SERMO LIV. In Quadragesima.

Super aspidem et basiliscum ambulabis et conculcabis leonem et draconem (Psal. XC). Hoc sacro maxime tempore, charissimi nobis, ut sacra consuetudo annuatim repraesentat, in castris Ecclesiae tuba coelestis auditur, exercitus Christianus convocatur, stipendium doctrinae spiritalis tribuitur, Christi miles accingitur, campum sacrae abstinentiae cum diabolo bellaturus ingreditur, et armis virtutum et bonorum operum munitus aggreditur, pugna committitur, victoria speratur, hostis vincitur, triumphus revehitur, corona donatur, pax bello quaesita securius possidetur. Non debet miles Christi, sonante buccina coelestis exhortationis, ad occursum hostis validi trepidare, cum evangelica docente historia ducem suum fortem armatum cognoscit dudum superasse. Fortis armatus diabolus, atrium ejus mundus, arma doli spiritales et astutiae, vasa homines, fortior superveniens Christus, direptio vasorum, redemptio hominum (Luc. XI). Venit itaque Christus in mundum, ut liberaret genus humanum, et ut in terram mitteret non pacem, sed gladium (Matth. X). Maledictus ergo qui facit opus Dei negligenter, et qui prohibet gladium suum a sanguine (Jer. XLVIII). Et, ut ait Salomon, primo tempus belli, et postea tempus pacis (Eccle. III). Tempus belli in mundo, tempus pacis in coelo. Pro viribus ergo pugnemus, ut adepta victoria in pace laetemur. Quod si pugnare et superare negligimus, expugnabimur et superabimur. Hostis etenim noster non dormit neque dormitat (Psal. CXX), sed tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret (I Petr. V). In hujus expositione sententiae non nostra, verum beati Cypriani verba capiamus.

Offert oculis formas illices, et faces voluptatis [faces voluntatis], ut visu destruat castitatem. Aures per canora musica tentat, ut soni dulcioris auditu, solvat et molliat Christianum vigorem. Linguam vitio provocat, manum injuriis lacescentibus ad petulantiam cordis instigat. Ut fraudatorem faciat, lucra opponit injusta. Ut animam pecunia capiat, ingerit perniciosa compendia, honores terrenos promittit, ut coelestes auferat. Ostentat falsa, ut vera subripiat. Et cum latenter non potest fallere, exerte atque aperte minatur. Terrorem turbidae persecutionis intentat ad debellandos servos Dei, inquietus semper et semper infestus; in pace subdolus et in persecutione violentus. Quamobrem contra omnes diaboli, vel fallaces insidias, vel apertas minas stare debet instructus animus et armatus, tam paratus ad repugnandum, quam est semper ad impugnandum paratus inimicus.

Sane quatuor sunt, aspis, basiliscus, leo, draco, quae in principio sermonis posuimus, per quae universalem diaboli malitiam intelligere possumus et debemus. Ferunt de aspide quod cum coeperit pati incantatorem, qui eam quibusdam carminibus propriis provocat, ut eam de caverna educat, illa cum exire noluerit, unam aurem in terram premit, alteram cauda obturat et operit, sicque voces illas magicas non audiens non exit. Aspis igitur, quae suas aures obturando contra vocem incantantis se pertinaciter servat, ne exeat, surdam et insensibilem contra nos diaboli pertinaciam recte figurat. Hinc est quod de illis quos vitio suae malignitatis obduratos, in malo pertinaces facit, dicitur in psalmo: Furor illis secundum similitudinem serpentis, sicut aspis surdae et obturantis aures suas; quae non exaudiet vocem incantantium, et venefici incantantis sapienter (Psal. LVII). Veneficus sapienter incantat, dum doctor eruditus sapienter praedicat, et totis viribus studet, ut peccatorem de suae pravitatis abditis ad lucem veritatis abducat. Sed aspis terra caudaque suas aures obturat, ne vocem incantantis audiat et exeat, dum peccator hinc amore terrenorum victus, illinc de spe futurae emendationis, quam circa vitae finem vel in fine quidam consequi creduntur, sibi blandiens modis omnibus elaborat, ne justus monitis ad praesens obediat. Aspis itaque diabolum congrue figurat qui in sua malignitate contra nos velut surdus et insensibilis pertinaciter perseverat. Peccatorem quoque recte significat qui in pravam consuetudinem suam trusus pertinaciter renititur, ne justis monitis acquiescat.

