|
Cum omnium quae operatur Trinitas praescientia ejus, dispositio et
voluntas, actum praecedat, oboritur investigatio de praescientia Dei et
de providentia, de praedestinatione et voluntate et potestate. Et est
sciendum quod sapientia Dei propter diversos affectus pluribus
appellatur nominibus, ut sunt: scientia, providentia, scientia,
praedestinatio, dispositio. Scientia est existentium, praescientia
futurorum, providentia gubernandorum, dispositio faciendorum,
praedestinatio salvandorum. De praescientia solet quaeri utrum ipsa sit
causa rerum, vel ipsae res causa praescientiae. Sed ut Boetius in libro
De cons. philos. ostendit, neutrum est concedendum. Si enim quia
praesciantur a Deo, ideo essent (cum et mala praesciantur) jam esset
praescientia causa malorum, quod penitus caret ratione. Item si res quia
futurae sunt, ideo praesciuntur a Deo; tunc quod temporale est, causa
est ejus quod aeternum est. Origenes tamen super Epistolam ad Romanos
dicit: Non propterea aliquid erit, quia id Deus scit futurum; sed quia
futurum est, scitur a Deo antequam fiat. Quod sic potest exponi quia
futurum est, id est quod futurum est, ut ibi non notetur causa. Sicut
enim Isaias praedixit caecitatem Judaeorum futuram, dicens: Dedit eis
oculos, ut non videant (Isa. VI); nec tamen ideo facta est quia ille
praedixit; sed quod futurum erat ille praedixit. Ita Deus ab aeterno
praescivit caecitatem illam, sed non ideo facta est quia praescivit; sed
quia futura erat eam praescivit; quem nihil potest latere. Praescientia
improprie dicitur in Deo. Apud eum namque nihil futurum, nihil
praeteritum; in eo nec prius est nec posterius. Sed quantum ad res quae
nobis futurae sunt, dicimus eum futura praescire; quod quantum ad eum
est, est ea tanquam praesentia scire. Dicit auctoritas quod ejus
scientia non potest augeri nec minui. Non enim plus potest scire qui
omnia scit; nec minus, qui non potest oblivisci. Opponitur de hoc quod
Hieronymus dicit super Habacuc: Absurdum est, inquit, ad hoc Dei
deducere majestatem, ut sciat per momenta singula, quot culices
nascantur quotve moriantur; quae pullicum et muscarum sit multitudo,
quotve pisces natent in aquis, et similia. Non simus tam fatui
adulatores Dei, ut dum potentiam ejus etiam ad ima detrudimus, in
nosipsos injuriosi simus eamdem irrationabilium et rationabilium
providentiam esse dicentes. Quod quidam ita exponunt: Absurdum est ad
hoc Dei deducere majestatem, ut sciat per momenta singula quot culices,
etc. Scit quidem quia eum nihil latere potest; sed non per momenta, ut
nos qui simul omnia scire non possumus. Alii sic exponunt: Absurdum est
ad hoc Dei majestatem, etc. ut sciat quot culices, ita ut habeat inde
curam. Non enim Deo cura est de bobus (I Cor. IX), sed de hominibus est
cura; quia ad eorum custodiam angelos delegat. Unde: Angeli eorum semper
vident faciem Patris (Matth. XVIII).
Potest et alia difficilis oppositio hic fieri. Est aliquis qui nunquam
lecturus est, posset tamen esse ut ipse legeret; quaeritur utrum Deus
hunc lecturum sciat, an non. Non possumus dicere quod scit eum lecturum;
quia hoc falsum est quod ipse sit lecturus. Augustinus in lib. ad
Renatum: Quid quod ipsa exinanitur praescientia si quod praescitur non
erit? Quomodo enim recte dicitur praesciri futurum, quod futurum non
est? Si dixerimus: Non scit eum lecturum; opponitur: Potest esse ut iste
legat, quod si esset utique sciretur a Deo, et hoc potest esse; ergo
potest esse, ut sciatur a Deo; ergo plus potest scire quam sciat, quod
penitus falsum est. Hujus quaestionis solutionem aliorum judicio
relinquo. Mihi tamen videtur quod neutra illarum sit concedenda. Si quis
enim quaerit, scit hunc lecturum? non dicam: Scit eum lecturum, vel
nescit eum lecturum; sed scit eum non esse lecturum. Nunquam enim Deus
nescit hoc, vel non scit hoc (cum eum nil lateat) dicendum est. Hoc
distat inter praescientiam et praedestinationem; quod praescientia de
salvandis et damnandis, praedestinatio de salvandis tantum. De
praedestinatis nullus damnari; de reprobis nullus potest salvari.
Reprobi sunt praesciti ad mortem; praedestinati praevisi ad vitam.
