SERMO LX. De omnibus sanctis.

Christus Jesus Salvator noster, dilectissimi, sanctae universalis Ecclesiae sponsus, ejusdem sponsae suae varium multiplicemque fructum in Canticis canticorum eleganter laudat, ut eam ad potiora per laudem provocet et accendat. Dicit ergo quodam loco sic: Hortus conclusus es, soror mea sponsa, hortus conclusus fons signatus. Emissiones tuae, paradisus malorum punicorum cum pomorum fructibus. Cyperi cum nardo, nardus cum croco, fistula et cinnamomum cum universis lignis Libani. Myrrha et aloe cum universis primis unguentis (Cant. IV). In his enim omnibus per sponsum sponsae bonum eleganter commendatur, et sponsae sponsus congaudet et congratulatur. Ipsa vero sancta Ecclesia in ipsis Canticis canticorum diversis nominibus appellatur. Aliquando quippe vocatur sponsa, aliquando amica, aliquando soror, aliquando columba, aliquando pulchra sive formosa. Ipsa nimirum sponsa est fide, amica dilectione, soror coelestis haereditatis participatione, columba simplicitate, formosa decore justitiae. Hortus conclusus es, soror mea sponsa, hortus conclusus. Per hortum sanctae Ecclesiae sanctam ejus conversationem intelligimus, ex qua virtutum et bonorum operum germina indesinenter oriri videmus. Qui hortus apte conclusus dicitur, quia forti munimine disciplinae undique munitur, ne fraudulentus hostis uspiam irrumpat, et justitiae plantationem avellat, et auferat. Qui et aperte bis nominatur, ut per hoc duplex fructus ejus, fides scilicet et operatio, sive conjugium et continentia, aut etiam distinctio Dei et populi, vel certe vita activa et contemplativa patenter exprimatur. Dicitur ergo:

Hortus conclusus es, soror mea sponsa, hortus conclusus, fons signatus. Per fontem autem hujus horti sapientia coelestis intelligitur. Qui fons velut ad irrigandum paradisum in quatuor flumina dividitur, dum divina sapientia quatuor Evangeliorum praedicatione per universam Ecclesiam derivatur. Qui etiam signatus esse congrue perhibetur, quia sapientia Dei multis ac diversis aenigmatibus in sacra Scriptura velatur. Hinc est, quod Paulus ait: Loquimur Dei sapientiam in mysterio, quae abscondita est, quam Deus praedestinavit in gloriam nostram (I Cor. II). Hic est liber ille signatus, de quo Isaias ait: quem cum dederint scienti litteras dicent: lege. Et respondebit: Non possum: signatus est enim (Isa. XXIX). Hic est idem liber vitae, quem beatus Joannes in dextera sedentis super thronum vidit signatum sigillis septem, quem nemo in coelo, neque in terra, neque subtus terram, quivit aperire, nisi solus leo de tribu Juda, qui vicit, qui est tanquam agnus occisus habens cornua septem, et oculos septem, qui sunt spiritus Dei missi in omnem terram (Apoc. V.). Unde quia solus potest fontem hunc sive librum aperire, jure potuit discipulis suis dicere: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei (Matth. XIII). Hinc alibi de ipso et de ipsis discipulis scriptum est: Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas (Luc. XXIV). Nullus igitur potest hujus fontis salutarem gustum haurire, nisi cui Salvator, qui solus aperit et claudit, signaculum ejus dignatur aperire. Sed et germen hujus horti habere minime valet cui fons iste salutaris irrigationem non praebet. Quod autem Salvator fontis hujus rivulum aliis aperiat, aliis claudat, demonstrat ipse, ubi discipulis suis ait: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei, caeteris autem in parabolis, ut videntes non videant, et audientes non intelligant (Matth. XIII). Et alibi ad Patrem dicit: Confiteor tibi, Pater Domine coeli et terrae, qui abscondisti naec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis (Matth. XI). Hortus itaque est conclusus, et fons signatus. Hortus conclusus est per disciplinam, fons signatus per figuram. Hortus conclusus, ne fraudulentus hostis irrumpat; fons signatus, ne alienus de illo bibat. Hortus est justitia, fons sapientia. Primum autem hortum germinantem, et fontem irrigantem sponsus ponit. Deinde fructum germinationis et irrigationis latius exprimit, dicens.

