SERMO LXIX. In Ascensione Domini, de laudando Deo per omnem creaturam.

Laudate Dominum de terra, dracones, et omnes abyssi, ignis, grando, nix, glacies, spiritus procellarum, quae faciunt verbum ejus, etc. (Psal. CXLVIII). Superius, fratres, in psalmo, cujus haec sunt verba, coelestia quaedam, angelos scilicet, solem, lunam, stellas ad laudem Creatoris sanctus Psalmographus invitavit, nunc ad haec, quae proposuimus et caetera quae sequuntur, invitanda ad ipsius laudem descendit. Laudate, inquit, Dominum de terra, dracones, et omnes abyssi. Non solum autem quae hoc in loco scripta sunt, verum et universa corporalia, quae subsistunt, dum ad decorem universitatis habent et tenent locum suum, laudant Deum. Sed et in hoc universa visibilia semper et sublimiter Deum laudant, quod mirabiliter a Deo condita et decenter disposita ex contemplatione sui ad admirandum, laudandumque Deum jugiter nos incitant, et invitant. Sed quia non tam quid littera foris sonat, quam quid dulcedinis intelligentia spiritualis intus contineat, disserere debemus, ad discutiendos sensus tropologicos ingrediamur, et quid in his, quae secundum litteram hic describuntur, moralis aedificationis lateat videamus. Laudate Dominum de terra, dracones, et omnes abyssi. Draconibus, ut beatus Augustinus dicit, non sunt majora animantia super terram. Qui quamvis perniciosa valde animantia sint, habent tamen aliquid, unde in bona significatione poni possint. Nam quia nihil eorum quae sunt est universaliter boni participatione privatum, quia teste Scriptura, vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona (Gen. I), possunt etiam quaelibet infima et minima, et quae respectu aliorum videntur deformia, boni aliquid figurare. Dracones itaque eo quod magnitudine corporum animantia caetera superant, illos qui magno justitiae merito, vel boni nominis opinione et auctoritate caeteros transcendunt, significant. Sic admiramur et imitamur Abraham inter patriarchas, Isaiam inter prophetas, Joannem inter evangelistas, Petrum inter apostolos, Stephanum inter martyres, Nicolaum inter confessores, beatam Mariam inter virgines. Abyssi magnae profunditatis sunt et humano visu penetrari non possunt. Illos ergo recte designant, qui occulta et mystica coelestis sapientiae et scientiae profunditate prae caeteris abundant. De qua profunditate Paulus admirans, et exclamans, dicit: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei: quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit? (Rom. XI.) Et Psalmista: Judicia tua abyssus multa (Psal. XXXV). Et Salomon: Sunt justi atque sapientes, et opera eorum in manu Dei sunt: et tamen nescit homo, utrum amore an odio dignus sit (Eccle. IX). Illos igitur congrue possunt abyssi exprimere, quibus prae caeteris datum est vel in sacramentis occulta cognoscere, vel in divinis judiciis secreta profundius investigare. Ignis etiam illos specialiter insinuat, quorum mens per charitatem accensa ferventius flagrat. Charitas enim ignis est perpetuus, qui nunquam debet deficere in altari Domini (Levi. VI), id est in secreto cordis humani. Hic est ignis de quo ipse Dominus dicit: Ignem veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut accendatur (Luc. XII). Grando cadendo verberat et per hoc illos aperte figurat, quorum sermo severus est et dissolutos ac inquietos aspere castigat. Sunt vero nonnulli, qui innocenter se vivere credunt, dum delinquentes non reprehendunt. Quos beatus Augustinus redarguens dicit: Magis innocentes non estis, si fratres vestros, quos judicando corrigere potestis, tacendo perire permittitis. Et beatus Gregorius in libro Pastorali: Qui inquit, proximorum mala conspiciunt, et tamen in silentio linguam premunt, quasi conspectis vulneribus usum medicaminis subtrahunt, et eo mortis auctores fiunt, quo virus quod poterant, curare noluerunt.

