|
Si vero quaeritur quales homo generare filios debuisset si non
peccasset, utrum videlicet quemadmodum ipse primus homo secundum
staturam corporis et secundum sensum mentis perfectus mox conditus est,
ita quoque qui ex eo nascituri fuissent, tam corpore quam sensu in ipso
mox nativitatis suae exordio perfecti esse deberent. Nos secundum
existimationem nostram id magis approbamus, ut primus quidem homo, sicut
diximus, et corpore et sensu perfectus mox factus fuisse credatur; illos
vero qui ex ipso nascerentur eadem lege qua et nunc nativitatem humanam
ordinatam cernimus parvos nascituros; ac deinde per intervalla temporum
tam in sensu animi quam in statura corporali incrementa accepturos. Sic
enim in omni genere rerum aliam legem primam conditionem habuisse
cernimus: atque aliam subsequentem propagationem. Prima enim omnia
perfecta facta sunt; caetera autem omnia quae ex ipsis oriuntur et post
ipsa subsequantur, nisi per intervalla temporum crescendo ad
perfectionem venire non possunt. Hoc in arboribus et plantis et
germinibus cunctis; hoc in bestiis et cunctis viventibus cernimus. Quia
a modico universa incipiunt; ac deinde paulatim per incrementa ordine ad
perfectionem evadunt. Quocirca nequaquam pro vitio humanae naturae
deputandum est si in principio suo a perfecto inchoata, per subsequentem
propagationem a modico ad majora et meliora proficiat. Et de corpore
quidem humano fortassis difficile non erit, neque inconveniens videtur
hoc in existimationem recipere. Verum de sensu et cognitione veritatis
fortasse minus probabile existimabitur. Quod scilicet ii qui sine
peccato nascerentur sensu et intelligentia mentis imperfecti
nascerentur, propterea quod omnis ignorantia in rationali creatura non
nisi ex poena peccati esse videatur. Sed qui hoc dicunt, non satis
diligenter considerant quod non omnis qui aliquid nescit aut aliquid
minus perfecte scit, statim ignorantiam habere sive in ignorantia esse
dicendus est; quia ignorantia non dicitur nisi tunc solum cum id quod
ignorari non debuisset, nescitur. Talis itaque ignorantia non nisi ex
poena peccati inesse cognoscitur, cum mens a lumine veritatis excaecata
ne ea quae scire deberet, cognoscere valeat, proprio vitio obscuratur.
Illam vero quae in nascentibus cunctis et nunc a principio inesse
videtur, et tunc quoque inesse debuisse creditur, sensus sive
cognitionis imperfectionem, naturae esse non culpae: ex hoc manifeste
liquet quod Dominus in Evangelio cum sub typo animae Samaritanam de
occultis suis conveniret; primum eam quinque viros habuisse ac deinde
quem tunc habebat virum ejus non esse testatus est, dicens: Quinque enim
viros habuisti; et nunc quem habes, non est tuus vir (Joan. IV). Qui
sunt quinque viri quibus anima rationalis primum legitime copulata
dicitur, nisi quinque sensus corporis, secundum quos prima aetas vitae
humanae sine rationis discretione gubernatur; secundum quorum videlicet
sensuum affectus incedere si illi aetati non natura, sed vitium esset;
nequaquam ipsi sensus viri, sed adulteri potius appellati fuissent.
Praeterea cum post ea subjunctum est, quod ille quem habebat vir ejus
non esset; manifeste demonstratum est quod ii quos prius habuerat
quinque ejus, hoc est legitimi, et non alieni fuissent. Naturale
siquidem humanae naturae est, in prima aetate secundum solos sensuum
affectus moveri atque incedere.
Cum vero ad annos discretionis pervenerit, si relicta veritate errorem
sequitur; ejus error tunc non maritus, sed adulter appellatur. Quod
autem prius secundum solum motum sensuum incedens operatur, nec malum ei
ad culpam, nec bonum ad meritum reputatur. Non igitur infantibus etiam
in peccato natis vitium est sine cognitione nasci, sed hoc eis vitium
est cum tali scilicet vitio nasci unde postmodum (cum ad annos
discretionis pervenerint) contingat eos si gratiam adjuvantem non
habuerint a cognitione veritatis (illa praesertim quae ad salutem
pertinet) praepediri. Quod si verum est, neque vitium fuisset illis qui
sine peccato nascerentur, sine cognitione etiam nasci; quia nihil in se
nascendo haberent unde postea cum ad tempus cognoscendi pervenissent,
potuissent a cognitione veritatis praepediri. Et nos quidem secundum
hunc modum in rebus occultis ea quae magis probabilia nobis videbantur
eligimus, ita tamen ut in nulla parte dubia pro certis asserere
praesumamus. Pro eo autem quod propositum fuit nobis tractare qualis
primus homo conditus est; hoc praesenti abbreviationi volumus sufficere.
Nunc autem restat ut id etiam quod sequitur, hoc est scilicet qualiter
institutus sit a Deo quantum interim animo occurrerit, et proposito
nostro convenire videbitur, explicemus.
|
|
