SERMO LXXXIV. In festo sancti Augustini. De perfectione et gaudiis Ecclesiae militantis et triumphantis.

Anima mea, benedic Dominum, quoniam liberavit Jerusalem civitatem suam. Beatus ero, si fuerint reliquiae seminis mei ad videndam claritatem Jerusalem. Portae Jerusalem ex sapphiro, et smaragdo aedificabuntur, et ex lapide pretioso omnis circuitus murorum ejus. Ex lapide candido et mundo omnes plateae ejus sternentur, et per vicos ejus alleluia cantabitur. Benedictus Dominus, qui exaltavit eam, ut sit regnum ejus in saecula saeculorum super eam. Amen (Tob. XIII). Ista quae proposuimus, ex verbis Tobiae, quibus Dominum post receptum lumen oculorum suorum laudavit, accepimus. Tobias interpretatur bonus Domini. Tobias ergo sanctorum doctorum praelatorumque coetum rectissime significat, qui vere bonus Domini excellenter est, et vocatur, non solum eo quod sancte vivendo, praecepta Dominica effectui mancipat, verum et idcirco quod sibi creditas animas ad fidem erudit, et ad recte vivendum informat. Ex quorum videlicet praelatorum, ac doctorum numero beatus Augustinus, cujus hodie solemnia celebramus, eminenter exstitit, qui suum discipulatum, gregemque perfectissime docuit, et ad serviendum Deo nihilominus instituit. Qui etiam merito suam animam ad benedicendum Dominum provocavit, quia lumen supernae cognitionis sibi collatum non ignoravit. Per Jerusalem autem sanctam Ecclesiam intelligimus, quae partim in terra peregrinatur, partim in coelo gloriatur. Hic exsultat, ibi regnat; hic filia, ibi mater. Una est tamen civitas, una Ecclesia, una columba, una amica, una sponsa. Civitas civium cohabitatione, Ecclesia fidelium collectione, columba simplicitate, amica dilectione, sponsa fide. Et celebrantur nuptiae utrobique, in mundo scilicet et in coelo; sed hic in fide, ibi in specie; hic in spe, ibi in re. Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem (I Cor. XIII). Hic in nuptiis propinatur vinum gratiae, ibi propinatur vinum gloriae. De qua etiam civitate in principio verbi quod proposuimus intimatur, quod eam Deus liberavit; et in fine quod eam exaltavit. Ait enim:

Benedic anima mea Dominum, quoniam liberavit Jerusalem civitatem suam. Et in fine: Benedictus Dominus, qui exaltavit eam. Primum enim eam liberat, deinde exaltat. Liberat a malo, exaltat in bono; liberat in via, exaltat in patria. Liberat per gratiam, exaltat per gloriam. Beatus ero, si fuerint reliquiae seminis mei ad videndam claritatem Jerusalem. Perpendat, qui potest, quanta sit charitas spiritalium patrum erga filios, qui filiorum salutem, ut ex his verbis intelligi potest, suam autumant, quam ut suam veraciter amant, et propriam reputant. Unde Paulus Thessalonicensibus ait: Quae est spes nostra, aut gaudium, aut corona gloriae? Nonne vos estis ante Dominum Jesum Christum in adventu ejus? (I Thes. II). Hanc eamdem charitatem Paulus exprimit, ubi ad Galatas dicit: Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis (Gal. IV). Et notandum quod non ait semen meum, sed reliquiae seminis mei. Licet enim multi sint vocati, pauci tamen sunt electi (Matth. XXII); sicut inter ipsos electos plures sunt imperfecti, pauciores sunt perfecti ad videndam claritatem Jerusalem. Duae sunt Ecclesiae sanctae claritates, una est in tempore, altera in aeternitate; una in justificatione, altera in beatitudine; una in merito, altera in praemio. Quantumcunque autem per primam intrinsecus fulgeat, extrinsecus tamen nigrescit; quia omnes, qui pie volunt in Christo vivere, persecutionem patientur (II Tim. III). De hoc fulgore, et hac nigredine ipsa sancta Ecclesia in Canticis canticorum dicit: Nigra sum, sed formosa, filiae Jerusalem (Cant. I). Nigra foris per angustiam persecutionis, sed formosa intus per fulgorem charitatis. Licet enim exterior homo noster corrumpatur, interior tamen renovatur de die in diem (II Cor. IV). Hoc autem quod dicitur: Beatus ero, si fuerint reliquiae seminis mei ad videndam claritatem Jerusalem, ad futuram gloriam ejus magis pertinere videtur, quam Isaias illi promittit, dicens: Non erit tibi amplius sol ad lucendum per diem, nec splendor lunae illuminabit te; sed erit tibi Dominus in lucem sempiternam, et Deus tuus in gloriam tuam, id est non occidet ultra sol tuus, et luna tua non minuetur: quia Dominus erit tibi in lucem sempiternam, et complebuntur dies luctus tui (Isa. LX). Sanctus itaque quilibet praelatus beatum se asserit, si fuerint reliquiae seminis sui ad videndam claritatem Jerusalem, quia revera beatus erit, cum vel aliquos ex his, qui nunc eum imitari videntur in mundo, supernam sanctae Ecclesiae gloriam secum contemplari viderit in coelo. Beatus erit pro suo bono opere, beatus pro sibi commissorum bona conversatione. Quamvis enim in omnibus sanctis duplex erit gloria, pro corporis videlicet et animae stola, in sanctis tamen praelatis specialiter complebitur quod scriptum est: In terra sua duplicia possidebunt (Isa. LXI): pro sua sibique commissorum justitia.

