|
Sequitur aliud genus praeceptorum quae mobilia vocantur, quoniam
naturalibus mandatis secundum dispensationem ad tempus superaddita sunt,
sive pro exercitatione, sive significatione. Pro exercitatione quidem ut
plurima essent in quibus erudiendorum obedientia probaretur, et devotio
excoleretur. Pro significatione autem ut in eis futurae veritatis signa
praepararentur, et per ipsa quae corporaliter agenda praecipiebantur,
quae spiritualiter agenda vel credenda erant demonstrarentur. Haec autem
omnia de mediis sumpta sunt; haec est de iis quae in sua natura, nec ita
bona erant ut inevitabiliter debuissent fieri; nec ita mala ut omnino
debuissent ex necessitate vitari. Omnia enim haec quae in hujusmodi
mandatis proposita sunt quantum ad suam naturam talia fuerunt, quae pro
arbitrio agentis sine culpa possent fieri, et rursum sine culpa
intermitti. Accedens autem mandatum hoc, quae per se media erant et ad
utrumlibet se habebant, sive praecipiendo, sive prohibendo in alteram
partem deflexit; ita ut jam ea quae prohibita sunt sine culpa non
possint fieri, neque rursum ea quae praecepta sunt, possint omnino sine
culpa dimitti. Quod tamen non natura rei facit: sed vis et obedientia
mandati. Prohibuit lex ne caro cum sanguine comederetur; non quia hoc
quantum ad naturam rei malum erat, sed quia malum erat, quod in isto
significari debuerat. Quasi enim caro cum sanguine editur, quando quis
in opere furoris et crudelitatis delectatur. Mandavit etiam eadem lex a
carne porcina abstinendum; opera scilicet immunditiae vitanda
significans. Ad hunc modum aliorum quoque animalium tam volucrum quam
piscium et corum quae in terra versantur quaedam ab esu humano excepit.
Et multa alia quae prima conditio noxia non fecerat secunda institutio
per dispensationem quasi noxia vitare mandavit. Erant autem quaedam alia
de his mediis, quae lex scripta magis per concessionem proposuit, quam
per praeceptionem vel prohibitionem, quae fortassis per se mala
fuissent, si concessa non fuissent. Verbi gratia: Dicit lex ut si quis
turpitudinem aliquam in sua uxore invenisset, et ob id illam odio
haberet, scriberet ei libellum repudii, et sic eam dimitteret (Deut.
XXIV); quia videlicet melius erat ut odio habita secundum voluntatem
dimitteretur, quam contra voluntatem retenta occideretur. Dictum est
etiam in lege: Juramentum tuum Deo offeras et jurabis per Deum (Deut.
VI, X); non quia videlicet jurare per Deum bonum est, sed idcirco
imperfectis juramentum conceditur, ut facilius perjurium vitaretur.
Simul ut etiam nomen Dei venerari discerent, cum illud frequentius in
assertionem et testimonium dictorum suorum acciperent, et non cogerentur
nomina falsorum deorum ad confirmanda juramenta sua assumere, quibus non
solum permissum sed praeceptum fuerat; ita duntaxat si causa
confirmandae veritatis expostularet, nomen Domini ad testimonium
invocare. Simile erat et hoc quod permissi sunt pro illata injuria,
talionem reddere, ne forte vehementiori furore exardescentes, majora
illatis conarentur mala referre. Multa sunt alia genera praeceptorum
quae in lege scripta continentur, decentia quidem ad exteriorem
conversationem, et simul apta ad spiritualem significationem. In his
ergo omnibus, illam quam Apostolus posuit discretionem in elementis
exordii sermonis Dei significatam notamus. Sunt enim tria haec:
elementa, exordia, sermo. In elementis sonus est, sed sensus non est,
unde nec exordium dicuntur, quia sensus in eis non incipit. Dictiones
exordia sensuum sunt, unde et dictiones vocantur quasi jam aliquid
dicentes, et primae partes orationis, quia principium intelligentiae ab
eis oritur. In elementis ergo sonus est, et non sensus; in exordio
sensus est, sed completus non est; in sermone sensus est, et perfectus.
Vide tria haec in Scriptura Dei similia. Dixit Scriptura: Carnem cum
sanguine non comedetis (Levit. VII; Deut. XII); hoc est elementum.
Subjunxit postea: Non occides (Exod. XX), hoc est exordium. Postea
complevit etiam iram prohibens, hoc est sermo (Matth. V). Item dixit
carnem porcinam non edendam (Deut. XIV), in hoc fuit elementum. Addidit
post hoc: Non moechaberis (Exod. XX), in hoc fuit exordium. Novissime
apposuit: Si quis viderit mulierem ad concupiscendam eam, jam moechatus
est in corde suo (Matth. V), etc. In hoc fuit sermonis completio.
Praecepta igitur ad tempus, superaddita, elementa fuerunt. Praecepta
decalogi, exordia. Praecepta Novi Testamenti, sermo. Prima ex
institutione disciplinae; secunda ex veritate naturae; tertia ex
perfectione gratiae. Praecepta immobilia naturaliter priora sunt.
Praecepta mobilia sicut dictum est, significatione praecedunt; quia in
eis primum bonitas formatur, quae postea in illis inchoatur; et
novissime per gratiam consummatur. De praeceptis superadditis et
mobilibus quaedam etiam nunc in tempore gratiae pro exercitatione
retenta sunt, sicut est observantia jejuniorum; et alia quaedam quae cum
superioribus temporibus fuerunt instituta, pro inde tamen ad praesentium
instructionem sunt reservata; et ea potissimum quae ad spiritualis
studii exercitationem spectant, tempore gratiae reservantur: iis quae ad
carnales observantias pertinebant abolitis.
|
|