Emissiones tuae paradisus malorum punicorum, cum pomorum fructibus, etc. Emissiones sanctae matris Ecclesiae sunt partus ejus spiritales, praesertim hoc in loco martyres, qui malorum punicorum nomine designantur, quos sancta Ecclesia de mundo emittit, et coelo immittit, nec tamen amittit, quos Christo mittit et committit. Mala punica sunt intus succo acria, granis rubentia, et per hoc martyres figurant, qui non solum exterius, sed etiam interius rubere dici recte possunt, quia cum sint duo martyrii genera, unum interius, alterum exterius, unum in corde, alterum in carne, nil valet id quod est exterius, si desit, quod esse debet interius, quia non prodest carnis passio cui deest cordis compassio. Omnis denique gloria filiae regis, sicut scriptum est, ab intus (Psal. XLIV). Emissiones autem istae malorum punicorum paradiso comparantur, quia, sicut paradisus diversis arboribus, sic sancta Ecclesia stipatur, densatur, et ornatur innumeris martyribus. Quis enim calculatorum peritissimus sola saltem centenaria vel millenaria martyrum numero queat comprehendere? Quorum alii, ut quaedam Scriptura clamat (Hebr. XI.), ferro perempti, alii flammis exusti, alii flagris verberati, alii pelagi demersi periculo, alii vivi decoriati, alii naribus perforati, alii cruciati patibulo, alii vinculis mancipati, alii linguis privati, alii lapidibus obruti, alii frigore afflicti, alii fame macerati, alii vero truncatis manibus sive caeteris caesis membris, spectaculum contumeliae in populis nudi propter nomen Domini portantes. Sed potest videri mirum, quomodo martyrium paradiso comparetur, cum martyrium amaritudinem, paradisus autem habeat jucunditatem. Sed si subtilius rem perpenderimus, non videbitur mirum, quia sanctis martyribus omnia tormentorum genera jucunda fuerunt; et totum eis dulce, imo parum fuit quidquid eis potestas adversa pro nomine Christianitatis inferre potuit. Unde et de apostolis scriptum est: Ibant apostoli gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati (Act. III). Et apostolus Paulus, pro magno reputans dono pati pro Christo, Philippensibus scribens, ait: Vobis donatum pro Christo, non solum ut in eum credatis, sed ut etiam pro ipso patiamini (Philipp. I).

Cum pomorum fructibus. Habent sancti martyres fructus in mundo, fructus in coelo. In mundo fructus justitiae, in coelo fructus gloriae. In mundo fructus meriti, in coelo fructus praemii. Cyperi cum nardo, nardus cum croco. Cyperus dicitur esse herba aromatica in Aegypto semine candido et odoro, quod coquitur in oleo, et exprimitur. Inde unguentum paratur, quod regale dicitur. Cyperus ergo donum regiminis, id est discretionem, vel certe ipsos rectores animarum convenienter significat. Nardus herba humilis est. Unde et humiles subjectos significat. Crocus est aurei coloris, et propterea doctores coelesti sapientia claros recte designat. Cyperi, ut arbitror, propterea plurali numero proferuntur, cum caetera quae sequuntur singulari ter scribantur, ut per hoc valeamus agnoscere quod quisque praelatus prae caeteris omnibus virtutibus et bonis operibus debeat abundare. Hinc est quod beatus Augustinus de praelato praecipit, dicens:

Talibus verbis beati Augustini edoctus, quisque praelatus omni bonitate sibi commissos transcendere necesse est satagat ut his gravis, his fractus, suarum plenitudine virtutum omnibus omnia factus omnes lucrifaciat. Cyperi autem cum nardo sunt, dum praelati cum sibi subjectis divinis se praeceptis humiliter subdunt. Hinc etenim scriptum est: Rectorem te constituerunt, noli extolli: esto in illis quasi unus ex ipsis (Eccli. XXXII). Cum enim sancti rectores recta, sicut debent, dicunt, et quae dicunt cum sibi subjectis humiliter faciunt, vere cyperi cum nardo sunt. Nardus cum croco est, dum subjectorum humilium multitudines sanctorum doctorum, claritate coelestis sapientiae fulgentium pedibus appropinquantes, doctrinam salutarem ab ipsis libenter audiunt, et eorum verbis credendo et operando fideliter acquiescunt, implentes praeceptum Jacobi, quo dicitur: Sit omnis homo velox ad audiendum, tardus autem ad loquendum, et tardus ad iram (Jac. I). In talibus etiam impletur testimonium Moysi, quo dicit: Qui appropinquant pedibus ejus, accipient de doctrina ejus (Deut. XXXIII). Pedes enim Domini sancti doctores sunt, qui eum ad audientium corda sua praedicatione veliunt. Ad quos pedes qui humiliter accedunt, de doctrina ejus per ipsos accipiunt, quia sicut scriptum est: Qui cum sapientibus graditur sapiens erit. Et amicus stultorum efficietur similis (Prov. XIII). Fistula et cinnamomum. Fistula arbor aromatica est, parva, robusti, corticis et purpurei, quae ad curandas viscerum molestias utilis est, et per hoc omnes de peccatis suis timore Dei, qui est principium sapientiae, compunctos, et viscera cordium spiritalia de turpium cogitationum molesta congerie vera confessione purgantes, significare potest. Quasi namque, molestia viscerum fistula curatur, dum in universis vere poenitentibus perfecta confessione occulta conscientiae de sua pravitate purgantur. Fistula ergo sunt quicunque vel in se vel in aliis, peccatorum intrinsecus latentium molestias per gratiam compunctionis, confessionis, vel etiam efficacioris admonitionis expellunt. Cinnamomum est arbor brevis, odorifera, dulcis, cinerei coloris, ad usum medicinae fistula duplo praestantior. Dictum est autem cinnamomum, quod cortex ejus in modum cannae sit formatus. Et quia per cannam a pueris ad hoc incisam solet eorum ore sonus formari, potest per cinnamomum sanctorum sacerdotum, videlicet Hieronymi, Gregorii, Augustini, et Ambrosii, et universorum talium confessio designari. Dum enim non solum corde credunt ad justitiam, verum et ore confitentur ad salutem, pro soni salutaris prolatione, cinnamomo, cujus cortex in modum sonabilis cannae circumflexus formatur, possunt sancti confessores significari. Sicut ergo per fistulam poenitentes et vera confessione molestias peccatorum de suis cordibus egredientes, intelligimus; ita per cinnamomum sanctos confessores intelligamus.

