|
Poterat itaque homo per praeceptum naturae conservare bonum naturale
quod habuit, sed per illud non potuit aeternum bonum (illud quod necdum
habuit) adipisci. Neque enim ad vitam superiorem obtinendam meritum illi
foret, si aut vitaret huic vitae noxia, aut quae salubria sunt
appeteret, sive ad utrumlibet mediis uteretur, quoniam in his omnibus
non tam praecipientis affectum quam commodum obedientis attenderet.
Itaque ut homo super hanc vitam aliquid mereretur, necessarium fuit ut
praecepto naturae praeceptum disciplinae adderetur; et ut in ipsius
praecepti exsecutione homo non tam praecepit utilitatem quam
praecipientis dilectionem amplecti probaretur. Sed quid erit amplius
quod ad experiendam obedientiam hominis illi praecipiatur, cum totum
quod ad vitam pertinet humanam, in praecepto naturae contineatur?
Quaecunque enim propter hominem facta sunt: aut necessaria sunt vitae
humanae, et pertinent ad praeceptionem; aut noxia, et pertinent ad
prohibitionem; aut media, et pertinent ad concessionem. Mandatum autem
disciplinae neque de praeceptione neque de prohibitione naturali sumi
poterat; ne si vel eadem praeciperet Deus aut prohiberet quae prius
praeceperat et prohibuerat meritum, ut dictum est, ad vitam obedienti
non esset. Si vero in utrolibet mutaret mandatum, ut vel necessaria
prohiberet vel noxia praeciperet naturam a se factam injuste laederet.
Et in repugnantia mandatorum ejus quaecunque pars ad effectum duceretur
hominem in necessitatem praevaricationis praecipitaret, cum e duobus
contrariis alterum sine alterius transgressione implere non posset.
Oportuit ergo ut de concessione naturali praeceptum disciplinae
sumeretur, quia solummodo meritum esse potuit ubi liberum arbitrium
fuit, et ubi homo ad utrumlibet se pro voto inclinare potuit. Sed tamen
oportebat ut de ipsa concessione praeceptum disciplinae sumeretur,
quatenus per praeceptum concessio ipsa non mutaretur, id est ut
praeceptum naturam rei de qua fieri debebat non corrumperet, neque
contra primum institutum vitae humanae noxiam faceret, quatenus sola
inobedientia praevaricatori non ipsius in qua praevaricabatur rei natura
noceret. Cum autem de concessione naturali praeceptum disciplinae
formandum fuisset congruum fuit magis ut secundum prohibitionem hoc
fieret non secundum praeceptionem ne diabolus posset obedientiam hominis
calumniari, et in uno tantum non in pluribus; ne inobedientia ipsa
valeret ab homine excusari. Si enim dixisset Deus homini ut de ligno
scientiae boni et mali manducaret, haberet diabolus adversus hominem
aliquid quod dicere posset, quod videlicet in exsecutione mandati
commodum suum magis quam praeceptum creatoris sui respexisset, et ad
perficiendum id quod praeceptum fuerat non amore Dei, sed delectatione
cibi adductus fuisset. Rursum si multa de his quae naturaliter concessa
fuerant Deus homini prohibuisset, et pauca concessisset,
praevaricationis suae homo adversus Deum excusationem habere videretur,
pro eo quod necessitate magis quam voluntate ad praevaricationem
impulsus demonstraretur. Propterea Deus hominem ad experiendam
obedientiam mandato informans multa concessit et pauca prohibuit ut ipsa
obedientia esset libera, et quae prohibuit idcirco potius prohibuit quam
praecepit, ut obedientia ipsa esset pura. De omni, inquit, ligno
paradisi comede; de ligno vero scientiae boni et mali ne comedas (Gen.
II), ut scilicet prius infirmitatem sensus humani per concessionem
consolaretur, ne forte postea ad prohibitionem terreretur. Si ergo homo
in hac obedientia perstitisset, post tempus definitum a Deo ad illud
bonum quod ei in coelis praeparatum fuerat sine mortis dolore transferri
debuisset cum omni prole sua post ipsum subsequente in consortio
beatorum angelorum vita coelesti sine fine victurus.
|
|
