| ### CAP. IX ###  |

| #### CAPUT 1 |

| #### ####
| #### “Vidi Dominum stantem super altatare, et dixit: Percute cardinem et commoveantur superliminaria. Avaritia enim in capite omnium, et novissimum eorum in gladio interficiam. Non erit fuga ejus. Fugiet et non salvabitur ex eis qui fugerit.” |
#### #### Adhuc depromitur, et magis ac magis declaratur sententia vindex contra supradictam superbiam Jacob, cum dicit: ####
| #### “Avaritia enim in capite omnium.” |
#### #### Nam, cum avaritia de superbia quoque tractari testis est sapiens vir, qui cum dixisset: ####
| #### “Avaro nihil est scelestius (Eccli. X),” |
#### #### continuo subjunxit: ####
| #### “Quid superbis, terra et cinis?” |
#### #### (Ibid.) Divitiarum namque comes superbia est. Idcirco Apostolus: ####
| #### “Divitibus, inquit, hujus mundi praecipe non superbe sapere (I Tim. VI).” |
#### #### Sed jam admirandae hujus visionis sacramentum ingredientes, litterae ordinem prosequamur. ####
| #### “Vidi, inquit, Dominum stantem super altare.” |
#### #### Magna vere visio, et magnae rei significatio exstitit. Prophetico deinde spiritu vidit, et revera futurum erat, quod illi talis visio praeostendit. Quaerimus ergo, ubi vel quando factum sit tale quid, cujus in signum stans Dominus super altare videri debuerit. Quaerentibus autem in toto Christi Evangelio, vel in omni evangelicae gratiae sacramento, nihil tam magnum, nihil tam evidens secundum hujus visionis proprietatem nobis occurrit quam schema vel habitus Domini nostri Jesu Christi crucifixi. Crucifixus namque et sacrificium pro nobis factus, super altare crucis stetit, statione difficili, statione laboriosa sibi. Diligenter animadvertendum, nec unquam oculis mentis nostrae debet abesse stationis illius spectaculum. Pendebat et stabat manibus ad crucis cornua confixis, pedibus ligno suppedaneo per clavorum fixuram cohaerentibus in modum stantis. Taliter stans ipse hostia, crux vero altare erat. Propter talem ejus stationem futurum erat ut destrueretur illud Judaicae superbiae templum, juste profecto, quia taliter stanti crudeles insultantes dicebant: ####
| #### “Vah, qui destruis templum, et in triduo illud reaedificas (Matth. XXVII).” |
#### #### Dixit ergo ita stans: ####
| #### “Percute cardinem et commoveantur superliminaria.” |
#### #### Cuicunque dixerit, sive videnti haec prophetae, sive angelo, nimirum illa in visione percussio cardinis et commotio superliminarium certissime adfuturum significabat templi exterminium tanta percussione, tanta commotione ut hodieque admiretur orbis terrarum. Quam ob causam? ####
| #### “Avaritia enim, inquit, in capite omnium,” |
#### #### cui videlicet avaritiae crudelissimae fructus fuit avaris et impiis scelus istud, quod taliter Dominum super altare crucis stare fecerunt. Nam, cum quotidie disputaret contra avaritiam illorum, illud maxime concitaverat eos, quod diutius non ferens pertinaciam avaritiae, propter quam domum Patris domum orationis, speluncam fecerunt latronum (Matth. XXI), Scripturam implevit dicentem: ####
| #### “Zelus domus tuae comedit me (Psal. LXVIII),” |
#### #### mensas nummulariorum cathedrasque vendentium columbas convertens, factoque de resticulis quasi flagello cunctos ejiciens (Matth. XXI). Avaritia ergo in capite, id est, in summa intentione omnium, et idcirco percusso cardine et motis superliminaribus, id est, destructo summo sacerdotio, summis Scribarum Pharisaeorumque ordinibus, novissimum quoque eorum, id est plebeium, in gladio interficiam. ####
| #### “Non erit fuga eis.” |
#### #### Circumdati namque erunt et coangustati undique. Quod etsi fugerit, ####
| #### “non salvabitur qui fugiet ex eis. Si descenderint usque ad infernum, inde manus mea educet eos: et si ascenderint usque ad coelum, inde detraham eos: et si absconditi fuerint in vertice Carmeli, inde scrutans auferam eos: et si celaverint se ab oculis meis in profundo maris, ibi mandabo serpenti, et mordebit eos. Et si abierint in captivitatem coram inimicis suis, ibi mandabo gladio, et occidet eos, et ponam oculos meos super eos in malum.” |
#### #### Mirabiliter Dominus, qui super altare crucis stare habebat, ut jam dictum est, simul cum praeostensione stationis illius omnipotentiam suam depromit, mira declamatione asserit quod manus suas nullus inimicorum ejus effugere possit. Nunc ut verba haec melius perpendere queamus simul recordemur illud quod idem homo factus jamque passurus, sive super aram crucis staturus dixit: ####
| #### “Et ego si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me (Joan. XII).” |
