|
Quidam putant paganorum sive quorumlibet infidelium societatem conjugium
non esse, quamvis secundum modum institutionis divinae legitime facta
fuerit. Dicunt enim quod legitimum dici non debet quod sine fide factum
est. Sed mihi interim non occurrit ratio aliqua quomodo probare possint
infidelium societatem secundum divinam institutionem factam, conjugium
non esse, nisi forte similiter dicere velint baptismi sacramentum non
esse; quod haereticus dat vel accipit, quia fidelis non est neque ille
qui dat neque ille qui accipit. Et hac ratione contendant sacramenta Dei
non posse ad infidelium participationem venire, si sacramentum conjugii
habere infideles non possunt; aut solum conjugii sacramentum caeteris
omnibus excellentius esse dicendum, si hoc solum extra fidem participari
non potest. Baptismi sacramentum infidelis habere potest, conjugii
sacramentum infidelis habere non potest; ergo baptismi sacramentum, in
quo specialiter signaculum fidei est, infidelis habere potest et
conjugii sacramentum, quod non tam fidei signum est quam naturae, non
tam virtutis judicium quam propagationis instrumentum, aeque fidelis et
infidelis habere non potest. Sed baptismi, inquiunt, sacramentum quando
infidelis accepit, ideo accepit, quia etsi in alio infidelis fuit, ipsum
tamen sacramentum secundum rectam fidei formam accepit. Alioquin nisi
illud secundum rectam fidei formam accepisset, non utique accepisset
sive fidelis sive infidelis fuisset. Itaque quia in hoc accipiendo fidei
contrarius non fuit, accipere illud potuit, quamvis secundum aliud
fidelis non fuit. Et ego dico quod quando infidelis uxorem propter
propagationem filiorum ducit, fidem toro conjugali servat, sociam
diligit et custodit, et illa vivente ad alienam societatem non transit:
quamvis in alio infidelis sit, quia scilicet non credit, in hoc tamen
neque contra fidem neque contra divinam institutionem facit. Sed
auctoritas, inquiunt, dicit hujusmodi conjugia vera non esse. Ideo dicit
quia omnia quae praeter fidem sunt, et si vera sunt ad speciem, non sunt
vera ad salutem; et si vera sunt ad formam sacramenti, ad effectum tamen
virtutis et gratiae spiritualis vera non sunt. Sic et de quibusdam aliis
sacramentis dictum est, quod vera non sunt quando ab infidelibus
participantur. Nec solum ab infidelibus, sed etiam a fidelibus pravis et
perverse agentibus indigne contrectantur. De ipso sacramento corporis
Christi dicit auctoritas, quod non est verum corpus Christi quod
conficit schismaticus. Et iterum alia auctoritas dicit quod errant qui
corpus Christi verba sacerdotis facere putant, et non vitam, et multa ad
hunc modum dicta inveniuntur. Et dignum est ut dicta sanctorum quantum
possumus per omnia veneremur; et credamus verum esse quod nobis ab illis
dictum est, in quibus et per quos locutus est Spiritus veritatis. Itaque
dicimus veritatem sacramentorum Dei duplicem esse: aliam scilicet in
sanctificatione sacramenti, aliam in effectu spirituali. Dicitur enim
veritas sacramentorum virtus et gratia spiritualis quae in ipsis et per
ipsa sacramenta percipitur, quam veritatem accipere non possunt qui
sacramenta Dei indigne percipiunt. Secundum itaque hunc modum sacra
Scriptura aliquoties dicit, quod sacramenta Dei illis vera non sunt qui
ea indigne percipiunt, pro eo quod sola exterius sacramenta contrectando
ad veritatem illorum quae in gratia spirituali constant, non pertingunt.
Sic itaque sacramenta Dei et in se vera sunt semper quantum ad eam quae
per verbum Dei fit sanctificationem; et indigne tractantibus ac
percipientibus vera non sunt, quantum scilicet pertinet ad eam quae in
ipsis percipitur gratiae spiritualis participationem. Ita ergo verum
Christi corpus non est quod conficit schismaticus, quia, cum corpus
Christi sacramentum sit unitatis, in ipso utique schismaticus sibi
unitatem non conficit qui se ab ipsa unitate dividit. Simili modo qui
putant sola verba sacerdotis ad corporis Christi consecrationem
sufficere, et non etiam vitam et conversationem bonam illius necessariam
esse ad hoc ut illi fiat, et ad utilitatem illius fiat quod per illum
sit sacramentum Dei. Qui hoc scilicet putant, errant; quia sacramenta
Dei et carnes Agni in peccato permanentes non sanctificant, quamvis per
illorum ministerium ad aliorum sanctificationem sacramenta fiant. Sic
ergo dicimus et de conjugii sacramento; quia secundum aliquid apud illos
recte verum sive ratum sive sanctum non esse dicitur, qui solum
sacramentum habentes vel non recte credendo vel prave vivendo veritatem
ejus, hoc est virtutem et effectum spiritualem accipere non merentur.
