| #### CAPUT 3 |

| #### #### Quod protinus subjungit, gementes ut columbae, murmurantes in cordibus suis, tam de milite quam de ancillis, id est tam de nobilibus quam de ignobilibus debet intelligi. Quid autem gementes, unde murmurantes? Non utique quod captivi abducti sunt vel quod minentur ante currum triumphatoris hujusmodi, sed inde gementes quod ab isto Domino sibi incognito liberi, et Ninive, hoc est mundi hujus servi fuerunt, et super hoc murmurantes in cordibus suis, id est semetipsos reprehendentes in conscientiis suis. Murmurare namque interdum in bono accipitur, ut illic: Ipsi dispergentur ad manducandum, si vero non fuerint saturati, et murmurabunt (Psal. LVIII). Quod est dicere: Ipsi qui conversi erunt, dispergentur ad manducandum, id est alios praedicatione sua sibi incorporandum, et si non fuerint saturati, hoc est si praedicatio eorum non fructificaverit conquerentur et dolebunt. Itaque et hic cum dicit, gementes ut columbae, murmurantes in cordibus suis, sic recte intelligitur ac si diceret, conquerentes ac dolentes de peccatis praeteritis, et semetipsos, ut dictum est, reprehendentes in conscientiis suis. Nam licet gratia victoris, et triumphatoris ducentis eos, non ignorent se esse salvatos, non tamen obliviscuntur quales fuerint, et super hoc dolere et conqueri non desinunt in cordibus suis, exempli gratia, ut ille qui dixit, imo hodieque confitetur et dicit: Ego sum minimus apostolorum, qui non sum dignus vocari apostolus, quoniam persecutus sum Ecclesiam Dei (I Cor. XV). Item: Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et contumeliosus; sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate (I Tim. I). Pro hujusmodi recte dicuntur gementes, non utcunque, sed gementes ut columbae. Columba namque gemitum pro cantu habet, et istis ita gemere valde dulce est, ita ut quando canunt quidpiam in laudem captivatoris sui. Verbi gratia, ut illud: Ascendisti in altum, coepisti captivitatem (Psal. LXVII), sive juxta aliam translationem: Ascendens in altum, captivam duxit captivitatem (Ephes. IV). Quando, inquam, tale quid canunt, tunc demum se legitime cecinisse sciant, quando voces canentium singultus animae violenti nimisque ultronei, crebro intercipiunt, et de oculis lacrymas eliciunt. Ibi sunt gemitus similes gemitibus columbae, quae nescit nisi gemendo canere vel canendo gemere, tamque dulce est hoc et suave, ut Psalmista testatur: Fuerunt, inquiens, mihi lacrymae meae panes die ac nocte (Psal. XLI). Ubi talis vel taliter captivitas abducta est, qualis remanet Ninive? Ait: Et Ninive quasi piscina aquarum aquae ejus, ipsi vero fugerunt. State, state, et non est qui revertatur. Diripite aurum, diripite argentum, et non est finis divitiarum prae omnibus vasis desiderabilibus. Haec et caetera quae sequuntur, quae contra Niniven dicuntur, talia sunt, ut recte dictum intelligas in titulo prophetiae: Onus Ninive. Onus quippe est Ninive, id est condemnatio multitudinis universae, multitudinis innumerae, cujus quantitatis comparatione pauci sunt, qui supradicto modo de Ninive exierunt vel exeunt, qui mundum damnatum et extremo judicio damnandum reliquerunt aut relinquunt. Qualis est, qualis remanet, qualis invenienda et judicanda est ista Ninive? Quasi piscina aquarum, inquit. Aquarum nomine quanquam populi solent intelligi, tamen quoniam sequitur, et non est finis divitiarum, commodius intelligitur affluentia rerum. Culpatur Ninive, culpatur mundus, et Ninive cupiditatis arguitur, dum dicitur, quasi piscina aquarum, id est insatiabile receptaculum divitiarum, propter quas contempsit Deum. Aquae, inquit, ejus. Quid aquae ejus? Eclipsim, id est defectionem dictionis fecisse videtur. Eclipsim namque dicunt grammatici defectum dictionis, in quo necessaria verba desunt, ut cui pharetra de auro. Deest enim erat. Haec in divinis sermonibus non inusitata est, ut in Psalmo: Quia neque ab Oriente, neque ab Occidente, neque a desertis montibus (Psal. LXXIV). Deest enim, patet locus effugii. Et in Evangelio: Si ergo videritis Filium hominis ascendentem, ubi erat prius (Joan. VI), ita et hic, cum dicit, atque ejus, necessaria verba desunt, quae ejusmodi esse debeant, colligitur ex eo quod sequitur: Ipsi vero fugerunt, per hoc namque datur intelligi, quod dicere velit, quia aquae Ninive, id est divitiae impiorum et gloria sive