#### #### Hoc illis dixit qui jam illum in crucem levare cogitaverant. Et quidem si solius gratiae attractionem cogites, cum dicit: ####
| #### “Omnia traham ad me,” |
#### #### subaudiendum est utique electa. Si autem hoc attendas, quod per illam in cruce exaltationem Filii hominis judiciariam super vivos et mortuos accepit potestatem, accepit enim secundum humanitatem, cui nihil deerat secundum divinitatem, cum dicat: ####
| #### “Omnia traham ad me,” |
#### #### subintelligendum est actione potentiae, ut manus meas nullus vestrum possit effugere. Habens enim potestatem judicium facere, sedebo super sedem majestatis meae, atque omnes gentes congregabuntur ante me, et omnia electa statuam ad dextram, reproba vero ad sinistram meam. Nimirum quod illic idipsum intelligendum est, et hic, videlicet quod nullus effugere possit manus hujus Domini, qui super altare crucis taliter tamque dolendo habitu, pendendo stetit, stando pependit. ####
| #### “Si descenderint, inquit, usque ad infernum,” |
#### #### etc. Ista quinque dixit, quorum tria quidem impossibilia erant fieri, unum impossibile non fieri, itemque unum possibile fieri. Etenim ut angustiam fugiens homo vivens, ad infernum descendat, ibique vivat vita incolumi, impossibile est. Attamen dicit: ####
| #### “Si descenderint usque ad infernum, inde manus mea educet eos.” |
#### #### Item, impossibile est ut homo pennas volucres assumat, et in coelum volet; attamen dicit: ####
| #### “Et si ascenderint usque ad coelum, inde detraham eos.” |
#### #### Item, impossibile est ut homo in piscem mutetur, et profundum maris subintret; attamen dicit: ####
| #### “Et si celaverint se oculis meis in profundo maris, ibi mandabo serpenti, et mordebit eos.” |
#### #### Quid igitur per ista quae impossibilia sunt contendit, nisi quod manus suas homo nusquam effugere possit, cum inde quoque detrahere, vel illuc usque persequi posset, quo nullus vivens profugere potest? Unum eorum quae dixit, possibile est, ut jam diximus, fieri, scilicet ascendere in verticem Carmeli? Sed vide quanta cum irrisione dicat, ####
| #### “si absconditi fuerint in vertice Carmeli.” |
#### #### Valles enim et defossa terrarum potius quam vertices montium captare solet, qui cupit abscondi, civitas autem vel aliud quid in monte positum non potest abscondi (Matth. V). Est tamen modus quidam in infernum descendendi, quo possit homo descendere, in fuga vultus Domini, scilicet cum desperans, a Deo, diabolo sese maligno foedere tradit. Nonnullos fuisse ejusmodi in populo Isaias insinuat, cum dicit: ####
| #### “Dixistis enim: Percussimus foedus cum morte, et cum inferno fecimus pactum. Flagellum inundans, cum transierit, non veniet super nos, quia posuimus mendacium spem nostram, et mendacio pertracti sumus (Isa. XXVIII).” |
#### #### Item, modo quodam quasi in coelum ascenditur, cum quis superbiae pennis ultra semetipsum elevatur. Et modo quodam in profundum maris intratur, videlicet sectando curiosa, nimiasque subeundo curas saeculi hujus. Quocunque modo sive illum ad inferna descensum, sive illum ascensum ad coelum, sive demersionem illam in profundum maris intelligas, illud Davidicum semper decantandum est: ####
| #### “Quo ibo a spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in coelum, tu illic es, si descendero ad infernum, ades. Si sumpsero pennas meas diluculo, et habitavero in extremis maris, etenim illic manus tua deducet me, et tenebit me dextera tua (Psal. CXXXVIII).” |
#### #### Est etiam quidam abscondendi modus in vertice Carmeli, videlicet secundum nomen ipsum Carmeli, quod interpretatur scientia circumcisionis. Cum enim inimici Christi quasi scienter disputant et contendunt de circumcisione carnis, ut videantur rationabiliter repellere a se fidem Evangelii, ecce absconditi sunt in vertice Carmeli, sed inde scrutans aufert eos Christus, dum scrutando Scripturas nos Christiani falsos illos esse convincimus. Ultimum eorum quae dicta sunt: ####
| #### “Et si abierint in captivitate coram inimicis suis,” |
#### #### impossibile erat non fieri, nec enim ipsi dimittere poterant, quin abierint ducti in omnes gentes captivi. ####
| #### “Ibi inquit, mandabo gladio, et occidet eos.” |
#### #### Hoc saepe factum est ut ex his qui dispersi sunt Judaeis caedes plurima fieret, Domino utique mandante gladio cujus in arbitrio gladius omnis est, quia ####
| #### “non est potestas, nisi a Deo (Rom. XIII).” |
#### #### Quod deinde subjungit, ####
| #### “et ponam oculos meos super eos in malum, et non in bonum,” |
