CAP. V. De ordinum distinctione.

Post supradicta videndum est quod Scriptura novem ordines angelorum testatur esse in pluribus locis. Et inveniuntur in istis ordinibus tria terna esse; et in unoquoque tres ordines, ut Trinitatis similitudo in eis prae aliis creaturis impressa videatur. Sunt enim tres ordines superiores, tres inferiores, tres medii. Superiores: seraphin, cherubin, throni; medii: dominationes, potestates, principatus; inferiores: virtutes, archangeli, angeli. Hic igitur videndum est quid appellemus ordinem, et utrum ab ipsa creatione fuerit illa distinctio ordinum. Ordo angelorum dicitur multitudo coelestium spiritualium qui intra se prae aliis in aliquo dono assimilantur: ut seraphin qui prae aliis ardent charitate; seraphin enim interpretatur ardens. Cherubim, qui prae aliis in scientia eminent, cherubin namque interpretatur plenitudo scientiae. Thronus interpretatur sedes. Throni ergo vocantur, ut Gregorius ait, qui tanta divinitatis gratia replentur, ut in eis sedeat Deus, et per eos judicia sua decernat. Dominationes qui potestatem principatuum transcendunt. Principatus vocantur qui sibi subjectis dum quae sunt agenda disponunt: eis ad explenda divina mysteria principantur. Potestates qui hoc potentius caeteris in suo ordine acceperunt, ut virtutes adversae eisque subjectae earum refrenentur potestate ne homines tentare valeant quantum desiderant. Virtutes dicuntur per quos signa et miracula frequentius fiunt; archangeli qui majora nuntiant; angeli qui minora nuntiant. Et quia majus donum est charitas quam scientia; ideo superior caeteris ordo a digniori nomen accepit. Item majus est scire quam judicare. Scientia namque informat judicium. Sic et de aliis colligi potest per singula; et ita secundum excellentiam donorum, assignatur excellentia ordinum. Et tamen sicut Gregorius ait: Illa dona omnibus sunt communia. Omnes enim ardent charitate, et scientia pleni sunt; sed quanto superiores, tanto excellentius prae aliis ea possident. Gregorius:

Hic oritur quaestio hujusmodi. Si quisque ordo plenius possidet donum illud a quo nominatur, tunc cherubin in scientia praeeminet omnibus; sed qui magis diligit plus cognoscit (tantum enim cognoscitur quantum diligitur Deus); igitur seraphin non solum in charitate, sed etiam in scientia praeeminet. Unde quidam sic exponunt auctoritatem illam. Ejus rei nomine ordo quisque censetur, quam in munere plenius accepit. Plenius non ad omnes, sed ad inferiores intelligitur. Vel nos possumus dicere quod illa comparatio fiat non ad angelos, sed ad alia dona. Sicut enim in hominibus cum idem habeat plures virtutes; tamen unam plenius aliis: ut Job patientiam, David humilitatem: ita et in angelis. Unde sic exponi potest illa auctoritas: Ejus rei nomine censetur quam in munere plenius accepit. Non plenius aliis angelis omnibus, sed aliis donis.

Hic restat inquirere utrum ordines isti a creatione sui fuerint. Quod ita fuisse constat, cum auctoritas dicat de singulis ordinibus aliquos cecidisse. Sed ex alia parte non potest dici quod tunc charitate arderent. Non ergo videtur quod tunc esset seraphin. Ad hoc potest dici quod, quamvis in principio creationis non arderent charitate, tamen in hoc erat ille ordo discretus ab aliis, quia ad diligendum habilior caeteris erat. Sicut enim videmus in corporibus quod in natura sua quaedam sunt aliis magis solida et firma, magis etiam aliis munda et clara; sic et in illis spiritualibus naturis convenientes eorum puritati et excellentiae et in essentia et in forma differentiae gradus in ipso conditionis exordio potuerunt esse, quibus alii superiores, alii inferiores. Superiores qui natura magis subtiles, inferiores qui natura minus subtiles, et sapientia minus perspicaces conditi sunt. Sed istas discretiones invisibiles invisibilium solus ponderare potuit: Qui omnia in numero et pondere et mensura fecit (Sap. XI).

Quaeritur an omnes ejusdem ordinis pares sunt et aequales. Quod quibusdam visum est. Sed illud non potest stare cum Scriptura dicat Luciferum cunctis aliis excellentiorem; quem constat fuisse de ordine supremo, et tamen in ordine illo caeteris fuit excellentior. Sicut enim omnes virgines unius ordinis sunt, et tamen alius excellit alium in virginitate; sic et in angelis potest esse. Legimus quod decimus ordo de hominibus impleri debeat. Mali enim angeli cum de singulis ordinibus caderent, fecerunt unum ordinem; quia in malitia similes, licet improprie in eis dicatur ordo. Et ille decimus ordo, ut Scriptura dicit, de hominibus restauratur. Sed cum Gregorius dicat assumendos esse homines in ordines angelorum; quidam in ordinem superiorum qui scilicet magis ardent charitate; quidam in ordinem inferiorum qui scilicet minus perfecti sunt; non videtur quod decimus ordo de hominibus fiat, sed novem tantum remaneant. Ad quod potest dici quod secundum convenientiam donorum quam habent cum angelis dicuntur assumendi in ordines angelorum; sed secundum naturam quam habent differentem ab illis, alium ordinem dicuntur facturi.

Et quamvis de hominibus restauretur quod lapsum est in angelis (propter quod ait Apostolus: Proposuit Deus instaurare omnia in Christo quae sunt in coelo et quae in terris (Ephes. I) non tamen intelligendum est quod solummodo propter illos qui ceciderunt factus sit homo. Licet enim angelus non cecidisset; homo non minus factus esset. Unde Gregorius dicit quod non sunt homines electi juxta numerum eorum qui ceciderunt; sed juxta eorum numerum qui permanserunt. Gregorius: Quia superna civitas ex angelis et hominibus constat, ad quam tantos humani generis credimus conscendere, quantos illic contigit angelos remansisse, sicut scriptum est: Statuit terminos gentium juxta numerum angelorum Dei.