Dicit beatus Augustinus quod sacramentum conjugii omnibus gentibus
commune est; sanctitas autem sacramenti non est nisi in civitate Dei
nostri et in monte sancto ejus. Item: Cum Evangelium coepit praedicari,
primum gentiles gentilibus conjunctos invenit conjuges. Item: Si Dominus
dimittendae conjugis solam causam fornicationis admittit et paganum
conjugium dimitti prohibet (Matth. V), consequens est ut paganismus non
subjaceat fornicationi. Quid est ergo, inquiunt, quod beatus Ambrosius
dicit: Non est ratum conjugium praeter Deum; et ideo non est peccatum
dimissio propter Deum si aliis copuletur? Item beatus Gregorius dicit:
Dimissio propter Deum non est peccatum si alii conjungatur. Injuria enim
Creatoris solvit jus matrimonii. Sed videte quomodo probatur conjugium
non esse ejusmodi; quia, inquit, dictum est: Non est ratum conjugium
praeter Deum; et quod iterum dictum est: Injuria Creatoris solvit jus
matrimonii. Ideo ergo conjugium esse negavit, quia ratum non esse dicit.
Et quia injuriam Creatoris solvere dixit jus matrimonii. Sed attendite
quod in hoc potius conjugium esse dixit qui conjugium istud, sed non
ratum affirmavit. Et simili modo qui dixit injuriam Creatoris jus
matrimonii solvere, matrimonium illic esse et jus habere asseruit. Quod
utique jus firmum staret et non sine peccato negaretur, si non majori
causa superveniente solveretur. Si enim prius nullum jus ibi fuit, quid
necesse erat tantopere excusare eos qui se ab illo jure persolvendo
subtraxerunt? Si culpandus videbatur etiam ille qui dimissus est, nisi
per causam majorem excusaretur, quomodo ille qui sine causa dimitteret
non jure accusaretur? Nunc autem quia debitum sacramenti conjugalis
verum fuit, sine causa omnino negari non potuit. Debet enim vir uxori et
uxor viro, ut alter ab altero non discedat; et si forte discesserit
alter, ille qui deseritur, conjugii tamen jus et debitum inviolatum
custodiat. Sed est causa Dei major adversus quam nulla stare debet
causa. Haec cum laeditur, contra eam nulli aliquid debetur. In omni
causa jus suum perdit qui huic causae adversatur; sub illa et secundum
illam quaedam debemus, contra illam nihil. Dicit tibi uxor tua:
Christianus factus es, ego te non sequar; quia idola non colis, quia
parentum tuorum ritum et consuetudinem abjecisti, eo ad alium, vel si ad
alium non eo, tecum jam non eo, non te cognosco maritum nisi Christum
neges. Hic tibi intende. Injuria Creatoris jus solvit matrimonii. Nihil
illi amplius debes. Perdidit jus suum quae Creatori suo injuriam fecit.
Non tibi licuerat illam deserere, si jus suum in te non perdidisset.
Potestatem habuit in corpore tuo, et non tibi licuit tollere illi quod
suum erat, donec ipsa Creatori tollere voluit quod suum erat. Postquam
autem Creatori suo injuriam facere voluit, jure jus suum amisit. Hoc de
patre, hoc de matre, hoc de fratre et sorore, hoc de filiis et cognatis,
hoc denique de anima tua facere te oportet. Omnibus enim iis aliquid
debes; sed pro Deo, non contra Deum. Ecce pater tuus aut mater tua aut
frater aut soror, aut etiam anima tua ex una parte est et dicit unus
aliquis tibi: Ego hoc amo, hoc appeto, ad hoc intendo. Vado ut hoc
obtineam, hoc acquiram, hoc perficiam. Veni post me, assentire mihi,
cooperare voluntati meae, desiderio meo fave. Stat Deus tuus ex altera
parte, et dicit tibi: Ego hoc aversor, detestor malitiam illam, peccatum
illud non mihi placet, noli assensum dare, malum est, non facias illud.
