|
Nunc restat inquirere quam gratiam homo ante peccatum habuit, et utrum
per eam potuit stare an non. Ad quod videndum est quod sine apposita
gratia proficere non poterat, sicut et de angelis diximus; sed non
declinare ab eo quod acceperat per gratiam sibi in creatione collatam
poterat. Aliud enim est facere bonum, aliud declinare a malo. Per illud
adjutorium gratiae quod acceperat in creatione poterat declinare a malo;
sed sine super apposita gratia non poterat ipse facere bonum. Augustinus
in libro De correptione et gratia: Si hoc adjutorium vel angelo, vel
homini cum primum facti sunt defuisset (quoniam non talis natura facta
erat ut sine divino adjutorio posset manere si vellet) non utique sua
culpa cecidisset. Adjutorium quippe defuisset, sine quo manere non
posset. In eodem: Dederat Deus homini bonam voluntatem; in illa quippe
eum fecerat rectum: dedit adjutorium sine quo in ea non posset permanere
si vellet, et per quod posset; ut autem vellet reliquit in ejus
arbitrio. In eodem: Acceperat si vellet posse; sed non habuit velle quod
posset. Nam si habuisset, utique perseverasset. Istis auctoritatibus
patet quod homo poterat per id quod acceperat in creatione non cedere
tentationi. Nisi enim talis fuisset factus quod posset non cadere et
tentanti resistere, sicut dicit Augustinus, non sua cecidisset culpa.
Opponitur quod homo sine gratia cooperante poterat proficere, hoc modo.
Poterat homo per illud adjutorium creatricis gratiae non consentire
suadenti, sed hoc meritum esset, et omne meritum profectus est: igitur
per eam proficere poterat. Ad quod dicimus quod ipsum non consentire
malo non est meritum, sed hoc quod malo non consentiendo diligitur
bonum. Non enim est meritum in hoc quod declinatur a malo; sed in hoc
quod declinando a malo fit bonum. Nec tamen unum sine altero esse
potest. Ita dicimus quod si homo vel angelus declinasset a malo, haberet
utique meritum et proficeret; sed non in hoc quod a malo declinasset,
sed in hoc quod a malo declinando bonum diligeret, ad quod egebat gratia
cooperante. Ad illud vero primum sufficiebat adjutorium creatricis
gratiae. Habebat enim homo ante peccatum ex libero arbitrio et ex illo
adjutorio gratiae, posse non peccare, id est vitare malum; sed, ut
diximus, egebat gratia cooperante ad bonum perficiendum. Post lapsum
vero non solum cooperante, sed etiam gratia operante eget. Operans
gratia facit a peccatis surgere; facit etiam velle bonum. Cooperans
gratia volenti cooperatur ut bonum faciat. Sed ante lapsum non egebat
nisi cooperante; nondum enim ceciderat, et ideo non egebat gratia per
quam surgeret, sed ea sola per quam proficeret. Post lapsum vero operans
praecedit quae movet et excitat cor. De qua dicit Propheta: Et gratia
ejus praeveniet me (Psal. LVIII). Haec inspirando praevenit, haec
adjuvando prosequitur. Primo enim gratia operatur sine nobis: et ibi
nihil meretur homo quia tunc accepit bonum velle; sed post utitur
accepta voluntate et cooperatur gratia, in quo meritum hominis est. Non
enim est meritum hominis in hoc quod accipit bonam voluntatem, quia ibi
nihil facit; sed in hoc quod accepta utitur. Unde Apostolus: Gratia Dei
sum id quod sum; et gratia ejus in me vacua non fuit (I Cor. XV). Et hoc
in simili potest videri. Prius fit ferramentum ut per illud homo aliquid
faciat, quod non per se incidit, sed ducente manu artificis. Ita
voluntas prius erigitur operante gratia, quae erecta ad bonum operandum
juvatur et ducitur per cooperantem gratiam. Unde Apostolus: Velle
adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio (Rom. VII). Sed gratia
operatur velle et perficere (Philip. II). Operatur velle hoc spectat ad
operantem; perficere ad cooperantem. Solet quaeri utrum homo ante lapsum
habuerit virtutes. Quidam dicunt quod non habuit, quod sic volunt
ostendere. Fortitudinem non habuit, quia cessit pravae suggestioni; nec
justitiam, quia contempsit praeceptum Dei; prudentiam non habuit, quia
sibi non cavit; temperantiam non habuit, quia aliena appetiit. Sed illud
satis concedimus quod non tunc habuit quando peccavit; sed quod prius
non habuerit non est concedendum, cum Augustinus dicat in quadam
homilia: Adam, perdita charitate, malus inventus est. Item: Princeps
vitiorum dum vidit Adam de limo terrae ad imaginem Dei factum, pudicitia
armatum, temperantia compositum, charitate splendidum, primos parentes
illis donis ac tantis bonis spoliavit, pariterque peremit. Ambrosius ad
Sabinum: Quando Adam solus erat non est praevaricatus; quia mens ejus
adhaerebat Deo. Quidam vero asserentes dicunt quod ex quo aliquis habet
charitatem non potest eam amittere. Opponitur sic ad illud quod diximus.