Portae Jerusalem ex sapphiro, et smaragdo aedificabuntur: et ex lapide pretioso omnis circuitus murorum ejus. Smaragdus per suum virorem significat fidem. Sapphirus, qui firmamenti prae se fert colorem, bonam operationem. Virorsmaragdi fidem significat, quia sicut viror in germinantibus primum apparet, ita fides in virtutibus ordine prima est, sine qua impossibile est placere Deo. Prima porta sanctae Ecclesiae fides est, quae per secundum lapidem, id est smaragdum ordine praepostero figuratur; secunda operatio, illa, inquam, operatio, quae per dilectionem, Dei et proximi fit, quae per primam exprimitur. Prima porta fides quasi duas habet valvas per duas partes suas. Duo enim quaedam sunt, et haec duo unum sunt, Creator et Salvator: duo sunt numina, et res una. Tamen aliud notat Creator, aliud Salvator; Creator, quia fecit nos; Salvator, quia salvavit nos. Creator, et quae pertinent ad Creatorem, haec una pars est fidei; et Salvator, et quae pertinent ad Salvatorem, haec est altera. In prima parte ad fidem pertinet, confiteri Creatorem, ab eo facta esse omnia quae habent esse; in secunda parte ad fidem pertinet, venerari Salvatorem, et confiteri ab eo reparata esse perdita, quibus datum vel dandum est beatum esse. Prima pars fidei spectat ad debitum naturae, secunda spectat ad debitum gratiae. Illa credere debemus, quia per naturam conditi sumus. Ista credere debemus, quia per gratiam reparati sumus. Si igitur illa credis, habes primae portae valvam unam; si ista credis, habes alteram. Sed non sufficit portam primam solam ingredi, nisi ingrediaris et secundam, quia fides sine operibus mortua est (Jac. II). Operatio autem porta secunda est, quae per primum lapidem, id est sapphirum, figuratur. Omnis enim operatio, quae per dilectionem Dei et proximi fit, magis coelestis quam terrena est: quia non fit, propter terrena, sed propter coelestia; et ob hoc per sapphirum figuratur. Quae et ipsa duas valvas videtur habere. Si enim quod bonum est opereris diligendo Deum, habes valvam unam; si autem opereris bonum diligendo proximum, habes alteram. Si ergo vis, sive in praesenti sive in futuro civis esse Jerusalem, oportet ut utramque portam ingrediaris, fidei scilicet et operationis, illius autem operationis quae per dilectionem fit. Nam sicut fides sine operatione mortua est, sic et operatio absque dilectione inanis est.

Omnis quoque circuitus murorum ejus ex lapide pretioso construitur, quia sancta Ecclesia et in merito suarum soliditate virtutum undique circumdatur, et in praemio coelestium fulgore praemiorum circumquaque decoratur; ut in merito sit firma, in praemio fulgida: in merito nihil ei desit virtutis, in praemio nihil beatitudinis. Utrobique tamen est fulgida, utrobique solida, dum et nunc virtute est clara, et tunc claritate perpetua. Sed et plateae ejus ex lapide candido et mundo: candido in bono, mundo a malo sternuntur; dum imperfecti quique qui rebus terrenis licentius et latius utuntur, in tempore munditia bonorum operum, et in aeternitate decore praemiorum ordinatissime disponuntur. Qui licet careant robore passionis, candent tamen byssino suae justificationis, quod habent ex munditia bonae actionis, et decore honestae conversationis. Et per vicos ejus alleluia cantabitur. In mundo, et in coelo sanctae Ecclesiae multiplices ordines existunt, qui dum vel merito vel praemio inter se differunt, quasi multos ex se vicos efficiunt. Per quos omnes alleluia cantatur, dum et ab his qui sunt in coelo, et ab his qui sunt in terra, laus divina depromitur. Unde et scriptum est: Confessio ejus super coelum et terram (Psal. CLXVIII). Et licet ista, quae dicta sunt, secundum utrumque sanctae Ecclesiae statum exponamus, ad futuram tamen melius referuntur. Unde et subditur: Benedictus Dominus, qui exaltavit eam, ut sit regnum ejus super eam in saecula saeculorum. Amen. Quamvis enim regnum Dei super Ecclesiam etiam in praesenti sit, in futuro tamen multo amplius fore videtur, cum videlicet omnis calumnia peccati defecerit, cum nec mors nec mortalitas ultra dominabitur nobis, sed corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem: cum Filius tradiderit regnum Deo et Patri, et erit Deus omnia in omnibus (I Cor. XV). Et nunc, charissimi, videamus, an de semine beati Patris Augustini, id est imitatores ejus simus sicut esse debemus. Attendamus, an verbum Dei, ejus exemplo legendo, meditando, tractando, praedicando, secundum gratiam nobis datam diligimus; an ejus honestissimam religionem sancte vivendo totis viribus imitamur. Si enim haec facimus, vere semen ejus sumus, vere claritatem coelestis Jerusalem cum ipso contemplabimur. Quod nobis praestare dignetur Jesus Christus Dominus noster. Amen.