#### #### modis duobus jam dictis perficit, dum mandat serpenti, et mordet eos invisibiliter morsu malo, qui aeterna mors animae est, dum mandat gladio, et occidit eos occisione visibili, quae corporalis mors est. Utrum hoc intelligimus, et in psalmo, cum dicit. ####
| #### “Tradentur in manus gladii” |
#### #### Romanorum, et secundum animam partes vulpium, id est malignorum spirituum, sunt (Psal. LXII). Et secundum animam quidem omnes, quoniam impoenitentes sunt, morsu serpentis moriuntur, et partes vulpium sunt, secundum corpus vero non in omnibus gladio mandatum est, ut occidat eos, quia praeter hoc quod reliquiae salvandae sunt (Rom. XI), etiam memoriae et honori Christi prodest vita et dispersio illorum, quemadmodum ipse dicit in psalmo: ####
| #### “Deus ostendit mihi super inimicos meos, ne occidas eos, ne quando obliviscantur populi mei. Disperge illos in virtute tua (Psal. LVIII.” |
#### #### Multum enim Christum colentibus confert hoc quod Christi inimici Judaei inter eos vivunt. Secum namque libros bajulant, in quibus inveniuntur cuncta, de quibus confirmamus fidem Christianam, nec dicere potest quis, quod nova doctrina sit, dum antiquam proferimus auctoritatem ex libris quos habent illi. Sequitur: ####
| #### “Et Dominus Deus exercituum qui tangit terram, et tabescit, et lugebunt omnes habitantes in ea. Et ascendet sicut rivus omnis, et defluet sicut fluvius Aegypti. Qui aedificat in coelo ascensionem suam, et fasciculum suum super terram fundavit. Qui vocat aquas maris, et effundit eas super faciem terrae, Dominus nomen ejus.” |
#### #### Quia dixerat ibi, ####
| #### “mandabo gladio, et occidet eos” |
#### #### , valde convenienter de illo propheta subjunxit, ####
| #### “et Dominus Deus exercituum,” |
#### #### subauditur, ipse est, qui hoc se facturum dicit, quia profecto mandare potest gladio, qui Dominus exercituum est, qui non unum tantum sed multos exercitus habet, quia videlicet Assyriorum atque Chaldaeorum, praesertim et Medorum, Graecorum atque Romanorum, et omnium gentium exercitus servierunt et serviunt ei, quamvis nescientes, ut videlicet regnum aliud alio superveniente destruatur, justo ejus judicio, sicut postmodum dicturus est, ####
| #### “ecce oculi Domini Dei super regnum peccans, et conteram illud a facie terrae.” |
#### #### Cum ergo dicit, ####
| #### “et Dominus Deus exercituum,” |
#### #### subauditur, ipse est, mirari te non vult quod dixerit se gladio mandare, qui quando stetit, ut jam dictum est, super altare, id est patibulum crucis, gladium nullum ostendit, nec saltem Patrem rogare voluit, ut quod facere poterat, plus quam duodecim legiones angelorum exhiberet sibi (Matth. XXVI). Quod protinus subjungit, ####
| #### “qui tangit terram et tabescit,” |
#### #### in utramque partem, scilicet in bonam et in malam intelligi potest, quia postquam a terra exaltatus est, alii tangentes illum salvi facti sunt, alii perierunt. Siquidem tangentes illi pauci ex Judaeis, multi ex gentibus tabescentes et compuncti corde poenitentiam egerint, itemque multi tam Judaei quam gentiles male tabescentes et invidentes, Evangelio Christi tangente, id est percutiente illo, tam in anima quam in corpore perierunt et pereunt. Etenim tabescere tam in bona quam in mala significatione poni non est dubium. In bona ut illic, ####
| #### “tabescere me fecit zelus meus, quia obliti sunt verba tua inimici mei (Psal. CXVIII).” |
#### #### In mala ut alibi: ####
| #### “Peccator videbit et irascetur, dentibus suis fremet et tabescet (Psal. CXI).” |
#### #### Item quod sequitur, ####
| #### “et lugebunt omnes habitantes in ea,” |
#### #### similiter in utramque partem recte intelligitur. Nam qui compuncti corde poenitentiam egerunt, bonum luctum habuerunt, juxta illud: ####
| #### “Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur (Matth. V).” |
#### #### Qui vero poenitentiam non egerunt, maxime Judaei, malum luctum habuerunt, videlicet de quo superius dictum est: ####
| #### “Et convertam festivitates vestras in luctum, et omnia cantica vestra in planctum (Amos VIII).” |
#### #### Item quod sequitur: ####
| #### “Et ascendet sicut rivus omnis, et defluet sicut fluvius Aegypti,” |
#### #### in utramque partem dividendum est. Nam ascendere bonum, defluere malum est. In his qui poenitentiam egerunt, fides Evangelii, gratia Spiritus sancti de fonte Christo procurrens, sicut rivus ascendit in his qui impoenitentes fuerunt vel sunt, maxime in Judaeis, cuncta carnalium caeremoniarum vanitas et inutilitas defluit, et est ubique contemptibilis, nullusque jam verus Dei cultor illas suscipit. ####
| #### “Defluit, inquam, sicut fluvius Aegypti,” |
