SERMO LXIII. De Gedeone in nativitate Domini.

Jugum oneris ejus et virgam humeri ejus, et sceptrum exactoris ejus superasti sicut in die Madian (Isai. IX). Ista verba prophetica principaliter ad Christum referuntur. Unde paucissimis interjectis idem propheta, Isaias scilicet, cujus haec sunt verba manifeste de eo prophetat, dicens: Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis, et factus est principatus ejus super humerum ejus, et vocabitur nomen ejus Admirabilis, Consiliarius, Deus, Fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis. Multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis. Super solium David, et super regnum ejus sedebit, ut confirmet illud et corroboret in judicio et justitia amodo et usque in sempiternum. Zelus Domini exercituum faciet hoc (ibid.). Jugum oneris ejus, et virgam humeri ejus, et sceptrum exactoris ejus superasti. Jugum culpa, virga poena, sceptrum damnatio aeterna. Jugo praemebamur, virga caedebamur, sceptro damnabamur. Exactor diabolus, victor Christus. Christus etenim ut per nostrae carnis assumptionem mundum intravit: Fortem armatum custodientem atrium suum velut fortior superveniens exturbavit, et vasa ejus diripuit (Luc. II). Fortis armatus diabolus, atrium mundus, fortior superveniens Christus, vasa animae, direptio vasorum redemptio animarum, propulsatio fortis armati religatio diaboli. Exactore igitur nostro superato. et jugo ejus, virga ejus et sceptro ejus contritis, sumenda nobis est parabola prophetica, sicut praedictus propheta nobis mystice praecepit, dicens: Et erit in die illa, cum requiem tibi dederit Dominus a labore tuo, et a concussione tui, et a servitute dura qua ante servisti, sumes parabolam istam contra regem Babylonis, et dices: Quomodo cessavit exactor, quievit tributum? Contrivit Dominus baculum impiorum, virgam dominantium, coedentem populos, in indignatione plaga insanabili, subjicientem in furore gentes, persequentem crudeliter. Conquievit et siluit omnis terra, gavisa est et exsultavit. Abietes quoque laetatae sunt super te, et cedri Libani; ex quo dormisti, non ascendit qui succidat nos (Isai. XIV). Quia igitur computruit jugum a facie olei, et comminuta est virga percussoris nostri, et sceptrum exactoris nostri confractum, merito victo debemus insultare, victorem laudare. Sed jam attendamus quomodo spiritale bellum gestum sit, quomodo victoria peracta.

Sicut in die Madian. Legimus in libro Judicum quod post mortem Debborae peccaverunt filii Israel Domino qui tradidit eos in manum Madian septem annis, et oppressi sunt ab eis valde. Pugnavit autem Gedeon contra eos, jubente Domino, et superavit eos, et populum Israel liberavit, etc. (Judic. VI). Quia nota est historia, et scientibus legem loquor, longumque et superfluum videtur totam historiam replicare; historiae narratione praetermissa, iis quae ad spiritalem intellectum pertinent intendamus, et qualiter Christus pugnator noster, Salvator noster, jugum oneris nostri, virgam humeri nostri, sceptrum exactoris nostri, sicut in die Madian superavit videamus. Madian interpretatur iniquitas. Significat ergo congrue populus Madian universitatem daemonum, qui nunquam aequitatem, sed semper iniquitatem operantur. Quatuor principes Madian, Oreb, Zeb, Zebee, Salmana, universos daemonum principes apte figurant. Qui propterea quaternario designari possunt, quia per quatuor partes mundi nobis incurrunt, et bellum nobis inferunt; vel certe quia ad quatuor vitia, quae per quatuor partes mundi designantur, nos detrahunt. Oriens enim, ubi lux oritur, astutiam exprimit, quia filii hujus saeculi prudentiores sunt filiis lucis in generatione sua (Luc. XVI). Occidens, quia in ipso sol occidit, et pars terrae superior lucem amittit, figurat ignorantiam. Sic meridies, quia calescit, luxuriam; et septentrio, quia frigescit, significat malitiam. Principes ergo daemonum generaliter quatuor sunt, dum per haec quatuor vitia nos dissipantes, quasi in quatuor principales ventos distrahunt ac disperdunt.