voluptates eorum, omne quod in mundo est, concupiscentia carnis, et concupiscentia oculorum, cuncta quae sub sole sunt hic remanent, et non eos morientes sequuntur, juxta illud: Quoniam cum interierit dives homo, non sumet omnia, neque descendet cum eo gloria ejus (Psal. XLVIII). Hic, inquam, remanet: ipsi vero fugerunt. Quid est, fugerunt? Cito mortui sunt. Stulte, inquit Deus, hac nocte repetunt animam tuam abs te, quae autem praeparasti cujus erunt (Luc. XII)? Eleganter brevitatem vitae hominis, sanctus Scripturae Spiritus fugam nominare consuevit, ut illic: Qui, videlicet homo, quasi flos egreditur et conteritur, et fugit velut umbra (Job XIV). Item: Dies mei velociores fuerunt cursore, fugerunt et non viderunt bonum (Job IX). Multum ergo aquae Ninive infideles sunt, quae non sequuntur amatorem suum. Econtra de aquis bonis, quae non piscinarum sive cisternarum, sed fontium viventes aquae sunt. Nimirum constat, quia fideles sunt. Siquidem possessorem sive amatorem suum non relinquunt morientem, sed cum eo vadunt et sequuntur eum ad excelsa, et ibi transeuntem. Iste, inquit alius propheta, in excelsa habitabit, munimenta saxorum sublimitas ejus, panis eis datus est, aquae ejus fideles sunt (Isa. XXXIII). Miro autem modo quia dixerat, ipsi vero fugerunt, id est velociter nudi et nihil secum portantes de hac vita transierunt miro, inquam, modo et cum hostili irrisione inclamat eis dicens: State, state, diripite aurum, diripite argentum. Quanta enim et quam hostilis irrisio est taliter fugientibus, quos turbo mortis nimis invitos abripit, inclamare? State, state, et quanto acerbius est dicere, diripite aurum et diripite argentum quam dicere diripuistis aurum, diripuistis argentum. Licet hoc etiam satis acerbum sit dicere in tali fuga eorum. State, state, inquit, statimque subjungit: Et non est qui revertatur. Diripite, ait, aurum, diripite argentum, statimque adnectit: Et non est finis divitiarum prae omnibus vasis desiderabilibus, quibus verbis insatiabilis eorum fuisse avaritia declamatur. Multum vehemens et omne rhetorum saecularium grandiloquium excedens, est ista redargutio, qua sub nomine Ninive Spiritus sanctus sanctorum Paracletus in isto sui nominis propheta redarguit mundum de peccato, adhuc addens: Dissipata et scissa et dilacerata, et cor tabescens, et dissolutio genuum, et defectio in cunctis renibus, et facies omnium sicut nigredo ollae. Parum erat arguere de solo avaritiae peccato, nisi et de universitate malorum argueret, quorum utique avaritia radix est. Septem namque dictionibus grandisonis, quo videlicet numero universitas designari solet, mala omnia quae avaritiam consequuntur, et quorum ipsa radix est, vehementer declamat. Primo dicit eam dissipatam, secundo scissam, tertio dilaceratam, quarto contabescens, quinto dissolutionem genuum, sexto defectionem in cunctis renibus, septimo facies omnium esse sicut nigredinem ollae. Dissipata enim est in constanti actione, scissa tam sectarum quam odiorum contrarietate, dilacerata rapinarum et caedium mutuarum assiduitate, et cor tabescens moerore invidiae, dissoluta habens genua dissolutione diffidentiae, defectionem in renibus cunctis, ita ut nulla sit virtus continentiae. Quantum enim in superbia tumuit, tantum in libidinem fluxit. Quod ultimum posuit, et facies omnium sicut nigredo ollae, idem est ac si diceret, omnes diabolo similes existere. Nam ad Jeremiam loquitur Dominus: Quid tu vides? Et dixi, inquit: Ollam succensam ego video, et faciem ejus a facie aquilonis. Et dixit Dominus ad me: Ab aquilone pandetur malum super omnes habitatores terrae (Jer. I). Olla succensa ab ipso incendio jugem retinet nigredinem, longe nimiumque dissimilis auro vel argento, quod ex incendio majorem et magis lucidam reportat puritatem. Ita diabolus et tota civitas ejus, totus hic mundus in maligno positus (I Joan. V), de ipsis malis suis pejor efficitur, multum dissimilis civitati Dei, quae tunc pulchrior apparet, quando excoquitur igne tribulationis instar auri vel argenti, quod, ut jam dictum est, probatum per ignem amplius enitescit. Quis dinumerare possit calamitates mundi miseri, quas isti paucis, id est septem dictionibus declamavit? Sunt historiae, libri leguntur divini et saeculares, mala haec recensentes, malorumque causas quatuor animi passiones, dolorem sive