#### #### quia videlicet non utcunque contemnuntur caeremoniae carnalis Judaismi, sed ita ut, quicunque illas exercent, reputentur et sint velut Aegyptii, id est tenebrosi et omnino Rubri maris, quod est baptisma Christi, transitu indigni. In his quoque qui ex gentibus crediderunt iste prophetiae versiculus sic impletur, ut quod valde timendum est, ####
| #### “multi vocati pauci vero sint electi (Matth. XXII).” |
#### #### Nam quia pauci electi sunt recte dicitur, ####
| #### “et ascendet sicut rivus omnis,” |
#### #### qui videlicet rivus minor est quam fluvius; et quia multi sunt vocati qui non pertingunt ad electionis ascensum recte subjungitur, ####
| #### “et defluet sicut fluvius Aegypti.” |
#### #### Ex ipsis qui ascendunt sicut rivus, ut jam dictum est, completum propositum Dei in aedificationem Ecclesiae Christi, ####
| #### “quod est corpus ejus, plenitudo ejus (Ephes. I),” |
#### #### cujus ####
| #### “ipse caput est, sicut Apostolus dicit (Coloss. I).” |
#### #### Recte ergo subjungitur, ####
| #### “qui aedificant in coelo ascensionem suam.” |
#### #### Ascensio namque rivi omnis, id est electi omnis, spiritualem ex ipso gratiam habentis, ascensio ipsius est. ####
| #### “Quod enim illic ascenderunt tribus tribus Domini (Psal. CXXI),” |
#### #### non ascendentium facultas, sed gratia vocantis agit. ####
| #### “Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis qui est in coelis (Joan. III).” |
#### #### Et Apostolus cum dixisset: ####
| #### “Qui descendit ipse est, et qui ascendit super omnes coelos, ut impleret omnia, et ipse dedit quidem quosdam apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, alios autem pastores et doctores, ita sententiam complevit ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi (Ephes. IV).” |
#### #### Pulchre ergo dictum est, ####
| #### “qui aedificat ascensionem suam in coelo,” |
#### #### quia videlicet ascensus sanctorum, corporis Christi aedificatio est, et quod membra sequuntur ascendendo, gratia capitis est praeeuntis, quod solum propria virtute ascendit. ####
| #### “Et fasciculum suum, inquit, super terram fundavit.” |
#### #### Nimirum quando Christus in coelum ascendit, parvum apostolorum numerum in terra reliquit, et eosdem misso sancto dilectionis Spiritu, quasi in fasciculum figavit vinculo charitatis et unitate fidei, et ejusmodi ####
| #### “fasciculum fundavit,” |
#### #### id est in fundamento posuit, et super illum Ecclesiam suam aedificavit. Deinde et de gentibus nonnullos tanta implevit ubertate coelestis gratiae et verbo doctrinae, ut secundum apostolorum imitationem possent Ecclesiam Christi instruere. Hinc protinus subjungit. ####
| #### “Qui vocat aquas maris, et effundit eas super taciem terrae.” |
#### #### Maris namque nomine interdum gentilitas significatur, ut illic: ####
| #### “Propterea non timebimus, dum turbabitur terra, et transferentur montes in cor maris (Psal. XLV).” |
#### #### Hoc enim hunc habet sensum: Non timebimus tribulationes futuras quae tunc erunt, quando turbatis et repellentibus Verbum Domini Judaeis, quibus primum oportebat praedicari Evangelium, transferentur apostoli in medium gentium. Itaque ####
| #### “qui vocat aquas maris, et effundit eas super faciem terrae,” |
#### #### idem est ac si dicat: Qui homines gentiles falsas et insipidas habentes aquas saecularis scientiae, sursum vocat et coelestia facit sapere, constituitque doctores ut tam loquendo quam scribendo compluant terram Ecclesiae. Quis haec tanta et talia facit? ####
| #### “Dominus, inquit, nomen ejus,” |
#### #### quia revera non posset talia facere, non posset de mortuis resurgens in coelo ascensionem suam aedificare, nisi esset Dominus. Idcirco et David cum dixisset: ####
| #### “Iter facite ei, qui ascendit super occasum (Psal. LXVII),” |
#### #### continuo subjunxit, ####
| #### “Dominus nomen illi (ibid.).” |
#### #### Hoc sudaei multum graviter tulerunt quod gentiles vocati et recepti sunt, invidentes saluti illorum. Exempli gratia, ita ut Petro dicerent: ####
| #### “Quare introisti ad viros praeputium habentes?” |
#### #### (Act. XI.) Et multa his similia. Recte ergo sequitur: ####
| #### “Nunquid non ut filii Aethiopum vos estis mihi filii Israel, ait Dominus? Nunquid non Israel ascendere feci de terra Aegypti, et Palaestinos in Cappadocia, et Syros de Cyrene? Ecce oculi Domini Dei super regnum peccans, et conteram illud a facie terrae.” |