Istos etiam arbitror esse quatuor angelos, qui in Apocalypsi nocere terrae, et mari, et arboribus prohibiti leguntur, ubi sic dicitur: Et vidi alterum angelum ascendentem ab ortu solis, habentem signum Dei vivi, et clamavit voce magna quatuor angelis, quibus datum est nocere terrae et mari, dicens: Nolite nocere terrae, et mari, neque arboribus, quoadusque signemus servos Dei nostri in frontibus eorum (Apoc. VII). Terra sunt qui in sanctae vitae conversatione stabiliter et firmiter habitant. Mare sunt qui in actionibus exterioribus necessitate vitae praesentis moti fluctuant. Arbores sunt qui in alto divinae contemplationis succrescentes fructificant. Quibus omnibus malignorum spirituum principes nocere prohibentur, dum a laesione ipsorum occulta divina dispositione coercentur. Quibus etiam mirabilem et miserabilem laesionem inferunt, quoties, exigentibus peccatis, eadem dispositione relaxati suis tentationibus, cum illis praevalere possunt. Unde et apte in libro Judicum dicitur quia oppressi sunt filii Israel a Madianitis valde: Ipsi enim et universi greges eorum veniebant cum tabernaculis suis, et instar locustarum, universa complebant innumera multitudo hominum et camelorum, quidquid tetigerant devastantes (Jud. VI). Qui, sicut locustae, terram eorum operiunt, quia leves et circumvolantes sunt, et carnales eorum sensus et affectus suis pravitatibus opprimunt. Qui, sicut eadem historia refert, in valle jacent, per desperationis scilicet profunditatem, ad aquilonem per malitiae frigiditatem, juxta montem per elationis societatem. Semper est enim daemonibus conjuncta elatio. Quorum cameli, quibus invehuntur, sunt homines reprobi, ad terrena curvati, gibbo peccatorum enormes et onusti. Qui videlicet cameli sicut arena maris innumerabiles sunt, quia stultorum in bono opere sterilium infinitus est numerus (Eccle. I)

Et Madianitae cum camelis omnia sata filiorum Israel, dum adhuc in herba sunt, vastant, dum daemones per reprobos homines persecutionibus concitatis in his qui videbantur recte vivere, teneritudinem virtutum et bonorum operum dissipant. Qui denique nihil ad vitam pertinens eis relinquunt, dum in eis principales virtutes occidunt, non boves, non oves, non asinos, quia continentiam, innocentiam, patientiam eis auferunt. Madianitis itaque spiritalibus spiritales Israelitae septem annis serviunt, id est toto tempore quo Deum deserunt, vitiis se subdunt, peccatis involvunt, virtutibus carent, opera bona non habent. Et quamvis secundum quod in historia illa scriptum est, faciant sibi antra, et speluncas in montibus, et munitissima ad pugnandum loca, nequaquam tamen possunt hostibus resistere, et manus hostiles evadere, quia ex quo Deum dereliquimus, et ab ipso dereliquimur, fiunt hostes nostri, secundum Jeremiam, velociores aquilis coeli; super montes persequuntur nos, in deserto insidiantur nobis (Thren. IV). Veniat necesse est purgator tritici strenuus, virorum fortissimus, ille, inquam Gedeon, qui in mundo destruat aram idololatriae, succidat lucum ignorantiae, qui taurum, id est vitulum saginatum, scilicet semetipsum Deo Patri offerat, nec in vellere, nec in rore signum quaerat, sed quod per utrumque significatum est, patenter exhibeat, hostes superet, et populum suum liberet, et salvet eum. Quomodo? In sono tubarum, in fractione lagenarum, in accensione lampadum. Christus quippe tubam sonare fecit, dum Evangelium