tristitiam, timorem, gaudium, spem. Ex istis quatuor passionibus, ut ipsi quoque saeculares sentiunt, mala hujus mundi oriuntur, quas videlicet passiones congruis hic descriptionibus insinuari, dum praemissis malis dicendo, dissipata et scissa et dilacerata, subjungit quatuor haec: Et cor tabescens, et dissolutio genuum, et defectio in cunctis renibus, et facies omnium sicut nigredo ollae. Nam cor tabescens quid aliud est quam tristitia sive dolor aut invidia? Porro dissolutio genuum, timor hujus saeculi est, et qui timorem illum habet, sine dubio ad omne opus virtutis genibus dissolutus est. Gaudium saeculi maxime in renibus est, et proinde defectionem in cunctis renibus voluptates inexplebiles intelligimus. Spes mundi non mundo, sed in daemonibus fuit, et daemonum thecis, id est simulacris, de quibus quia scriptum est: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis (Psal. CXIII), recte et hic dictum intelligimus, et facies omnium sicut nigredo ollae, id est similes illi sunt in quo sperant, in quo confidunt diabolo denigrato, et tenebrarum principi. Quis illas legens historias, imo tragedias truces et sanguineas non exhorrescat atque admiretur quomodo mundus subsistat? Adhuc malum quoddam est hujus mundi quod nondum dixit, malum pejus omnibus malis, malum quod reum hunc mundum convicit, et excusationem tollit de omnibus malis. Quod est illud malum? Nimirum quia venientem ad se Salvatorem Filium Dei non recipit. Malum istud enuntiaturus Spiritus sanctus, miro modo vocem suam mutat, quia malum istud caeteris malis dissimile est, et idcirco voce mutata, tanquam judiciali actione, cum judiciaria majestate exclamando percunctatur, percunctando exclamat: Ubi est habitaculum leonum, et pascua catulorum leonum. Ad quem ivit leo, ut ingrederetur illuc catulus leonis, et non est qui exterreat. Leo cepit sufficienter catulis suis, et necavit leaenis suis, et implevit praeda speluncas suas, et cubile suum rapina. Juxta litteram de Ninive dicitur, quod habitaculum regum fuerit aula nobilium, ad quam perrexit leo rex Babylonis, id est Nabuchodonosor, et catulus leonis subreguli quique ejus, et non fuit qui eis resisteret. Secundum anagogen de leone qui ad istum mundum venit, quod sentimus scrupulose dicimus; quia videlicet cum leonem hunc diabolum nostri majores intellexerunt, nos illum leonem, nos illum catulum leonis intelligi praeoptamus, de quo patriarcha Jacob: Catulus, inquit, leonis Juda, ad praedam, fili mi, ascendisti; requiescens accubuisti leo, et quasi leaena. Quis suscitabit eum (Gen. XLIX)? Nam iste solus revera ille leo est, quem non est qui exterreat; et iste implevit praeda speluncas suas, et cubile suum rapina, quia ad praedam, inquit, fili mi, ascendisti, et ipse de semetipso: Ego, inquit, si exaltatus fuero a terra omnia traham ad meipsum (Joan. XII). Igitur quoniam hactenus sub nomine Ninive arguatur mundus de peccato, dicendo: Et Ninive quasi piscina aquarum, et caetera, pulchrum nobis est intelligere quod nox arguatur de justitia dicendo: Ad quam ivit leo, ut ingrederetur illuc, ubi subaudiendum est, et a Ninive, id est ab hoc mundo non est susceptus. Nam in hoc est justitia Dei, quod juxta veritatem suae promissionis quae ad patres facta est, Christus in hunc mundum venit, quo facto verax Deus justificatus est in sermonibus suis, et de hac justitia mundus arguitur, quod eam non susceperit. Nam per ordinem dicta sequamur. Ubi est, inquit, habitaculum leonum, et pascua catulorum leonum? Cum multa sint vel fuerint habitacula Ninive, id est multae civitates hujus mundi, quae et leonum, et catulorum leonum, et ursorum, et pardorum, omniumque ferarum seu bestiarum habitacula sive pascua meruerint dici, unum tamen nominatim libenter hic inquiri intelligimus habitaculum leonum, et unam pascuam catulorum leonum, ita ut et ipsum habitaculum certum sit nominatum, et ipsi leones sive catuli leonum quid egerint, et qui, vel quando fuerint, non sit incognitum. Arbitramur namque quod ipsa fuerit Hierusalem eamdem ob causam recte dicta vel dicenda Ninive, ob quam dicitur Sodoma et Aegyptus, sicut in Apocalypsi habemus. Et corpora, inquit, eorum ponent in platea civitatis magnae, quae vocatur spiritualiter Sodoma et Aegyptus, ubi et Dominus eorum crucifixus est (Apoc. XI). Eamdem, inquam, ob causam vocatur Ninive; etenim ipsa erat mundus, qui