|
Sed dicis: Quid ergo faciendum est de hujusmodi qui clanculo
convenerunt, si postea aut alter aut uterque factum negando ad alienam
societatem transierit? Quidam uxorem duxit clanculo sine praesentia
testium solo adinvicem maritali consensu firmato, devitans ut nonnunquam
fieri solet aliqua de causa conscientiam alienam, postea brevi tempore
interjecto, priusquam consensum occultum facto manifesto probasset de
facto poenituit, eam quam in hunc modum uxorem duxerat dimisit: aliam
duxit celebri apparatu manifeste coram Ecclesia fortassis cum parentum
traditione, cum sacerdotis benedictione nuptias fecit, filios genuit.
Venit prior illa ad Ecclesiam, judicium interpellat, justitiam postulat.
Injuriam sibi illatam palam exponens. Negat ille, nec sunt testes qui
possunt probare quod occultum est. Hic quaeris quid facere debet
Ecclesia, quia utrinque inconveniens aliquid incurrere videtur. Si enim
illi mulieri quae quidem verum dicit, sed tamen occultum est, nec
probatum quod dicitur, sine legitimo testimonio propter solum dictum
ejus creditur, et pro eo quod incertum est et occultum, id quod certum
et manifestum est dissolvitur, poterit deinceps quilibet sive quaelibet
in alium vel in aliam quodcunque voluerit fingere, ut sibi simili
ratione credatur. Quod si admissum fuerit, magna confusio proveniet
neque deinceps in Ecclesia aliquid firmum stabit. Si vero propter
auctoritatem Ecclesiae conservandum conjugium, quod primum factum est,
scinditur, et adulterium, quod secundo praesumptum est, confirmatur,
aliud magnum est; quando non solum libertas datur, sed etiam necessitas
inducitur homini ut maneat in peccato suo. Hic ergo consilium quaeris.
Ego fortassis tibi potiora dicturus non sum, tamen oportet ut in tantis
malis prorsus ignorantes non simus. Si quis putaverit propter hujusmodi
mala vitanda talem consensum qui nullo testimonio probatur, neque
facientium mutua confessione firmatur, irritum esse debere, neque in eo
ullatenus conjugium stare posse, facilius inconveniens declinat. Potest
enim etiam id quod supradictum est, furtivos consensus non conjugia
esse, sed adulterina contubernia vel stupra, nisi voluntas propria
suffragaverit, et legitima vota succurrerint, propter hoc dictum putari
quod ejusmodi consensus qui in occulto fiunt conjugium non sanciunt,
nisi idem, ipsi, qui in occulto sibi consenserint, eumdem consensum suum
utrique voluntarie in manifesto profiteantur. Tunc siquidem voluntas
propria suffragatur et vota legitima succurrunt, cum id quod in occulto
fecerunt sponte utrique in manifesto profitentur. Si quis igitur ad hunc
modum dicat conjugium occulto quidem consensu initiari posse, sed non
nisi manifesta amborum confessione firmari compendiosius mala multa
declinat, sed plurium approbatio hoc recipit ut sive in manifesto sive
in occulto talis consensus inter legitimas personas factus fuerit,
perfectum conjugii sacramentum judicetur. Quod si ita verum esse
constare debebit, considerandum est quomodo supra memoratae quaestioni
responderi oporteat. Dubium non est quin id quod Ecclesiae probari non
potest, Ecclesia ipsa judicare non potest. Et rursus dubium non est quin
id quod legitimo et manifesto Ecclesiae judicio factum est, sine
legitima et rationabili et manifesta causa rescindi non potest. Ratio
nos urget. Ista mulier dicit quod pari consensu cum viro illo
matrimonium fecit. Sed quod dicit, nec ipsa probare potest, nec Ecclesia
quod probatum non est approbare potest. Non potest ergo pro eo quod
occultum est, id quod manifestum est infirmari. Quapropter oportet ut
secundam copulam quae judicio Ecclesiae legitime facta est, ipsa
Ecclesia judicet ratam esse debere. Sed dicis: Quid ergo faciendum est
huic mulieri quae virum suum ab Ecclesia requirit, sed habere non
potest, quia id quod occultum fuit probare non potest? Fortassis cum
viderit quod maritum suum habere non potest, alteri nubere volet et
veniet ad Ecclesiam expostulans, aut ut sibi maritus suus reddatur, aut
alteri nubere concedatur. Hic ergo quaeris quid Ecclesia facere debeat,
an propterea quia priorem reddere non potest, secundum concedet? Sed
vide quomodo concedere Ecclesia possit illi maritum alterum, quae suum
