam,
dilectissimi, non solum exerceamus, sed et custodiamus. Non enim deerit
tentator, non deerit tentatio. Operemur igitur, et custodiamus in
tempore, unde gloriemur in aeternitate. Quod nobis praestare dignetur
Jesus Christus Dominus noster, qui est Deus benedictus in saecula. Amen.
|
|