#### #### Ac si dicat: Quid gloriamini vos, Judaei, de proprietate Dei, et gentibus derogatis? ####
| #### “An Judaeorum Deus tantum? nonne et gentium? imo et gentium (Rom. III),” |
#### #### sicut Aethiopes, ita et vos mihi estis nec magis aut minus propinqui, quia sicut Judaeos, ita et Aethiopes ego creavi. Quod si in hoc gloriamini, et propter hoc vos potius quam alias gentes ad me pertinere jactatis, quia feci vos ascendere de terra Aegypti. Nunquid propter hoc alterius naturae sive conditionis, quam caeteri homines estis? Nempe et Palaestinos de Cappadocia, et Syros ascendere feci de Cyrene. Non ergo erigamini in superbiam, quod vos de Aegypto eduxerim, et quasi peculiarem populum meum, Pharaoni servire non passus sim, neque arbitremini quod propter hoc solis vobis debeatur regnum Dei, quia videlicet et in hoc saeculo Aethiopes Palaestinos, Syros atque Judaeos distantes locis atque corporibus mortalitatis lege sociavi, et pro arbitrio meo servos meos huc illucque committo, et in universas provincias transfero, et in illa coelesti Sion, cujus fundamenta sunt in montibus sanctis, similiter omnes sive ex omnibus gentibus quoscunque fides commendaverit, congruis mansionibus collocet, sicut per Psalmistam dicit: ####
| #### “Memor ero Raab et Babylonis, scientium me. Ecce alienigenae, et Tyrus, et populus Aethiopum, hi fuerunt illic (Psal. LXXXVI).” |
#### #### Econtra, sicut aequali conditione omnes sunt facti, ita quicunque peccaverint aequali judicii mei sententia punientur, et omnia absque discretione personarum impia regna subvertam. Nam ####
| #### “ecce, inquit, oculi Domini super regnum peccans, et conteram illud a facie terrae.” |
#### #### Quod autem vel cujus gentis regnum tantum peccavit quam illius quae prophetas occidit, et ipsum prophetarum Dominum crucifixit? Ne ergo in superbiam erecti, peccatores ex gentibus ad fidem venientes, repellendos esse censeatis, quia Judaei non minus quam Graeci, imo primum, sive magis quam Graeci, iram et indignationem, tribulationem et angustiam sunt recepturi, quicunque non acquiescunt veritati (Rom. II), ita ut regnum quoque illorum temporale destruatur, etenim a facie terrae conteram illud. ####
| #### “Verumtamen conterens non conteram domum Jacob, dicit Dominus: ecce enim mandabo, et concutiam in omnibus gentibus domum Israel, sicut concutiuntur in cribro, et non cadet lapillus super terram. In gladio morientur omnes peccatores populi mei, qui dicunt: Non appropinquabit, et non veniet super nos malum.” |
#### #### Certam, et quae falli non possit suam Deus commendat providentiam, dum praemisso, ####
| #### “ecce oculi Domini Dei super regnum peccans, et conteram illud a facie terrae,” |
#### #### subjungit, ####
| #### “verum conterens non conteram domum Jacob. Idem enim est ac si dicat: Conteram quidem domum Jacob in reprobis, sed non conteram in clectis. Impossibile namque est, dum conteritur regnum Judaicum contritione Romanae virtutis, dum occiduntur, dum dispergunt in omnes gentes captivi, perire Deo quemquam ex illis quos praescivit et praedestinavit (Rom. VIII).” |
#### #### Non enim regnum vel gentem illam sic contrivit, ut nullum ex illa salvum esse velit. Hinc Apostolus dicit: ####
| #### “Nunquid repulit Deus populum suum? Absit. Nam et ego Israelita sum ex semine Abrahae de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit (Rom. XI),” |
#### #### etc. Pulchra valde similitudine ipsum mysterium innuit, de quo Apostolus: ####
| #### “Nolo enim, inquit, vos ignorare, fratres, mysterium hoc, ut non sitis vobis ipsis sapientes, quia caecitas ex parte contigit in Israel, donec plenitudo gentium intrares (ibid.).” |
#### #### Pulchra, inquam, similitudine idipsum prophetatur hic dicendo: ####
| #### “Ecce enim mandabo, et concutiam in omnibus gentibus domum Israel, sicut concutitur in cribro, et non cadet lapillus super terram.” |
#### #### Cuncta tribulatio sive angustia, qua coangustati et contribulati Judaei, in omnes gentes sunt eventilat ac dispersi, velut concussio cribri exstitit, quomodo si pulverulenta collapsi muri cribro congesta concutiantur, ut pulvere in terram cadente soli remaneant lapilli, in opus restaurationis conferendi. Unde praemisso, ####
| #### “in gladio morientur omnes peccatores populi mei, qui dicunt: Non appropinquabit, et non veniet super eos malum, continuo subjungit: In die illo suscitabo tabernaculum David quod cecidit, et reaedificabo aperturas murorum ejus, et ea quae corruerant instaurabo, et reaedificabo eum sicut in diebus antiquis, ut possideant reliquias Idumaeae et omnes nationes, eo quod invocatum sit super eos nomen meum, dicit Dominus, faciens haec.” |