Ad me potius intende, mihi acquiesce, post me veni, sectare quod suadeo,
sequere quo praecedo; clamat econtrario tibi pater tuus: Fili quomodo me
deseris? Ego te genui, ego te in hanc vitam perduxi, ego te alui et
nutrivi, moribus et disciplina institui. Dicit econtrario Deus tuus:
Ille quidem te genuit, sed quando genuit de meo accepit, quod tibi
dedit, substantiam de meo generans tibi ministravit, sed vitam generato
dare non potuit, ego quod tibi de meo a me ministrabatur per illum,
solus vivificavi sine illo, ego tibi dedi vitam tuam: dedi et mortem
meam. Non est mortuus propter te pater tuus, sicut ego mortuus sum pro
te, ut tu viveres in me. Non me in causa praecedere debet, qui in gratia
et beneficio anteire non potuit. Non igitur illum audias contra me, non
illum sequaris in eo quod mihi displicet. Nihil illi debes nisi propter
me, a quo nihil accipere potuisses nisi datum fuisset a me. Hoc dico:
hic intendite. Si quando tale aliquid contigerit, sive pater, sive
mater, sive frater, sive soror, sive uxor, sive filii, adhuc amplius
dico, etiam si anima nostra avertere voluerit nos a Deo nostro, non
debemus illam audire nec illam attendere, neque sequi desideria illius.
Evangelium nobis clamat: Qui non dimiserit patrem aut matrem, fratres
aut sorores, uxorem et filios; adhuc autem et animam suam propter me non
est me dignus (Luc. XIV; Matth. X). Omnis pietas illic impietas est, ubi
ad hoc pius sis ut impius efficiaris. Videte ergo quod contra causam Dei
nulla causa stare potest; imo nec causa etiam est quae illi adversatur,
quae summa et sola est. Ad hunc modum dimissio propter Deum non est
peccatum, si alii adjungitur. Injuria enim Creatoris solvit jus
matrimonii. Si infidelis discedit, discedat. Non est subditus servituti
frater in ejusmodi (I Cor. VII), servituti subditus esset si vel
traheretur invitus, vel teneretur non voluntarius. Nihil illi debet,
sive discedat sive maneat; perdidit jus suum qui Creatori injuriam
fecit. Si ergo discedit infidelis, discedat; nihil ad nos: non cogitur
fidelis quasi aliquo debito obligatus, aut sequi discedentem, aut
sustinere contemnentem. Non est subjectus servituti, liber est ut faciat
quod vult, tantum in Domino, ducat uxorem si vir ille est; si femina est
nubat. Quam vult societatem eligat; non jam tenetur debito prioris
societatis, cujus jus solutum est propter injuriam Creatoris. Quae
videlicet injuria Creatoris non solum tunc excusat fidelem, quando ab
infideli propter Deum dimissus alteri sine culpa conjungitur; sed tunc
etiam excusat quando ipse fidelis magis societatem fidelem eligens
infidelem cohabitare quidem, volentem, sed fidem recipere renuentem
Christiana devotione detestatur. Sive enim discedat sive manere eligat
infidelis, nihil debet illi qui fidelis factus est. Nemo illum cogere
potest quin faciat quod velit. Injuria Creatoris solvit jus matrimonii.
Non potest jam infidelis ab illo quidquam exigere, quia in illo debitum
suum perdidit, postquam Creatori id quod debet reddere contemnit, habet
jam fidelis causam qua justo negare potest, etiam id quod prius debuit,
et quod adhuc quidem debuisset, si causam intervenientem et debitum
ipsum solventem non habuisset. Ergo liber est fidelis si socium fidelem
eligere vult, nemo illum prohibere potest; tamen si patitur fidelem
cohabitare volentem, opus perfectionis facit, ad lucrandum proximum
suum; sic dicit Apostolus: Sanctificatus est vir infidelis per mulierem
fidelem; et iterum mulier fidelis per virum fidelem (I Cor. VII). Si
ergo fidelis infidelem cohabitare consentientem ad hoc patitur, ut de
infideli faciat fidelem, sive faciat sive non faciat, quantum in se est
lucratur animam fratris sui, et implet opus pietatis. Si autem pati non
vult detestans infidelitatem ejus, non est servituti subjectus in
ejusmodi frater. Nemo illum potest cogere si vult quin infidelem
deserat, neque prohibere etiam si voluerit quin se infideli conjungat.
In infideli peccatum est qui fidem respuit, cujus culpa solvit jus
matrimonii, ut jam exigere jure non possit, quod si exigeretur [a
fideli] sine injuria negari non posset. Culpa quippe infidelis fidelem a
debito solvit, sicut econtrario justitia fidelis infidelem debito
astringit. Itaque non peccat fidelis si alteri se conjungit, quoniam a
jure matrimonii adversus infidelem solutus est; sed infidelis etiam
derelictus sine culpa alienam societatem non appetit, quem adhuc jus
matrimonii et debitum conjugalis foederis erga fidem astringit. Ergo non
potest adulterius vocari si fidelis alteri conjungitur. Infidelis autem
etiam derelictus crimen adulterii incurrit si alteri copulatur.
Propterea si fidelis etiam ab eo quod licet pro periculo proximi vitando
se temperat, perfectius opus facit. Ad quod tamen nullatenus cogi
potest; quia non debiti opus est, sed charitatis effectus, sicut dicit
beatus Augustinus in libro De adulterinis conjugiis. Discessionem
fidelis ab infideli Dominus non prohibet, quia non est injusta coram eo.