praedicavit. Lagenam fregit, dum passionem sustinuit, lampadem accendit, dum miracula fecit, tuba quoque sonuit, dum Patrem laudavit, dicens: Confitebor tibi, Domine coeli et terrae, quoniam abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis (Matth. XI). Nam sicut est tuba praedicationis, sic est et tuba laudationis, quemadmodum scriptum est: Buccinatae in neomenia tuba (Psal. LXXX). Et item: Laudate Dominum in sono tubae (Psal. CL). Lagunculam suam confregit, sicut hoc Propheta pronuntiaverat dicens: Ecce Dominator Dominus exercituum confringet lagunculam in terrore, et excelsi statura succindentur. (Isa. X). Laguncula est caro humana. Dominus autem lagunculam confregit in terrore, quia in morte Christi territi sunt homines, territi sunt et daemones. Territi sunt homines, quia qui ad spectaculum illud convenerant, videntes terrae motum et caetera quae fiebant, percutientes pectora sua revertebantur (Luc. XXIII). Daemones quoque sunt territi, quia viderunt eum statim diabolum religare, barathri repagula confringere, mortis profunda penetrare, suos electos velut captivam captivitatem potenter educere. Et excelsi statura sunt succisi, quia superbi homines antiqua dominatione sunt privati. Sed et lampadem Christus accendit, dum in mundo bonum opus multipliciter exhibuit. Unde et Judaeis ait: Multa bona opera ostendi vobis ex Patre meo (Joan. X). Gedeon ad pugnam suam ad triginta millia hominum vocavit, sed in trecentis superavit (Judic. VII), et in exercitu Christi multi sunt vocati, pauci electi (Matth. XX). Significant autem illi trecenti viri omnes electos qui vere armati sunt fide sanctae et individuae Trinitatis, sive munimine trium principalium virtutum, fidei, spei, et charitatis. Qui nequaquam flexo poplite, vel ore fluminis aquis immerso bibunt, quia in rebus transeuntibus non superflua, sed necessaria tantum quaerunt. Reprobi vero flexo poplite, et ore lymphis immerso torrentis aquas bibunt, quia fluxis rerum transeuntium delectationibus se totos immergunt. Gedeon non solum citra, sed et ultra Jordanem hostes superavit, Christus non tantum in Judaea, verum etiam in Gentibus daemones expugnavit. Sic Gedeon, sic Christus pugnavit et superavit. Nos igitur, fratres, consideremus quomodo pugnemus, ut superemus. Quod me videritis facere, dixit Gedeon hominibus suis, hoc facite; et conclamate Domino et Gedeoni (Judic. VII). Sic vult Christus ut illi compugnemus, conclamemus et superemus. Exemplum enim dedit nobis: ut sicut ipse fecit, ita et nos faciamus. Ad hoc spectare videtur quod ait: Qui in me credunt, opera quae ego facio, ipsi facient, et majora horum facient (Joan. XIV). Habemus autem non tantum Christum propugnatorem et Salvatorem, verum etiam praelatum nostrum, qui vice ejus fungitur, qui nos debet in bello praecedere, et nobis exemplum pugnandi monstrare. Qui utinam sit Gedeon, non Abimelech. Abimelech enim significat praelatum reprobum et iniquum, qui quae sua sunt quaerit, non quae Jesu Christi. Abimelech fratres suos super unum lapidem trucidavit. Iniquus praelatus suos fratres per duritiam suam destruit. Abimelech urbis suae homines occidit, et sal in ea dispersit, et reprobus praelatus in Ecclesia sua commissa sibi subjectos verbo et exemplo interimit, nec sapientem nec sapientiam in ipsa inquantum ejus pravitati permittitur, derelinquit. Habeant ergo viri Sichem Abimelech, nos utinam habeamus Gedeonem.