#### #### Quem enim sensum haec habeant apostoli probant, ubi quaestione suscitata, cur homines ex gentibus Paulus ac Barnabas absque circumcisione et observantia Sabbati suscepissent. Petrus respondit ut debuit. Cujus sententiam probans Jacobus haec locutus est: ####
| #### “Viri fratres, audite me.” |
#### #### Simon narravit, quemadmodum primum Deus visitabit sumere ex gentibus populum nomine suo, et huic concordant verba prophetarum, sicut scriptum est: Post haec revertar, et reaedificabo tabernaculum David, quod cecidit; et diruta ejus reaedificabo, et erigam illud, ut requirant caeteri hominum Dominum, et omnes gentes super quas invocatum est nomen meum, dicit Dominus, faciens haec. ####
| #### “Notum a saeculo est Domino opus suum (Act. XIII).” |
#### #### Igitur domus Israel quae concutitur in cribro ruinosa domus et collapsum tabernaculum est, quia Dominus stans super altare, id est in ara crucis appensus ab illis, sicut jam superius dictum est, percuti jussit cardinem, ut commoverentur superliminaria, et lapilli residui, quorum nullus cecidit super terram, reliquiae sunt, de quibus Apostolus cum praemisisset, sed quid dicit Eliae responsum divinum? ####
| #### “Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal. Sic ergo, inquit, et in hoc tempore reliquiae secundum electionem gratiae salvae factae sunt (Rom. XI).” |
#### #### Porro, peccatores ejusdem populi omnes in eo sunt peccatores, ####
| #### “quod dicunt: Non appropinquabit, et non veniet super nos malum, et idcirco in gladio morientur,” |
#### #### inquit. Ergo non parvi criminis est dicere ####
| #### “non appropinquabit, et non veniet super nos malum,” |
#### #### cum Deus vel Spiritus sanctus dicat per os prophetarum, ####
| #### “appropinquabit et veniet super vos malum.” |
#### #### Veraciter crimen hoc esse magnum antiquo et nimis dolendo exemplo est comprobatum. Nam Deus dixit: ####
| #### “In quocunque die comederis ex eo, morte morieris (Gen. III).” |
#### #### Econtra serpens: ####
| #### “Nequaquam, inquit, morte moriemini (ibid.).” |
#### #### Itaque qui per serpentem dixit, ####
| #### “nequaquam moriemini,” |
#### #### cum Deus dixisset, ####
| #### “moriemini,” |
#### #### idem spiritus malignus per os pseudoprophetarum dicebat, ####
| #### “non appropinquabit et non veniet,” |
#### #### cum Spiritus sanctus per prophetas suos diceret, ####
| #### “appropinquabit et veniet super vos malum.” |
#### #### Proinde ipsi quidem pseudoprophetae serpenti similes, et maledictione digni sunt, peccatores autem, qui magis credunt pseudoprophetis quam prophetis Domini, tam juste in gladio moriuntur, quam juste Adam, sive mulier ejus, pro eo quod serpenti magis quam Deo credidit, sententiam excepit, ut de paradiso expelleretur. Gladium autem hic non solum Romanorum intelligimus, quia videlicet eo non omnes peccatores illius populi mortui sunt, sed potius gladium invisibilem, qui percutit interiora omnis impenitentis animae, quem Psalmista metuens: ####
| #### “De gladio, inquit, maligno erue me (Psal. CXLIII).” |
#### #### Ecce in die isto, qui ####
| #### “dies salutis est, et tempus acceptabile (II Cor. VI),” |
#### #### suscitatur illud tabernaculum Jacob quod cecidit, quia pro Judaeis incredulis ponuntur gentiles creduli tanquam lapides vivi super fundamentum vivorum apostolorum et prophetarum (Ephes. II), et hoc modo reaedificatur verus David, lapis angularis, sicut in diebus antiquis, id est non ex operibus legis, sive caeremoniis carnis, sed ex fide, per quam Abraham justificatus est per quam Noe complacuit, per quam Abel plurimam Deo hostiam obtulit (Hebr. XI), et possident nunc posteri hujus David reliquias Idumaeae et omnes nationes, sine acceptione personarum, eo quod invocetur nomen Domini super eos: ubi enim invocatio nominis Domini, nulla est distinctio Judaei et Graeci. Et ut scias, quia quidquid audisti stabile et ratum est, nec infectum remanere potest, non alius, sed ipse, ####
| #### “dicit Dominus, faciens haec.” |
#### #### Quae sunt haec? Quaenam nobis ostendis, dicendo: ####
| #### “faciens haec?” |