Cum universis lignis Libani. Libanus interpretatur dealbatio. Ligna vero Libani in altum prae caeteris arboribus crescunt. Unde et in Ezechiele ad describendum sublimitatem, vel potius superbiam Assur dictum est: Ecce Assur quasi cedrus in Libano pulcher ramis, et frondibus nemorosus, excelsusque altitudine, et inter condensas frondes elevatum est cacumen ejus (Ezech. XXXI). Per ligna itaque Libani congrue sanctarum chorum virginum accipimus, quae de celsitudine suae munditiae in altum se elevant, et coelestibus bonis donis suae puritatis altius caeteris appropinquant. Perfectio namque virginalis non tam terrena quam coelestis, non tam humana quam angelica vita est, quia semper est angelis cognata virginitas. Ligna igitur Libani sanctae virgines sunt: Agnes, Caecilia, Agatha, Lucia, et omnes aliae, quarum nomina hic recenseri non possunt. Sancta itaque mater Ecclesia cum his, quae praecedunt, etiam ligna Libani habet, quia cum praedictis sanctis sacras virgines per altam munditiam albentes, et ad coelestia bona se sublimiter erigentes possidet. Myrrha et aloe. Istae duae species amaritudinem habent, et propterea contra putredinem corporum si eis inungantur, valent. Habet autem myrrha, majorem vim quam aloe, propterea per myrrham continentiam, per aloen abstinentiam intelligamus. Grave est abstinere, gravius continere. Myrrha et aloe repellunt vermes et putredines corporum; continentia vero et abstinentia a corde et carne corruptiones vitiorum. Vel certe per myrrham et aloen hoc in loco intelligimus melius continentes et abstinentes per has virtutes semetipsos exercentes. Cum universis primis unguentis. Prima unguenta praecipua dona sunt, ut est charitas, prophetia. Unde Paulus, enumeratis donis spiritalibus, ait: Et adhuc excellentiorem vobis viam demonstro. Si linguis hominum loquar et angelorum, etc. (I Cor. XII, XIII). Et post pauca: Nunc autem manent fides, spes, charitas, tria haec: major autem horum est charitas (ibid. XIII). Sectamini charitatem, aemulamini spiritalia, id est diligere dona divina. Magis autem ut prophetetis, id est praedicetis. Primum itaque commendavit charitatem, deinde prophetiam, id est praedicationem, quia praedicatio magis circa fructum charitatis versatur.

Habet ergo sancta mater Ecclesia hortum per conversationem bonam, clausum per disciplinam, fontem per sapientiam, signatum per figuram. Habet paradisum malorum punicorum in passis martyribus, cyperos in praelatis rectoribus, nardum in subjectis humilibus, crocum in eruditis doctoribus, fistulam in compunctis poenitentibus. Habet cinnamomum in confessoribus, ligna Libani in virginibus, myrrham in continentibus, aloen in abstinentibus, universa prima unguenta in praecipuis donis spiritalibus. Et istae sunt spiritales sanctae matris Ecclesiae divitiae. Iste germinantis horti, et fontis irrigantis divitiae. Matrem Ecclesiam, charissimi nobis, in his omnibus imitemur, ut cum ipsa sponsum in decore suo videre mereamur, et cum sponsa in coelis gloriemur. Habeamus et nos paradisum malorum punicorum, adversa pro Christo saepius patiendo, et oppressis quotidie compatiendo cyperos, discrete nos regendo; nardum, nostris praelatis humiliter nos subdendo; crocum, luce sapientiae effulgendo; fistulam, peccata nostra de nostris cordibus confessione et luctu expellendo; cinnamomum, pro acceptis beneficiis gratias concinendo; ligna Libani, opera munditiae exhibendo; myrrham, ab illecebris carnis continendo; aloen, ab escis etiam licitis abstinendo; omnia prima unguenta, dona praecipua possidendo. Haec est via, per hanc eamus, ut ad gaudium quod sanctorum millia possident perveniamus. Quod nobis praestare dignetur Jesus Christus Dominus noster, qui est Deus benedictus in saecula. Amen.