Ierunt, inquit, ligna silvarum ut constituerent super se regem, venerunt ad oleam, vitem, ficum, quae omnes renuerunt super ea regnare, et inter ea promoveri. Dixeruntque ligna ad rhamnum, impera tu nobis. Quae respondit: Si vere me regem vobis constituitis, venite, et sub umbra mea requiescite. Si autem non vultis, egrediatur ignis de rhamno, et devoret cedros Libani (Jud. IX). Ligna silvarum secundum parabolam Jonathae sunt viri Sichem, rhamnus Abimelech. Secundum mysticam autem significationem quid rectius per ligna silvarum accipimus, quam nationes vel congregationes quaslibet infructuosas, et homines in peccatis annosos et veternosos, et aeternis incendiis aptos? Per oleum autem possumus intelligere fidelem aliquem virum excellentem virtute misericordiae. Per vitem vero, eo quod Christus, qui est sapientia Dei, ait: Ego sum vitis (Joan. XV). Et quia scriptum est: Vinum modice sumptum acuit ingenium, accipimus quemlibet justum eximium virtute sapientiae. Per ficum denique accipimus alium praepollentem gratia dulcedinis internae. Ficus enim dulcem habet fructum. Ligna enim silvestria ad oleam, vitem, ficum, ut ex eis regem accipiant, veniunt, cum quaelibet infructuosae cogitationes aliquem virum misericordem, aut sapientem, vel mitem, aut dulcem in praelatum requirunt. Sed olea, vitis, ficulnea, regnum tale respuunt, quia electi per pravorum malitiam, si eorum regimine constituantur, proprio fructu privari et illis nil prodesse pertimescunt. Deinde ligna rhamnum super se regem levant, cum iniqui alium iniquum spinis peccatorum obsitum in rectorem expostulant. Isti quoque igne alterno devorantur, dum perversi subjecti et perversus eorum praelatus alterutro furore et ita conturbantur. Et talibus hominibus de tali igne ac devoratione propheta sic ait: Spiritus vester ut ignis vorabit vos (Isa. XXXIII). Cum enim invicem invident, invicem mordent, invicem consumuntur. Sed jam ad nostram materiam revertamur.

Christus itaque jugum oneris nostri et sceptrum exactoris nostri, sicut in die Madian superavit, quia tuba suae praedicationis, et passione mortis, et exhibitione bonae actionis daemones debellavit, et nos ab eorum dominatione liberavit. Habemus autem et alium Gedeonem, id est Christi propugnatoris et salvatoris in hoc bello vicem gerentem, praelatum scilicet nostrum, illius auxilio hostes nostros quetidie debellantem. Hic offerat necesse est cum Gedeone panes azymos per simplicem videlicet doctrinam, haedum per poenitentiam, et ipsum coctum per dilectionem, et desuper thus fundat per compunctionem. Offerat et taurum, scilicet semetipsum, ut licet mori pro populo suo non contingat opere, mori tamen pro ipso paratus sit semper voluntate. Ingrediar, inquit Gedeon, partem castrorum, et quod fecero sectamini (Judic. VII). Sic omnis praelatus sibi subjectis bene vivendi formam debet exhibere, ne de illorum esse numero comprobetur qui dicunt et non faciunt, et qui alligant onera gravia et importabilia, et imponunt in humeros hominum, digito autem suo nolunt ea movere (Matth. XXIII). Ingrediatur ergo castra hostilia, non solum ea quae sunt utilia, necessaria, vel in malis cavendis aut in bonis exercendis providendo, disponendo, sed et faciendo. Ingrediatur partem castrorum, ministerium suum implendo. Ingrediatur castrorum partem; non enim omnia potest solus, quia manus Moysi graves sunt, et indigent aliorum auxilio sustentari. Clangat tuba sua praedicando et cantando, frangat lagenam jejunando et vigilando, accendat faculam virtutes exercendo, bona