adhuc vivum esse confitetur. Ipsa dicit vir meus vivit, et tamen petere
praesumit ut alteri nubat. Ergo dicis, ad continentiam cogenda est
mulier ista. Ita sane quia negligentiam cavere noluit, justum est ut
poenam sustineat. Quare in manifesto non nupsit? Si prius in nubendo
testimonium Ecclesiae habere contempsit, qua ratione nunc judicium
Ecclesiae interpellat? Ipsa se igitur obligavit. Sustineat itaque nunc
poenam negligentiae ut aliis mulieribus, ne idem praesumant,
correctionis et cautelae exemplum fiat. Continere peccatum non est, nec
impossibile est. etiamsi difficile est. Si ergo mulieres nolunt
continere, caveant in occulto nubere. Ibi nubant ubi testes habere
possunt, si maritos consentientes habere non possunt. Quod si culpam
vitare nolunt, sustineant poenam. Qui ergo conjugium suscipere vult,
cogitet primum quod, cum illud susceperit legem ejus portare debet. Qui
appetit quod delectat, portet necesse est, si in eo vel pro eo evenerit,
etiam id quod gravat. Non ergo permittit Ecclesia illi mulieri quae se
alteri viro nupsisse confitetur, illo vivente ad alias transire nuptias;
etiam si postmodum contingat, ut idem ipse vir post celebrationem
secundarum nuptiarum ad se reversus et de facto poenitens peccasse se
confiteatur, et ad priorem uxorem redire voluerit, eique de veritate
primi pacti contestetur, non recipit Ecclesia testimonium ejus, quia
variavit verbum suum; et contra se testimonium tulit, et abstulit sibi
fidem in utroque. Tamen Ecclesia id quod ipsa fecit, sine causa legitima
rescindere non potest. sed ratum esse debere censet, ne occulta
manifestis praejudicent. Itaque illam homini mulierem pro legitima uxore
adjudicat, quam secundum judicium Ecclesiae legitime duxisse
cognoscitur. Sed dicis: Si sic ergo judici Ecclesiae stare debet,
quoniam occulta manifestis praejudicare non possunt, quid illi homini
pro anima sua faciendum est, qui vivente uxore sua alteri adhaerere
cogitur, quam nec dimittere potest, ne praeceptioni et judicio Ecclesiae
contraire videatur, nec sine scrupulo conscientiae tenere quam vivente
adhuc priore contra divinam justitiam et institutionem illicite sibi
sociasse cognoscit? Si ergo iste talis ad Ecclesiam confugiat quaerens
consilium salutis, quid illi dicet Ecclesia? Audi et intellige quid illi
dicere potest Ecclesia. Si dixerit ei Ecclesia ut secundam quam publice
duxit dimittat, et ad priorem revertatur, quam modo se contra primam
testationem suam uxorem duxisse confitetur, et in hoc receperit
testimonium ejus, omnes deinceps qui odio habebunt uxores suas fingent
et mentientur se prius alias duxisse, ut ab iis quas odiunt separentur;
et ita lex matrimonii nihil in se stabilitatis habebit, sed passim
ubique pro voluntate uniuscujusque dissolvetur. Non ergo Ecclesia aliud
dicere potest illi quam ut matrimonio quod ejus attestatione firmatum
est, fidem servet. Sed dicis: Causa illi est pro anima sua, consilium
salutis quaerit; nam utrobique periculum videt, et utrum potius eligat
non invenit. Si manet, contra conscientiam facit; si discedit, contra
obedientiam facit. Non ergo jam quaerit an discedere liceat, sed si non
discedit utrum permanere expediat. Conscientiam exponit, et consilium
salutis quaerit. Quid illi dicet Ecclesia homini confitenti peccatum et
quaerenti consilium? Si dixerit illi ut maneat postquam revelavit
peccatum, hoc est dicere, quantum videtur ut maneat in peccato. Si vero
nec hoc nec illud dicere potest, quantum videtur, homini tali via
salutis monstrari non potest. Sed hoc rursum multum a fide Christiana
abhorret, ut dicatur aliquis talis esse, qui non possit si vere
poenituerit in qualicunque sit periculo salvus esse. Multa sunt quae ad
hunc modum contingere potuissent. Alius dicit se cum sorore, aut cum
matre uxoris suae rem habuisse. Alius uxorem se prius aliam duxisse
fatetur, et multa alia horrenda quae miseria hominum vel falsa
confingit, vel vera committit. Et verum est quidem quod multa fiunt
horrenda ab hominibus in desideriis suis malis, sic excaecatis ut
faciant quae non oportet, et sunt tanta haec mala ut vix consilium
admittant; nisi Deus, qui legem dedit, gratiam et misericordiam
praestet. Per legem enim non justificabitur in conspectu ejus omnis