Sed nos, charissimi, diabolum, quem hoc loco per aspidem principaliter designari diximus, toties et tandiu fusis ad Deum precibus et sacris monitis ad alterutrum factis, incantemus, donec illum de sua pertinacia qua contra nos saevit, et ejus pestiferum virus de nostris fraternisque cordibus potenter ejiciamus. Basiliscus Graece, Latine regulus interpretatur eo quod rex serpentium sit, adeo ut eum videntes fugiant, quia flatu suo serpentes necat, mustelis tamen vincitur. Mustela dicitur quasi mus longus. Nam telon [[t][eac][l][o][n]] longum dicitur. Mustela itaque est animal longum, parvum et prudens. Per basiliscum ergo, quia inter sui generis animantia rex est, recte superbiam diaboli intelligimus. Ipse est enim rex super omnes filios superbiae (Job XLI). Qui et suo flatu serpentes necat, dum multoties nonnullos, qui deberent esse prudentes sicut serpentes, pravis suggestionibus aspirans per culpam mortificat. Qui tamen a mustelis vincitur, dum ab illis qui sunt parvi humilitate cordis, et longi vel potius longanimes perseverantia boni operis, prudentes acumine discretionis, superatur. Leo, qui fortiter in alias bestias furit, recte per suam ferocitatem et saevitiam, saevam diaboli crudelitatem designat. Draco denique non in dentibus, sed in cauda suam virtutem habet, et magis insidiando, et delitescendo, quam aperte saeviendo nocet; ab eo nec elephas sui corporis magnitudine tutus est. Nam circa semitas, per quas solito gradiuntur, delitescens crura eorum nodis illigat, ac suffocatos perimit. Sicut ergo leo manifestam diaboli crudelitatem exprimit, ita draco congrue designat ejus occultam calliditatem. Diabolus itaque, sicut supra monstratum est, aspis est insensibili pertinacia, basiliscus elata superbia, leo manifesta saevitia, draco occulta malitia. Sed miles Christi aspidem, basiliscum, leonem, et draconem vincit et conculcat, dum universam e us nequitiam, quae per haec quatuor figuratur, prudenter et potenter debellat.

Ad hujus vero victoriae palmam obtinendam etiam ipsius Salvatoris verbis animamur, ubi apostolis loquens dicit: Ecce dedi vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones, et supra omnem virtutem inimici, et nihil vobis nocebit (Luc. X). Non enim solum apostolis, verum et universis fidelibus suis dedit potestatem adversarias potestates superandi, qui non tantum illis, sed et omnibus in se credentibus dare dignatus est exemplum contra eas dimicandi. Hinc est etiam quod recumbentibus undecim apostolis ait: Signa autem eos qui crediderint haec sequentur: In nomine meo daemonia ejicient (Marc. XVI). Et iterum post pauca: Serpentes tollent, et si mortiferum quid biberint, non eis nocebit (ibid.). Sed nunquid, fratres, quia ista corporaliter et visibiliter non facimus, ideo minime credimus? Absit! Sancta nimirum Ecclesia, sicut dicit beatus Gregorius, nunc quotidie spiritaliter facit, quod tunc per apostolos corporaliter faciebat. Nam sacerdotes ejus, cum exorcismi gratiam manum credentibus imponunt, et habitare malignos spiritus in eorum mente contradicunt, quid aliud faciunt quam quod daemonia ejiciunt? Dumque bonis suis exhortationibus malitiam de alienis cordibus auferunt, serpentes tollunt. Et dum pestiferas suasiones audiunt, sed tamen ad operationem pravam minime pertrahuntur, mortiferum quidem est quod bibunt, sed non eis nocet. His omnibus edocemur, fratres, non tam corporalia signa, quae cum reprobis possunt haberi communia, quam spiritualia, quae diximus amare; quae tanto securiora sunt, quanto occultiora, et de quibus apud Deum eo major retributio, quo apud homines minor est gloria. Hinc est quoque quod discipulis de eo quod eis immundi spiritus subjiciebantur gaudentibus Dominus ait: Nolite gaudere quia spiritus subjiciuntur vobis. Gaudete autem quod nomina vestra scripta sunt in coelis (Luc. X). Nos itaque, charissimi nobis, contra spiritualem hostem dimicaturi spiritualibus armis induamur, ut habeamus scutum per fidem, galeam per spem, loricam per charitatem, gladium spiritus quod est verbum Dei, per praedicationem, et lanceam longam, quae ad Deum erigatur, et in hostem dirigatur, per devotam et impraetermissam orationem. Super nostrum jumentum sedeamus, ut lasciviam nostrae carnis deprimamus, frenum temperantiae et discretionis illi imponamus, ut ab illicitis illud cohibeamus et per viam aequitatis dirigamus. Urgeamus illud calcaribus jejuniorum et vigiliarum, ne torpescat in exercitatione virtutum et exhibitione bonorum operum. Simus fortes in bello, et pugnemus cum antiquo serpente, ut regnum aeternum percipiamus. Nemo nostrum in castris vitae praesentis contra hostes dimicando torpeat, ne regnum aeternum superatus amittat. Non enim segniter, sed viriliter et legitime certanti regni coelestis corona reservatur. Unde pulchre quidam versificator ait:

Excute torporem, qui coeli quaeris honorem
Non dabitur segni coelestis gloria regni.

Quod nobis praestare dignetur Jesus Christus Dominus noster, qui est Deus benedictus in saecula. Amen.