|
Praeter alias poenalitates pro peccato illo incurrit homo poenam de
passione liberi arbitrii. Ut enim Augustinus dicit in Enchiridio: Homo
male utens libero arbitrio, et se perdidit et ipsum. Videndum est itaque
quid sit liberum arbitrium, et quale ante peccatum, et qualiter
depressum sit per peccatum. Sic potest diffiniri: Liberum arbitrium est
habilitas rationalis voluntatis qua bonum eligitur gratia cooperante,
vel malum ea deserente. Et consistit in duobus: in voluntate et ratione.
Liberum namque dicitur quantum ad voluntatem; arbitrium quantum ad
rationem. Rationis est videre quid sit eligendum vel non; voluntatis est
appetere. Et ita ratio tanquam pedissequa monstrat viam consulendo illud
quod videt faciendum, dissuadendo contrarium; voluntas tanquam domina
ducit secum rationem ad quodcunque fuerit inclinatur. Non enim trahitur
voluntas a ratione, sed solummodo monstrat ratio quod appetere debeat
voluntas. Ratio vero trahitur a voluntate, etiam in iis quae sunt contra
rationem. Naturaliter namque ratio contradicit, hoc est non illud esse
faciendum indicat; et tamen vincitur et consentit. Et, quoniam in his
duobus consistit liberum arbitrium, soli rationali creaturae datum est.
Illa enim sola inter creaturas voluntatem habet et rationem. Bruta
animalia habent sensum et appetitum videlicet sensualitatis; sed
voluntate et ratione carent, et ideo liberum arbitrium non habent. Cum
itaque habeamus cum pecoribus, communem sensum et appetitum, liberum
arbitrium nos ab eis discernit, penes quod omne meritum consistit. Cum
enim nulla vi, nulla necessitate cogatur; non immerito beatitudinem seu
miseriam promeretur. Sensus et appetitus nec beatum nec miserum faciunt;
alioquin bruta animalia beatitudinis vel miseriae possent fieri
participantia. Ingenium quoque et memoria et caetera similia, nec justum
nec injustum constituunt. Siquidem nec tardum ingenium nec labilis
memoria imputatur. Sola itaque voluntas quae semper libera est, et
nunquam cogi potest; merito apud Deum judicatur. Ea semper a necessitate
libera est. Ubi enim necessitas, ibi non est libertas; ubi non est
libertas, nec voluntas: et ideo nec meritum.
|
|