Sed Apostolus consilio charitatis non solum ne dimissi scandalizentur,
sed etiam quod cum in aliena conjugia ceciderint adulterinis nexibus
colligati; difficillime ab infidelitate resolvantur. Itaque adulterium
committit infidelis si alteri se sociat, quia a debito prioris pacti
solutus non est. Sed dicis.
Ecce infidelis vel quicunque paganus sive Judaeus Christianus efficitur,
uxorem quam prius habuit (quia eum ad fidem sequi non vult) fidei
libertate derelinquit; aliam fidelem ducit, prior se spretam videns
alteri nubit, adulterino nexu se alligans. Contingit postea ut
compuncta, infidelitatem suam horrere incipiat, ad fidem veniat,
Christiana efficiatur, quid de hac muliere faciendum est? Continere non
potest. Expostulat ab Ecclesia ut aut virum suum recipiat, aut alteri
nubere concedatur. Quid illi dicet Ecclesia? Si virum suum illi reddit,
solvit matrimonium, quod Christiana sanctitate firmatum est, et
adulterum eum facit, cum vivente uxore sua (quam fidelis fidelem
legitime duxit) alteri copulatur, quod omnino fieri non licet. Ergo non
reddit illi maritum suum Ecclesia. Quid igitur illi dicet? Si dixerit
illi ut alteri nubat, adulteram eam facere videtur, quam nondum solutam
a lege viventis viri cum altero conjugium copulare concedit. Non igitur
aliud superesse videtur, nisi ut hanc mulierem Ecclesia ad continentiam
servandam cogat, quae peccato suo obligata videtur, ut nec suum habere
possit, nec alterum. Sed si hoc Ecclesia fecerit, contingere potest ut
scandalizetur mulier illa, et fidem Christianam abhorrens ad
infidelitatem revertatur; aliae quoque mulieres sive viri in
infidelitate constituti, quarum mariti et quorum uxores jam ad fidem
transierunt, et ipsis derelictis cum aliis fidelibus conjugia inierunt,
hoc cognito ad fidem Christianam venire pertimescant, et subsequatur
perditio multorum dum fidem fugium, quia continentes esse vel nolunt vel
non possunt. Postremo si mulier ista post perceptam gratiam baptismi de
priori peccato abjudicatur, videtur imperfecta fuisse gratia; et non
totum quod praecedebat in culpa lavacro regenerationis ablutum; nec
verum jam esse, quod vetera transierunt et nova facta sunt omnia (II
Cor. V). Propter haec liberata videtur mulier haec postquam fidem
percepit, et sacramentum libertatis et novitatis induit ut deinceps
prioris copulae debito non teneatur. Justum est enim ut quam injuria
Creatoris alligavit, reverentia nunc et fides ejus absolvat. Propter hoc
non prohibet Ecclesia ejusmodi si continentiam servare noluerint cum
aliis matrimonio copulari. Potest autem quaeri si contingat eum qui
prior ad fidem venit conjugalem copulam non inisse, donec eum alter qui
in infidelitate remanserat subsequatur, quid Ecclesia de hujusmodi
facere debeat. Sed dubium non est tales postquam in fide unum facti
fuerint si continere noluerint in ipsum redire debere, ac denuo
Christiana devotione convenire ad prioris matrimonii (quod non sine
Creatoris institutione inierant) debitum persolvendum. Hoc etiam quaeri
potest si eo qui prior ad fidem venit fideli matrimonio alligato ille
qui in infidelitate remansit cum illo cui se nexu adulterino junxerat ad
fidem pariter subsequatur, utrum Ecclesia tolerare debeat ut, post fidem
susceptam, simul maneant, qui in infidelitate positi male juncti
fuerunt. Sed eadem gratia interveniente et vetera omnia diluente, nihil
impedit quin bene in Christo simul permaneant, qui extra fidem Christi
male sociati fuerunt. De iis etiam quaeri potest qui in infidelitate
constituti cognatas suas ducunt, aut alias quascunque quibus lege
Christiana sociari non poterant, si forte simul ambo ad fidem veniant,
utrum Ecclesia ejusmodi copulam tolerare possit. Sed alia ratio hic est,
quia baptismi gratia culpam delet, non naturam. In baptismo quod generis
est in natura sanctificatur, quod criminis est in culpa excusatur.
Propterea Christiana religio concedere non debet cum ad judicium ejus
pervenerint, quod extra ipsam quidem potuit inchoari, sed in ipsa non
debet tolerari. Haec vero quae supra memorata sunt de utroque sexu
simili modo pensanda sunt, sive scilicet vir mulierem suam, sive mulier
virum suum in fide Christiana praeveniat.
|
|