#### #### Nimirum stans super altare, et percutiens cardinem, et superliminaria commovens, in gladio interficiens omnes quorum in capite avaritia est, tangens terram ut tabescat, et lugere faciens omnes habitantes in ea, aedificans in coelo ascensionem suam, et fasciculum suum super terram fundans, vocans aquas maris, et effundens eas super faciem terrae, et conterens regnum peccans, et concutiens in omnibus gentibus domum Israel, suscitans tabernaculum David, id est, Ecclesiam suam ipse est enim verus David, et reliquias Idumaeae possidens, id est, de terrenis, et terrene sapientibus hominibus coelestes faciens, cujus dixisse fecisse est. Sequitur: ####
| #### “Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et comprehendet arator messorem, et calcator uvae mittentem semen. Et stillabunt montes dulcedinem, et omnes colles culti erunt. Et convertam captivitatem populi mei Israel, et aedificabunt civitates desertas, et habitabunt in eis, et plantabunt vineas et bibent vinum earum. Et facient hortos, et comedent fructus eorum. Et plantabo eos super humum suam, et non evellam eos ultra de terra sua, quam dedi eis, dicit Dominus Deus tuus.” |
#### #### Ecce finis loquendi in hoc propheta vide qualis sit. Si solum respicias litterae corticem, vile est et exiguum, quod a glorioso et magno Deo promittitur, quia bonis et malis commune est, et bonis quidem non magnopere curandum, non magna sollicitudine quaerendum, malis autem concupiscibile, quorum Deus venter est, de qualibus Apostolus. ####
| #### “Esca, inquit, ventri, et venter escae, Deus autem et hunc et illam destruet (I Cor. VI).” |
#### #### Si autem corticem discutias, quemadmodum hic idem propheta sycomoros vellicabat, et sub utilitate litterae pretiosum, id est, spiritualem sensum requiras, gloriosum est et praeclarum, quod Deus gloriae promittit in hac sermonis consummatione sperantibus in se, ####
| #### “quod oculus non vidit, quod auris non audivit, quod in cor hominis non ascendit (Isa. LXIV; I Cor. II).” |
#### #### Dicit aliquis: Quae fuit necessitas, ut maxime in calce sermonis talis promeretur littera, quae maxime carnales mulceat? Videlicet quia sic expediebat, ut pueros illos apud quos servanda erat sancta Scriptura seduceret seductione bona, propter eos quibus proficere habebant mysteria quae continentur in prophetis suo tempore revelanda. Est enim seductio bona, qua non solum reprobus, verum etiam probus aliquis, nesciens divinis consiliis obsequium praestat, in tantum, ut Jeremias dicat: ####
| #### “Seduxisti me, Domine, et seductus sum, fortior me fuisti, et invaluisti (Jerem. XX).” |
#### #### Idem enim est ac si dicat: Proposueram ego tacere de hujusmodi, tu autem, ut tacere non possem, motum quasi impatientis animi, id est zelum bonum et fortem impegisti. Sequitur namque postmodum et dicit: ####
| #### “Et dixi: Non recordabor ejus, neque loquar in nomine illius. Et factus est in corde meo quasi ignis exaestuans, claususque in ossibus meis, et defeci, ferre non sustinens (ibid.).” |
#### #### Econtra pueris et carnalibus istis dicemus, qui Scripturas sanctas nunquam custodissent, si vim illarum intellixissent: Seduxit vos Dominus et seducti estis, fortior vobis fuit et invaluit; si enim ita locutus fuisset in prophetis, ut nihil boni sonare videretur littera vobis pessimis, irasceremini contra spiritum propheticum, quemadmodum iratus est rex vester Achab contra Michaeam prophetam, dicens ad Josaphat regem Juda: ####
| #### “Nunquid non dixi tib, quia non prophetat mihi bonum, sed semper malum?” |
#### #### (III Reg. ult.) Ita irati sanctam Scripturam succenderetis, sicut fecit rex Sedechias, qui, cum legerentur sibi verba Hieremiae (Jerem. XXXVI), lectis jam tribus pagellis aut quatuor, scidit volumen scalpello scribae, et projecit in ignem qui erat super arulam, donec consumeretur omne volumen igni qui erat in arula. Bonum ergo fuit vos seduci tanquam pueros, et sic repromitti spiritualibus spiritualia, ut putaretis vobis carnalibus promitti carnalia, qualia sunt haec, ut arator messorem, et calcator uvae mittentem semen comprehendat, sicut per bonam temperiem fieri solet, dum statim post messem impletis horreis ad sufficientiam praesentis anni, subsequens arator semen jaciat in spem futuri, nec mora ulla intercedente vindemiae tempus sit, quam non sinit uvarum maturitas ultra differri. Haec enim carnaliter intelligentes, vobismetipsis blandimini, dicentes vobisipsis post adversa rursus prospera promitti, cum impoenitentes sitis. Et per hanc quidem occasionem Scriptura sancta penes vos hactenus servata est, et servatur. Vos autem interea captivi et dispersi estis, et in peccato vestro moriemini. Nunc tandem litteram hanc discutientes sensum quaeramus qui intrinsecus latet. ####
| #### “Ecce, inquit, dies veniunt, dicit Dominus, et comprehendet arator messorem, et calcator uvae mittentem semen.” |