caro. Sicut olim maledictum legis omnes qui sub lege erant premebat; nec
erat qui evadere potuisset maledictionem, quia non erat qui cavere
posset praevaricationem, donec ipse legislator veniens, maledictionem
per gratiam abstulit; et ne semper maledictio et praevaricatio
regnarent, per eamdem gratiam ipsam etiam legem mutavit: ita et modo
nunquam homo cum peccato suo et malitia urgente in necessitatem peccandi
venit, nec potest legem portare nisi maledictionem praevaricationis
incurrat: commutat illi Deus per misericordiam legem, et donat
poenitenti ut salvus esse possit, qui utique non salvaretur, si per
justitiam et rigorem legis sine misericordia judicaretur. Non tibi
fortassis secundum opinionem aut existimationem tuam respondeo. De meo
est non de tuo quod loquor. Non aliud possum. Quod mihi mens suggerit
profiteor. Si aliud dicerem contra conscientiam meam et existimationem
dicerem. Quisque pro se judicet; ego tibi de corde meo loquor. Venit
peccator ad me et exponit mihi conscientiam suam consilium salutis
quaerens. Quid illi dicam? Si dixero illi recede, facio illum
inobedientem Ecclesiae matri suae, et exemplo ejus alios confirmo, ut
dimittant uxores ejus legitimas; et cum eas odio habuerint, fingant
quodcunque sibi placuerit, et mentiantur Ecclesiae ut libertatem habeant
recedendi ab eis, quia eas non amant. Et si hoc Ecclesia receperit et
passa fuerit, veniet magnum malum, et dimittent omnes pro libito, aut
viri uxores suas, aut mulieres maritos suos, et pro uno homine multi
damnabuntur, quod ita fieri non oportet. Quidam acute se considerasse
putaverunt, sibi non proximo consulentes, dicentes, quoties ejusmodi
forte aliquid contingeret, Ecclesiam utrumque facere debere: et in
occulto scilicet poenitenti consulere, ut ab ejusmodi copula recederet;
et in manifesto discedentem cogere ut maneret. Quod quidem non esset
salutem proximi quaerere, sed quasi se velle a periculo liberare. Non
mihi suadet conscientia mea ut hoc illi dicam. Quaerit a me quid sibi
faciendum sit, ostendit periculum suum, necessitatem suam demonstrat, se
paratum esse testatur, ad utrumlibet quodcunque jussus fuerit. Ego minus
de me confido, dico illi ut pergat ad Deum. Domine, tu legem dedisti per
servos tuos qualem voluisti, et per quos voluisti; et ecce nos servi tui
sub lege sumus, tu Dominus lator legis sub lege non es. Quod instituisti
quando voluisti, et quandiu voluisti, potes cum volueris et quibus
volueris sine praevaricationis reatu indulgere. Neque enim jam culpa
erit quod indulgentis est remissio, non agentis praesumptio. Tu ergo
praecepisti, Domine, per servos tuos per quos locutus es, et ordinasti
Ecclesiam tuam, ut vir, vivente uxore sua, alteri non adhaereret. Ego
uxorem habui, et illa vivente alteri adhaesi, ecce jam ego facere non
possum ut hoc factum non sit. Sed tu facere potes ut hoc damnabiliter
factum non sit. Item tu mandasti, Domine, ut Ecclesiae tuae vicem tuam
in terra agenti obediremus sicut tibi; et non scandalizemus unum de
pusillis tuis, et dixisti: quia qui Ecclesiae tuae mandatum sperneret
tibi obediens non esset. Ecce ego miser propter peccata mea in
contradictionem veni, laqueum incidi necessitatis, ut exire sine peccato
non possim. Si maneo, accusat me conscientia mea adversum te de occultis
meis, quibus contra tuam dispositionem facio. Si recedo, inobediens ero
Ecclesiae tuae, et scandalizo non solum pusillos, sed etiam magnos
servos tuos, qui in hac parte quod occultum est nesciunt, tamen quod
justum est volunt, et accusat me conscientia mea de manifestis meis,
quibus contra praeceptionem tuam ago. Ego igitur, in arcto positus et
cinctus undique periculis, tuam misericordiam imploro: paratus ad omne
quod jubes, si illud scire dederis. Si dixeris discede, non maneo. Si
dixeris mane, non discedo. Scio enim quod, te jubente, fit, malum esse
non posse quodcunque illud fuerit. Tua est enim potestas ex qua bonum
est omne quod tibi placuit. Cui indulges non imputatur, cui imputas non
indulgetur. Si ergo, Domine, tu jusseris, ut postposito Ecclesiae
scandalo, et contempto mandato magistrorum meorum quos mihi dedisti, et
quibus me obedire praecepisti: ego magis te audio quam hominem quem