Augustinus ad Julianum comitem: Charitas quae deseri potest non vera
fuit. Ad quod dicimus quod vera dicitur duobus modis, et quantum ad
permanentiam et quantum ad substantiam. Non fuit vera, id est permanens
et constans. Item sit tibi fons proprius cui non communicet alienus. Sed
non dicitur qui futurus est alienus, id est malus; sed qui tunc est
alienus. Dum enim malus est non potest habere charitatem; tamen qui
futurus est alienus potest modo habere, vel qui modo est malus potest
alio tempore habere. Stultum namque videtur dicere quod in hac vita
aliquis ita confirmatus sit quod non possit malus fieri; quod in alia
vita tantum promittitur. Fatemur itaque eum charitatem habuisse, et
postea perdidisse. Nec tamen aliquis putet nos dicere quod in ipso
exordio creationis habuit, sicut supra de angelis diximus; sed post
creationem. Non enim statim cecidit sicut Angelus; sed per aliquam moram
in paradiso fuit, cum Scriptura dicat soporatum eum fuisse, animalia
etiam ante eum ducta quibus nomina imposuit. Quaeritur utrum praescius
fuerit sui casus. Ad quod dicimus quod sui casus praescius non fuit,
sicut, et de angelo diximus. Et hoc illa eadem ratione probatur quam ibi
diximus. Augustinus quoque super Genesim idem dicit: In poenam hujus
peccati ejectus est homo de paradiso in locum istum miseriarum. Sicut
dicitur ibi: Ejecit eum Deus de paradiso ne forte comederet de ligno
vitae et vivat in aeternum (Gen. III). Haec verba videntur velle quod si
postea comedisset nunquam moreretur; sed ex alia parte factus est
mortalis propter peccatum. Quomodo igitur peccato remanente non
moreretur? Ad quod dicitur si non puniretur ista poena, scilicet morte,
puniretur graviori; quia nunquam finirentur miseriae, quae modo
finiuntur morte, sicut et diaboli miseriae nunquam finiuntur. Sed quia
hoc certum de auctoritate non habuimus, volunt quidam dicere quod si
comedisset, postea non conferret ei immortalitatem; et sub tali sensu
exponunt verba illa: Ne comedat de ligno vitae, id est indignus est illo
ligno vesci quod prius conferret immortalitatem. Et ideo ne posset ad
illud accedere, posita est ante paradisum quaedam ignea custodia
scilicet flammeus gladius atque versatilis qui ministerio cherubin ante
paradisum volvebatur. Gladius iste signat passiones hujus vitae
praesentis, quae urunt ad tempus, sed transitoriae sunt. Cherubin
plenitudo sapientiae interpretatur, et significat charitatem. Ad esum
itaque ligni vitae per tribulationes multas, et per charitatem quae est
plenitudo scientiae post peccatum redire fuit necesse. Cum enim cherubin
cum flammeo gladio sit ad ostium paradisi, non potest homo ad illum
ingredi nisi transierit per flammeum gladium. Solet quaeri utrum prius
de ligno vitae comedissent. Augustinus De baptismo parvulorum: Recte
profecto intelliguntur ante malignam diaboli persuasionem abstinuisse a
cibo vetito atque usi fuisse concessis et praecipue ligno vitae. Sed hoc
non videtur sub assertione dictum.
|
|
