SERMO LXXIII. In festo sancti Joannis Baptistae.

Justus ut palma florebit, sicut cedrus Libani multiplicabitur (Psal. XCI). Vita beati Joannis Baptistae, charissimi, cujus hodie nativitatem celebramus, tota nobis loquitur, tota nobis sermo est, tota nos a malo revocat et ad bonum exhortatur. Nec solum illa quae in illius sanctissima vita continentur, verum et illa quae vitam ejus praecedunt vel subsequuntur subtiliter considerata nos a culpa revocant, ad justitiam informant. Ante conceptionem etenim ejus nobis loquitur ejus annuntiatio, post mortem ejus virtutum ipsius opinio, in vita ipsius tota ejus sancta conversatio. Quemadmodum namque varia diversitas lapidum pretiosorum in vestimento, sic in beato Joanne nobis emicat diversarum virtutum multitudo, et ejusdem multitudinis pulchritudo, scilicet contemptus saeculi, amor Dei, abstinentia cibi, asperitas vestimenti, quies solitudinis, verbum praedicationis, virginitas corporis, humilitas cordis, rigor severitatis, confessio veritatis, virtus patientiae, odor bonae famae. Ipse est aurora veri solis, praecursor Redemptoris, miles superni regis, praeco judicis, vox clamantis. Ipse est propheta venturi, minister Domini, index agni, Baptista Christi, amicus sponsi. Ipse praedicator poenitentiae, amator castimoniae, persecutor luxuriae, testificator justitiae, defensor innocentiae. Ipse sanctorum parentum filius, coelestium secretorum conscius, propinquorum gaudium, vicinorum gratulatio, universorum admiratio. Ipse cum apostolis, imo prae apostolis nuntius Christi, lux mundi, sal terrae, lucerna super candelabrum, civitas super montem posita. Ipse est annuntiatus ab angelo, sanctificatus in utero, clarificatus in mundo, coronatus martyrio, glorificatus in coelo. Ipse igitur merito per orbem terrarum fidelium vocibus attolitur, verbis praedicatur, laudibus honoratur, solemnitatibus recensetur.

Palmae cedroque comparatur. Ipse nimirum vere est palma, vere cedrus. Palma per justitiam, cedrus per gloriam. Palmae siquidem, ut beatus Gregorius dicit in Moralibus, justorum vita merito comparatur, quia scilicet palma inferius tactu aspera est, et quasi aridis corticibus obvoluta, superius vero et visu, et fructibus pulchra. Inferius corticum suorum involutionibus angustatur, sed superius amplitudine pulchrae viriditatis expanditur. Habet aliud palma, quo cunctis arborum generibus differt. Omnis namque arbor in suo robore juxta terram vasta subsistit, sed crescendo superius angustatur; et quanto paulisper superior, tanto in altum subtilior redditur. Palma vero minoris amplitudinis ab imis inchoat, et juxta ramos ac fructus ampliore robore exsurgit; et quae tenuis ab imis proficit, vastior robore ad summa succrescit. Quibus itaque alia arbusta nisi terrenis mentibus inveniuntur similia; inferius vasta, superius angusta. Quia nimirum omnes saeculi dilectores in terrenis rebus fortes sunt, in coelestibus debiles. Nam pro temporali gloria usque ad mortem desudare appetunt, et pro spe perpetua nec parum quidem in labore subsistunt. Pro terrenis lucris quaslibet injurias tolerant, et pro coelesti mercede vel tenuissimas verbi ferre contumelias recusant. Terreno judici toto etiam die assitere fortes sunt, in oratione vero coram Domino unius horae momento lassantur. Sunt quoque nonnulli qui, cum coelestia appetunt, atque hujus mundi noxia facta derelinquunt, ab inchoatione sua quotidie inconstantiae pusillanimitate deficiunt. Quibus etiam hos nisi arbustis reliquis similes dixero, quae nequaquam tales surgunt, quales inferius oriuntur? Hi quippe, in conversationem venientes, non tales quales esse coeperunt perseverant. Et quasi more arborum in inchoatione vasti sunt, sed tenues crescunt, quia paulisper per augmenta temporum patiuntur detrimenta virtutum. Sensim namque in eis desideria superna languescunt, et qui robusta ac fortia proposuerant, debilia atque infirma consummant, dumque aetatis augmento proficiunt, quasi flexiles crescunt. Palma vero, sicut dictum est, vastior in summitate est quam esse coepit ex radice, quia saepe electorum conversatio plus finiendo peragit, quam proponit inchoando, quia saepe tepidius prima inchoat, ferventius extrema consummat, videlicet quia semper inchoare se existimat, idcirco infatigabilis in novitate perdurat. Quasi de caeteris arboribus loquitur Isaias, ubi dicit: Deficient pueri, et laborabunt et juvenes in infirmitate cadent (Isa. XL). De palma autem subjungit, ubi addit: Qui autem sperant in Domino, mutabunt fortitudinem, assument pennas ut aquilae, current et non laborabunt, ambulabunt et non deficient (ibid.). Sunt autem quidam, qui cum fortia inceperunt, non solum in iis quae inceperunt tepescunt, verum etiam ad vitia turpiter labuntur; et cum spiritu coeperint, carne consummantur (Gal. III). Quibus apte convenit poetica illa sententia, ubi dicitur:

Humano capiti cervicem pictor equinam
Jungere si velit, ac varias inducere plumas
Undique collatis membris; ut turpiter atrum,
Desinat in piscem mulier formosa superne:
Spectatum admissi, risum teneatis, amici.

(HORAT. De art. poet. v. 1-5.)

Humanum etenim, rationabile et pulchrum valde opus est spirituale, quod incipiunt; sed bestiale penitus est, turpe et atrum vitium in quo desinunt. Illi igitur soli palmae videntur comparandi qui licet parva, pauca et acta sunt, quae incipiunt, magna tamen, multa et ampla perficiunt. Cedrus caeteris arboribus altitudine praestantior esse perhibetur, et ideo per cedrum coelestis gloria, qua nihil est sublimius, convenienter exprimitur. Habet et palma suam altitudinem, per quam significatur altitudo justitiae; sed cedro nullatenus adaequatur, per quam figuratur altitudo gloriae. Et diligenter attendendum quod ait: Ut palma florebit, sicut cedrus multiplicabitur. In praesenti quippe per justitiam florem, id est spem percipiendi futuri fructus habemus, in futuro autem ejusdem floris fructum per gloriam accipiemus. Qui fructus recte multiplex esse dicitur, quia in custodiendis judiciis Domini retributio multa. Beatus itaque Joannes prae caeteris sanctis palma et cedrus est: palma per justitiam, cedrus per gloriam; palma in mundo, cedrus in coelo; palma in merito, cedrus in praemio; palma quia justus, cedrus quia beatus. Qui quanto justior, tanto beatior. Justior in via, beatior in patria. Totis igitur viribus, charissimi, ut cum beato Joanne palma simus, elaboremus, ut cum illo postmodum esse cedri valeamus. Nemo nostrum prave vivendo caeteras arbores in imo vastas in summo graciles imitetur, nemo reliquis arbustis assimiletur, nemo circa spiritalia sit debilis, circa carnalia fortis. Omnes pariter fluxa carnis gaudia perstringamus, animorum penetralia dilatemus, ut velut palma florere per justitiam possimus in tempore, et quasi cedrus multiplicari per gloriam in aeternitate. Quod nobis praestare dignetur Dominus, etc.