Audiant hoc illi, qui propter timorem, aut amorem, aut muneris acceptionem, aliorum letalia peccata detegere fugiunt, quod nisi ea correctionis et salutis causa prodiderint, similes peccantibus fiant, et uno peccante, et caeteris tacentibus et non corripientibus, omnibus periculum immineat. Qui enim malum videt et tacet, non solum in illud Psalmistae labitur dicentis: Si videbas furem, currebas cum eo, et cum adulteris portionem tuam ponebas (Psal. XLIX); verum etiam cum Isaia necesse est clamet, et dicat: Vae mihi, quia tacui, quia vir pollutus labiis ego sum (Isa. VI). Quisquis ergo mala videt et tacet, vir pollutus labiis existit, et peccantis facinus in semetipsum retorquet. Nix albescit, et per hoc illorum, qui per munditiam candent, typum recte gerit. Aqua vi frigoris constringitur, et in glaciem redigitur. Glacies ergo vere sunt, qui fluxa mentis et carnis suae rigore disciplinae constringunt. Spiritus procellarum, id est ventus, qui procellas nunc erigit nunc deprimit, Spiritum sanctum significat, qui humanae mentis cogitationes nunc elevat, nunc humiliat, Spiritus itaque non incongrue dici possunt, qui Deo qui spiritus est per amorem adhaerescunt. Qui enim adhaeret Deo, unus spiritus est (I Cor. VI). Qui autem per haec, quae dicta sunt, malos accipere voluerit, poterit intelligere per dracones malitiosos, per abyssos subdolos, per ignem cupidos, per grandinem persecutores, per nivem hypocritas, per glaciem obduratos, per spiritum turbantes ac turbidos. Quos omnes ad laudem Dei Psalmista vocat, dum in his verbis, ut ad bonum de malo convertantur, eos subtiliter invitat. Sed melius videtur ut bonos significare dracones caetera dicantur (sic) propter id quod additur: Quae faciunt verbum ejus. Boni etenim absque dubio verbum Dei faciunt, quia praeceptis Dominicis obediunt. Sequitur:

Montes, et omnes colles, ligna fructifera, et omnes cedri, bestiae, et universa pecora, serpentes, et volucres pennatae. Montes exprimunt provectos et perfectos, colles incipientes et imperfectos. Non solum itaque montes Deum laudant, sed et colles inter eos computantur, qui laudem Dei cantant. Non ergo diffidant colles, id est illi qui bonum inceperunt, etsi nondum perfecerunt. Scriptum quippe est: Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur (Psal. CXXXVIII). Si omnes, ergo et parvi et magni. Quid est oculi tui viderunt? Approbaverunt. Quid est in libro scribentur? Salvabuntur. Ergo imperfecti quoque salvabuntur. Qui enim imperfecti sunt, aliquid sunt, et aliqui sunt, et in numero ponuntur, et scribuntur. Qui autem nihil sunt, nulli sunt, nec scribi nec numerari possunt, qui nihil habent. Ergo omni habenti dabitur et abundabit (Matth. XXV). Omni habenti meritum dabitur praemium. Non dixit habenti magnum meritum praemium dabitur, et parvum praemium habenti non dabitur, sed omni habenti dabitur, et abundabit. Ergo etiam ille, qui parvum meritum habet, cum praemium acceperit, satis habebit: quamvis non tantum habebit quantum ille qui magnum meritum habebit. Solus ille excluditur a percipiendo praemio qui nihil habet de merito. Omnes ergo qui in Domino moriuntur, beati sunt (Apoc. XIV), quia post meritum virtutis ad praemium beatitudinis perveniunt. In Domino moriuntur, qui in carne quidem morientes in Domino viventes inveniuntur. Quomodo viventes? In fide, et spe, et charitate existentes. Ligna fructifera sunt, qui caeteris fructum doctrinae vitalis conferunt. Cedri vero sunt qui comtemptis terrenis, ad coelestia speranda se sublimiter erigunt. Per bestias autem omnia silvestria et indomita animalia, quae per solitaria loca vagantur, et humanum aspectum fugiunt, accipimus. Per pecora vero domestica et mansueta intelligimus. Bestiae igitur illos recte significant qui vitam solitariam agunt; pecora illos qui socialiter cum aliis vivunt, serpentes per terram repunt, et prudentes sunt. Volucres ad alta volant et coelestibus appropinquant. Per serpentes itaque convenienter exprimi possunt cuncti qui ea quae ad activam vitam pertinent administrant; per volucres cuncti qui ad coelestia contemplanda pennis virtutum se sublevant. Sequitur:

Reges terrae, et omnes populi principes, et omnes judiees terrae. Juvenes, et virgines, senes cum junioribus laudent nomen Domini, quia exaltatum est nomen ejus solius. Per reges intelligimus omnes qui aliis recte praesunt. Per populos intelligimus omnes qui suis praelatis humiliter obediunt. Principes dici videntur, quasi primi incipientes. Principes ergo illos recte significant, qui exemplo boni operis alios praecedentes ad justitiam eos informant. Unde et de ipso Domino scriptum est: Quae coepit Jesus facere et docere (Act. I). Et beatus Petrus praelatis ait: Non ut dominantes in clericis, sed forma facti gregi (I Petr. V). Judices vero sunt, qui verum a falso, bonum a malo veraciter discernunt. In juvenibus autem viget fortitudo. Juvenes ergo illos apte designant qui in bello fortes sunt et malignum vincunt. Et tales beatus Joannes per Epistolam suam alloquens dicit: Scribo vobis, juvenes, quia fortes estis et verbum Dei in vobis manet, et vicistis malignum (I Joan. II). Per virgines intelligimus omnes qui virginalem corporis integritatem habent, vel certe illos, qui integritatem fidei ac mentis possident, qui adhaerent sponso Christo, nec consentiunt corruptori diabolo. Per senes denique accipere possumus omnes gravitate maturos. Per juniores omnes velocitate boni operis expeditos. Omnes igitur isti, qui supra dicti sunt, laudem Dei concinunt, dum juste vivunt. Felix autem, qui vel unum aliquod ex his, quae dicta sunt, habere se veraciter cognoscit, et miser ac miserabilis, qui se bonis omnibus, quae supra designata sunt vacuum cernit. Et nunc, fratres, ad nosmetipsos respiciamus, et an in numero istorum omnium quos supra descripsimus, per aliquam gratiam simus, attendamus. Videamus, an dracones sumus aliquos saltem magnitudine cujuslibet virtutis vel opinionis transcendendo: an abyssi, occultam sapientiae et scientiae divinae profunditatem, prout nostra fragilitas pati potest, continendo. Sed haec magna valde sunt, et nostram parvitatem forsitan penitus excedunt, nec omnibus sunt communia, quae paucis sunt singularia. Si igitur ista, dracones scilicet et abyssi, excellenter esse non possumus, saltem simus ignis spiritu fervendo, grando inquietos corripiendo, nix per munditiam candendo glacies quae in nobis male sunt fluida coercendo, spiritus spiritui Deo per amorem adhaerendo. Simus montes per perfectionem, vel certe colles per boni inchoationem, ligna fructifera fructum caeteris doctrinae conferendo, cedri ad coelestia speranda sublimiter nos erigendo. Et si bestiae esse non possumus vitam solitariam agendo, simus pecora mansuete cum caeteris vivendo; serpentes activae vitae negotia prudenter tractando, volucres ad coelestia contemplanda evolando. Simus etsi non de numero regum caeteris praesidendo, saltem de numero populi nostri praelatis humiliter obediendo. Principes simus, aliis exemplum justitiae praebendo. Judices simus, quae recta sunt discernendo. Juvenes simus, malignum vincendo, virgines integritatem, et si non corporis, saltem fidei et mentis possidendo. Simus denique senes gravitate maturitatis, juniores velocitate boni operis. Unusquisque laudet Dominum secundum donum sibi specialiter collatum. Non enim omnia possumus omnes. Et quia haec singulis anni noctibus canimus, dum ea ore promimus, attendamus si ea corde teneamus. Nostrum est enim specialiter ministerium laudare Dominum. Cujus laus tunc acceptabiliter canitur, dum quod ore profertur, in corde versatur.