opera exhibendo. Et nos Domino et Gedeoni conclamemus, ipsum in his omnibus imitando. Sed sunt quidam carnales, etiam religionis habitu palliati, quorum buccinatio tota carnalis est. Nunquam enim de religione, nunquam de emendatione ordinis loquuntur, quia secundum apostolicam sententiam non quae sunt spiritus, sed quae carnis sunt sapiunt (Rom. VIII). Parum, inquiunt, dormimus, parum comedimus, pauperrime vivimus. Isti si non fuerint saturati, saepius non tantum murmurant, sed et litigant. Qui utinam saturati pacem habeant. Nec tamen ista dicentes de necessariis corporis loqui reprehendimus. Sed quod isti semper de carnalibus, nunquam de spiritualibus loquuntur, mirabile est in oculis nostris. De necessariis quippe corporis humani, prout oportet, loqui laudabile est, quia nemo unquam odio carnem suam habuit, sed nutrit et fovet eam. Verum loqui de his quae ad spiritum pertinent, est prorsus necessarium, cum spiritus humanus potior pars hominis, vel certe, ut quidam philosophus ait, ipse homo sit.

Alii in refectorio buccam suam ad comedendum et bibendum satis aperiunt, in choro ad legendum et canendum saepe vel semper claudunt. Alii non minori culpa, sed majori dementia confitentes Domino, parum in corde, nimis in ore, caput exagitant, voces falsificant, cantum effeminant, et laudem divinam spiritu vanae gloriae capti magis strident, sibilant quam cantant.

Nunc ergo, charissimi, de his omnibus nos invicem fraterne corripiamus et corrigamus, ut buccina nostra bene sonante hostium castra terreamus. Sane sermo divinus, quem sive praedicatum sive cantatum per tubam figurari dicimus, in hac eadem historia per panem vel gladium intelligitur. Referens, inquit, aliquis somnium proximo suo dixit: Vidi somnium, et videbatur quasi subcinericius panis ex hordeo volvi, et in castra Madian descendere; cumque pervenisset ad tabernaculum percussit illud, et subvertit, et terrae funditus coaequavit. Respondit is cui loquebatur. Non est hoc aliud nisi gladius Gedeonis. Tradidit enim Deus in manus ejus Madian, et omnia castra ejus. (Judic. VII.) Sermo itaque Dei tuba est, panis gladius est. Tuba est, quia auribus insonat. Panis est, quia esurientium justitiam mente sanat. Gladius est, quia cordium secreta penetrat. Unde Apostolus: Vivus est, inquit, sermo Dei et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, et pertingens usque ad divisionem animae ac spiritus, compagum quoque et medullarum, et discretor cogitationum et intentionum cordis, et non est ulla creatura invisibilis in conspectu ejus (Hebr. IV). Non solum autem oportet nos tuba clangere, sicut dictum est, praedicando, cantando vel canendo, verum et lagenam frangere, carnem nostram cum vitiis et concupiscentiis crucifigendo. Sed sunt in ordine multi, qui religionem professi, salubrem ejus asperitatem abhorrent, semper in requie opulenta vivere cupientes, et quod Deus nullam ab escis carnis molestiam requirat asserentes. Nos vero, charissimi, frangamus hanc lagunculam in fame et siti, in frigore et nuditate, in labore et aerumna, et caeteris hujusmodi. Accendamus nostras lampades, ut virtutes exerceamus, opera bona exhibeamus. Talibus armis hostes superabimus, victoriam obtinebimus, palmam possidebimus, palmam, inquam; auream. Sic et Gedeon, de quo sermo est, palmam auream obtinuit, dum inaures aureas de praeda hostium ab exercitu suo postulavit et accepit. Sic et nos, fratres, si legitime certemus, palmam auream, id est supernam gloriam possidebimus. Quam nobis praestare dignetur Jesus Christus. Amen.