Augustinus De correctione et gratia. In Apocalypsi dicitur: Tene quod
habes, ne alius accipiat coronam tuam (Apoc. III). Si enim alius non est
accepturus nisi iste perdiderit; certus est electorum numerus. Idem:
Praedestinatus electorum numerus nec potest augeri nec minui. Opponitur
quod possit minui; quia omnes damnari possunt. Quicunque enim salvatur,
ex gratia salvatur; et quod gratis datur, posset non dari. Similiter
probatur quod posset augeri; quia omnes possunt salvari; nisi enim
possent salvari, non imputandum esset eis quod damnantur. Solutio: Verum
est, non potest augeri numerus praedestinatorum, quia hoc non potest
esse, ut aliquis salvetur ita quod non sit praedestinatus. Non potest
minui; quia hoc non potest esse, ut aliquis praedestinatus sit et
damnetur. Per se enim verum est, iste potest damnari; quod ideo verum
est quia posset non esse praedestinatus, sed non est verum, iste
praedestinatus potest damnari; quia non potest utrumque esse ut
praedestinatus sit et damnetur. Similiter verum est, iste potest
salvari; sed non est verum, iste reprobus potest salvari, quia non
potest hoc esse ut reprobus sit et salvetur. De praescientia solet
opponi: Deus praescivit hunc lecturum, vel aliud hujusmodi; sed potest
esse ut ipse non legat: ergo potest non esse quod Deus praescivit;
igitur potest falli praescientia Dei. Sed sicut diximus de aliqua re
futura si hoc futurum est, scilicet quod iste legat, non potest esse
quin illud sit; non enim potest esse ut futurum quid sit et non eveniat,
et tamen hoc quod futurum est potest non evenire; quia ita futurum est
ut possit non esse vel futurum esse. Similiter si praescitum est, non
potest non evenire; quia non potest esse ut praescitum sit et non
eveniat; et tamen hoc quod praescitum est, potest non evenire. Quod ideo
verum est quia posset non esse praescitum. Nec inde sequitur, ergo
potest falli praescientia Dei; qui tunc falleretur si utrumque esset,
scilicet et quod praescitum esset evenire, et quod non eveniret. Cum
praedestinatio divina sit electio juxta illud Apostoli: Quos elegit ante
mundi constitutionem (Ephes. I); solet quaeri quare hunc elegerit Deus
magis quam illum? ut de Jacob et de Esau. Quidam dicunt: Hunc elegit
quia talem futurum eum esse praescivit, qui in eum crederet et serviret
ei. Sed hoc Augustinus retractat in libro Retractationum, plane
ostendens quod si propter opera futura electus esset, jam non ex gratia
electio esset. Si enim ex operibus, ut ait Apostolus, jam non est gratia
(Rom. XI). Idem in libro De praedestinatione: Non quia futuros tales non
esse praescivit ideo elegit, sed ut essemus tales per ipsam electionem
gratiae suae qua gratificavit nos in dilecto Filio suo. Cum ergo
praedestinavit opus suum praescivit. Idem Augustinus super locum illum
in Malachia propheta: Jacob dilexi, Esau odio habui (Malac. I), dicit:
Cui vult miseretur, et quem vult indurat (Rom. IX). Sed haec voluntas
Dei non potest esse injusta. Venit enim de occultissimis meritis; quia
et ipsi peccatores cum propter originale peccatum unam massam fecerint;
tamen inter illos nonnulla est diversitas. Praecedit ergo aliquid in
peccatoribus quo quamvis nondum sint justificati, digni efficiuntur
justificatione; et item praecedit in aliis peccatoribus quo digni sunt
obstinatione. Sed quid intelligere voluerit nescimus, nisi forte
dixerimus tum hoc intellexisse quod supra diximus, tum retractasse.
Quidam tamen hanc auctoritatem sic exponere conantur; venit de
occultissimis, id est ut merita eorum occultissima fiant. Gillebertus
sic: Nisi homo peccasset, nullus damnandorum nasceretur; sed quia
peccavit, simul damnandi cum salvandis nascuntur. Salvandi loco eorum
qui tunc nascerentur; damnandis nullorum loco, sed ad exercitium et
coronam bonorum. Item quaeritur an ab aeterno praedestinatos dilexerit.
Ita est. Ergo et Paulum. Sic est. Et aequaliter; quia non dilexit eum
plus ab aeterno quam quando persequebatur Ecclesiam Dei; quia quod erat
futurum de eo ei erat praesens; et hoc non secundum merita, sed secundum
praemia quae ei ab aeterno paravit; et tamen malum ejus odio habebat. Et
nota quod omnes tam bonos quam malos secundum naturam aequaliter
diligit, quia nihil odit eorum quae fecit (Sap. XI); non tamen
aequaliter diligit bonos secundum praemiorum praeparationem, nec malos
aequaliter odit secundum poenarum praevisionem. Sed quaeritur utrum
Judam dilexerit? Resp. Ita ab aeterno tantum quantum modo secundum
naturam; habuit tamen odio, quia talem videbat eum futurum. Et nota quod
Judas potuit salvari, nec tamen reprobatus potuit salvari. Disponit Deus
tam bona quam mala. Unde quaeritur an omnia tam bona quam mala sint in
ejus dispositione? Ita est, dicunt quidam; et habent auctoritatem ab
Augustino dicente: Nulla reliquit Deus inordinata. Et alibi: Malarum
voluntatum Deus est ordinator. Et iterum: In potestate malorum est malum
velle; sed utrum hoc vel illud malitia perficiant in potestate Dei est,
dividentis tenebras et ordinantis. Sed alii opponunt. Si Deus mala
disponit, tunc mala placent ei; sed hoc est falsum, quia non placent ei
mala; sed mala fieri placet ei propter universitatem. Propter hanc
oppositionem dicunt quidam quod non disponit mala; sed disponit de malis
eliciendo inde aliquid quod prosit bonis: ut de Nerone quod Petro
profuit, de Decio quod Laurentio; quia non vult aliquem ita stare
otiosum in republica sua quin sibi serviat. Quod tamen servitium quia
mala intentione fit; eis sic servientibus malum est.
|
|