#### #### Isti dies jam venerunt, sicut testatus est ipse Dominus ad discipulos suos loquens et dicens: ####
| #### “Ecce dico vobis, levate oculos vestros, et videte regiones, quia albae sunt jam ad messem: qui metit mercedem accipit, et congregat fructum in vitam aeternam: ut et qui seminat simul gaudeat et qui metit. In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui seminat, et alius qui metit. Ego misi vos metere quod non seminastis. Alii laboraverunt, et vos in labores eorum introistis (Joan. IV).” |
#### #### Breviter dicendum quia qui laboraverunt et seminaverunt patriarchae et prophetae, qui autem in labores illorum introierunt, apostoli sunt. Patriarchae namque laborando, id est peregrinando, et ####
| #### “de gente in gentem, et de regno ad populum alterum” |
#### #### pertransiendo (Psal. CIV), seminaverunt, id est, promissiones beati seminis futuri, quod est Christus, accipere meruerunt, ipsum autem oculis suis non viderunt, tantummodo spe inhiantes, et per hoc servientes in modum arantium et seminantium. Apostoli autem praesentem Christum eumdem beatis oculis viderunt, et receperunt eum in modum metentium. Propterea dixit illis: ####
| #### “Beati oculi qui vident quae vos videtis. Dico enim vobis, quod multi prophetae et reges voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt, et audire quae vos auditis, et non audierunt (Luc. X).” |
#### #### Igitur quod nunc ait, ####
| #### “et comprehendet arator messorem,” |
#### #### idem est ac si dicat: Patriarchae simul et apostoli gaudebunt in semine Abrahae quod est Christus, in quo promissam pariter accipiant benedictionem, ####
| #### “ut, quemadmodum dicit, et qui seminat simul gaudeat et qui metit.” |
#### #### Neque enim sic apostoli in labores eorum introierunt, ut eos excluderent sed ecce simul gaudent, et alii qui ante adventum ejus seminaverunt, et isti qui in adventu ejus messuerunt. Porro, calcator uvae qui comprehendit mittentem semen, idem est qui et messor, et mittens semen idem est qui et arator. Nam, sicut dictum est, anteriores Patres sancti, et arantes et mittentes semen fuerunt, apostoli vero et messores et calcatores uvae sunt, messores quia praesens Christus maturum fuit illis frumentum, calcatores uvae, quia mustum sancti Spiritus de illo sumpserunt, vel quia passionis ejus praesentialiter communicantes, calicem ejus biberunt. ####
| #### “Et stillabunt, inquit, montes dulcedinem, et omnes colles culti erunt.” |
#### #### Montes iidem apostoli sunt, propter exceltentiam meritorum, qui per totum mundum dulcedinem pacis, et remissionis peccatorum stillaverunt, praedicando in nomine Jesu Christi poenitentiam et remissionem peccatorum. Isti autem audientes, et audiendo justificati, tanquam colles bene culti, fructum bonum reddiderunt. ####
| #### “Et convertam, ait, captivitatem populi mei Israel,” |
#### #### id est, solvam vincula peccatorum, et diruam erroris et ignorantiae carcerem, quae vera captivitas erat, in quae detinebamur nos, qui nunc dicimur et sumus Israel. Quod deinde subjungit: ####
| #### “Et aedificabunt civitates desertas, et habitabunt in eis, et plantabunt vineas, et bibent vinum earum,” |
#### #### expositione jam non indiget, cum videamus ubique terrarum per desertum gentilitatis, quae prius a Deo deserta fuerat, surrexisse Christi Ecclesias, quae et civitates propter fidei firmitatem, et vineae propter spei, quae non confundit (Rom. V), hilaritatem, et horti propter charitatis delicias recte dicuntur, in quibus habitant qui verbo illas aedificaverunt, unde bibunt vinum laetitiae, qui praeceptis illas informaverunt, unde comedunt fructus, qui consiliis provexerunt, quia, sicut qui metit, ita et qui aedificat hujusmodi civitates, et qui plantat hujusmodi vineas, et qui facit ejusmodi hortos, mercedem accipit, et congregat fructum in vitam aeternam. Unde et sequitur: ####
| #### “Et plantabo eos super humum suam, et non evellam eos ultra de terra sua, quam dedi eis.” |
#### #### Humus namque quam dedit sanctis suis paradisus deliciarum est, in quo primum hominem posuit. Quia ergo in Adam omnes humum sive terram illam perdiderunt, et exsortes facti sunt regni coelorum, per adventum autem Christi ita recuperaverunt, ut amplius non perdant, recte cum dixisset: ####
| #### “Et plantabo eos super humum suam,” |
#### #### pro tinus addidit, ####
| #### “Non evellam eos ultra de terra sua quam dedi eis,” |
#### #### vertitque se ad aurem cujuslibet nostrum gratulabundus dicendo, ####
| #### “Dicit Dominus Deus tuus. ” |
####  |