Quia exaltatum est nomen ejus solius. Sicut ipse solus est, quia vere est et immutabiliter est, ita vere nomen ejus solius exaltatum est. Et licet creatura suum habeat esse et altum esse, nullam tamen habet ejus existentia comparationem ad Creatoris essentiam, ejus altitudo ad illius excellentiam. Quia omnes gentes quasi non sint, sic sunt coram eo, et quasi nihil et inane reputatae sunt ei (Isai XL); et anni mille ante oculos ejus tanquam dies hesterna, quae praeteriit (Psal. LXXXIX). Hinc est quod sancti omnes, quando in visione Dei proficiunt, quanto magis divinitatis interna conspiciunt, tanto magis se nihil esse cognoscunt. Nusquam quippe legitur quod Abraham se cinerem esse professus est, nisi cum Domini habere meruit collocutionem. Esse enim se forsitan aliquid crederet, si veracem essentiam, quae supra ipsum est, minime sensisset. At ubi ad immutabilem contemplandum supra se raptus est, impletus tantae contemplationis potentia, dum videret illum, nihil se esse nisi pulverem vidit. Solus quippe veraciter est, quia solus incommutabiliter permanet. Nam omne quod modo sic, modo aliter est, juxta non esse est. Permanere enim in suo statu non potest, atque aliquo modo ad non esse itur, dum ad aliud per temporum vicem ducitur. Et beatus Dionysius nullam essentiam, lumen, sive vitam, ad incomprehensibilem divinitatis infinalitatem, comparationem habere posse talibus verbis testatur dicens:

Et quamvis haec, scilicet ratio, intellectus lumen et caetera visibilia, per quae nonnunquam invisibilia Dei intelliguntur, superent, et altiora videantur ad ea, quae divinitatis sunt significanda, deficiunt tamen ad divinam veritatem similitudines. Est enim super omnem essentiam, et viam, nullo eam lumine characterizante, omnique ratione et intellectu a similitudine ipsius incomparabiliter derelictis.

Quia ergo Deus solus vere est, quia et immutabiliter est, recte nomen ejus solius exaltatum est, et exaltandum est. In hac sacra praesertim solemnitate, qua unigenitus Dei Filius aeterno Patri coaeternus in substantia carnis nostrae coelos ascendit, et in dextera majestatis in excelsis resedit. Hodie, inquam, nomen ejus singulariter et solemniter exaltatum est, et exaltandum est, quia hodie dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis (Psal. CIX). Hodie ille, qui venit de Edom tinctis vestibus de Bosra, formosus in stola sua, gradiens in multitudine virtutis suae (Isai. LXIII), principibus coeli portas suas, quas humanae naturae diu clauserant aperientibus, et portis aeternalibus se levantibus, coelorum regna gloriosus intravit. (Psal. XXIII). Hodie filius hominis ad Antiquum dierum pervenit, et in conspectu ejus obtulerunt eum. Et dedit ei potestatem, et honorem, et regnum: et omnes populi, et tribus, et linguae servient ei. Potestas ejus potestas aeterna, quae non auferetur: et regnum ejus, quod non corrumpetur (Dan. VII). Hodie praecursor noster usque ad interiora velaminis in ipsum coelum, in tabernaculum non manufactum, neque per sanguinem hircorum, et vitulorum sed per proprium sanguinem introivit semel in sancta aeterna redemptione inventa; secundum ordinem Melchisedech Pontifex factus in aeternum, ut apparea nunc vultui Dei pro nobis et interpellet pro nobis (Hebr. VI, VII, IX). Et nunc charissimi nobis, a terrenis verbum incepimus, sed etiam per illud ad interiora coelorum ascendamus. Utinam autem sicut ascendimus verbo, sic ascendamus animo; sicut ascendimus loquendo, sic ascendamus digne laudando. Laudemus ergo Dominum corde, laudemus eum ore in tempore, ut eum laudare mereamur in aeternitate. Quod nobis praestare dignetur Jesus Christus Dominus noster, qui est, etc.