audire nec debeo, nisi propter te, nec volo contra te. Si ergo tu jubes,
Domine, ad hominem non attendo. Si autem parcere vis pusillis tuis, aut
Ecclesiae tuae auctoritatem conservare propter salutem multorum: ego
quidem pro peccatis meis in judicio tuo sum. Sed tamen scio quod
benignus et misericors es, et potes si volueris non imputare
necessitatem, si acceptam habueris voluntatem. Magis ergo volo incidere
in manus tuas, quam in manus hominum; quia tibi et adest potestas, et
non deest pietas. Homo immutare legem non potest. Tibi lex non
dominatur, quia conditor et dominus legis es. Homo facta judicat, non
voluntatem: tu factis parcis propter voluntatem. Confidens ergo in
misericordia tua occulta necessitatis meae tibi committo, non praesumens
propter timorem tuum Ecclesiae scandalum facere; quia spero quod
offensam tui mihi pie ignoscere sustineas. Cum idcirco non praesumo
offendere proximum, ne in proximo offendam et Deum meum. Sic mihi
videtur quoties occulta aliqua in necessitate conscientiam remordent, et
maxime si talia fuerint in quibus dispensatio institutionis indulgentiam
admittat, quia ea quae contra naturam sunt et sine peccato nunquam fieri
potuerunt, non accipiunt remissionem nisi habuerint correctionem. In
hujusmodi ergo occultis in quibus temporalis institutionis, non
naturalis praeceptionis praevaricatio est, videtur mihi nunquam ea quae
latent manifestis, et maxime iis quae sine gravi scandalo mutari non
possunt, praejudicare debere; sed magis expedire ut in manifestis
scandalum caveatur, et de occultis ad gratiam et ad misericordiam
confugiatur: posse autem fieri ut quod aliquando pro scandalo vitando ex
necessitate contra institutionem agitur, quia occultum est et probari ac
per hoc vitari non potest, poenitenti et dolenti per misericordiam non
imputetur. Vir potestatem corporis sui non habet, sed mulier. Similiter
mulier potestatem corporis sui non habet, sed vir (I Cor. VII). Potest
ergo vir sive mulier peccando facere ut potestatem in corpore alterius
perdat; sed facere non potest ut alteri potestatem sui corporis quantum
in se est tollat. Quod sui juris est perdere potest: quod suum non est
tollere non potest. Sic ergo et si aliquando faciat ut debitum suum in
corpore alterius jure exigere non possit, non tamen facit ut debitum
alterius in suo corpore jure negare possit. Quaeritur autem et de iis
qui se dicunt post conjugalem pactionem, sive ante; cum sororibus ac
matribus, aut aliis quibuslibet in linea cognationis propinquis
commercium carnale habuisse, quid faciendum sit, si hoc factum esse
legitimo testimonio approbari possit. Ego quidem quandiu fieri
rationabiliter posset propter servandam pacem tori conjugalis ejusmodi,
testimonia et probationes declinarem. Si autem res omnino manifesta
fieret, tunc quidem propter horrorem facti et scandalum vitandum,
separationem fieri suaderem, sic tamen ut uterque in continentia
permanere cogeretur, quoniam quidem conjugii sacramentum adinvicem non
scinderetur, etiam si opus carnalis commercii contradiceretur. Si quis
autem dicat quomodo mulier quae non peccavit cogi possit ad continentiam
invita, videat et hoc esse de miseria carnis a cujus voluptate qui se in
prosperitate non cohibet, dignus est ut in adversitate quoque dolores
illius portet. Ista mulier quae modo dicit se continere non posse, quid
faceret si maritus ejus longa et continua, vel etiam perpetua
aegritudine premeretur? Quem ergo non desereret in languore corporis
jacentem, non deserat modo de iniquitate poenitentem. Vel si forte
conditionem carnis sustinere non vult, legi carnis se non subjiciat,
neque suscipiat ad delectationem quod pati non vult ad afflictionem. Et
haec quidem de occulto consensu conjugii, sive de caeteris quae in eo
occulta sunt, vel occultanda et verenda esse possunt nobis dicenda
fuerunt. Fatemur ergo, sicut dictum est, in consensu maritali conjugium
sanciri et quod post ipsum legitime factum quidquid aliud fit contra
ipsum stare non potest, si hic solus legitimo testimonio probari potest.
Postquam ergo demonstravimus, quid sit conjugium, et ex quo conjugium
sit dicendum ut ratum esse debeat, nunc consequenter de bonis conjugii
tractandum est.
|
|