crucifixo Domino est gavisus, quemadmodum dixit discipulis suis: Quia plorabitis et flebitis vos, mundus autem gaudebit (Joan. XVI). Quando ivit ad eam leo sive catulus leonis, ut ingrederetur illuc? Nimirum quando descendit de coelis, et de gente illa incarnatum est Verbum Dei, utique leo et catulus leonis, id est Deus fortissimus, et Filius Dei fortissimi, ut ingrederetur illuc, quod videlicet ipsa noluit, unde et ille dicit ei: Quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti (Matth. XXIII). Leonis ejusdem sive catuli leonis quod vere sit vel fuerit fortitudo magna breviter praedicatur, cum dicitur, et non est qui exterreat. Solus enim iste dicere potuit: Venit enim princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam (Joan. XII). Quomodo iste leo cepit sufficienter catulis suis, et necavit leaenis suis? Quomodo implevit praeda speluncas suas, et cubile suum rapina? Ad praedam, inquit, fili mi, ascendisti, id est exaltatus es in cruce, infernum confregisti et exspoliasti, atque atrium illius fortis armati tu fortior invadens, universa arma ejus in quibus confidebat diripuisti, et spolia distribuisti (Luc. XI). Cepit igitur leo sufficienter catulis suis, id est idem Christus apostolis vel praedicatoribus suis, quibus moriendo et Spiritum sanctum tribuendo virtutem dedit, et viam fecit quatenus per mundum universum ministerium explerent ejusdem direptionis suae sive exspolationis. Cepit, inquam, sufficienter, quia nullus eorum defuit aut deerit, qui secundum propositum vocati sunt sancti (Rom. VIII), nullus omnino deest, quem eosdem quos praescivit et praedestinavit conformes fieri sibi (ibid.), vocet, justificet atque magnificet. Quomodo autem et necavit leaenis suis, vel quibus leaenis suis? Nimirum una leaena et multae ejus leaenae, una est ejus Ecclesia et multae quae per orbem particulares sunt Ecclesiae, quibus quincunque incorporantur, eo modo necantur, quem significans spiritus Petro dicebat: Surge, Petre, occide, et manduca (Act. X). Haec est praeda qua speluncas suas implevit, et haec rapina quae cubile suum implevit; speluncas, inquam, suas, id est mansiones quae in domo Patris ejus multae sunt, et cubile suum, id est paradisum deliciarum. Illic praedam suam deposuit, illic rapinam suam collocavit, praedam utique justam, et rapinam cum judicio raptam, quia non aliena praedatus est aut diripuit, sed sua injuste adempta recte sibi restituit. Quis satis ut dignum est, ut sese res habet, acrimoniam percunctationis hujusce persentit, cum propter causam hujusmodi proclamans: Ubi est, inquit, habitaculum leonum, et pascua catulorum leonum ejus? Qua intentione hic dictum putamus, ubi est? Duobus autem modis dicitur ubi est. Alias quidem, dum quis requiritur ut arguatur, velut cum Adam requirens Dominus ait: Ubi es (Gen. III). Alias autem, cum idcirco requiritur, ut jam non esse ostendatur, quemadmodum in Job dicitur: Si ascenderit usque in coelum superbia ejus, videlicet impii, et caput ejus nubes tetigerit, quasi sterquilinium in fine perdetur, et qui eum viderant dicent: Ubi est? Velut somnium avolans non invenientur (Job XX). Utrolibet horum modo hic dicatur, nunc ubi est habitaculum leonum? Multum ad causam quam praemisimus attinet. Verumtamen quoniam jam diximus Naum interpretari consolatorem, et Paracletum Spiritum sanctum in hoc stare, ut arguat mundum de peccato et de justitia et de judicio, et delectat magis hoc sentire, quod dicendo, ubi est, idcirco requiratur illud habitaculum leonum et illa pascua catulorum leonum, pro eo quod leonem jam dictum venientem, ut ingrederetur illuc, leonem de tribu Juda Christum, cum viderent eum quasi agnum male susceperunt, tanquam leones et catuli leonum. Susceperunt me, ait, sicut leo paratus ad praedam, et sicut catulus leonis habitans in abditis (Psal. XVI). Leones illi pontifices, et catuli leonum Pharisaei fuerunt. Habitaculum leonum civitas Hierusalem, pascua leonum templum opulentum. Ibi namque praedam de populo faciebant, et ob eamdem causam ita pascua catulorum leonum, sicut recte dicta est, et erat illa domus spelunca latronum (Luc. XIX), et revera ubi arguitur mundus, recte ipsa redargutio ab illo tali leonum habitaculo incipitur, quia veniens ad hunc mundum leo, de quo jam diximus, leo de tribu Judae Christus, suam illi habitaculo praesentiam corporalem exhibuit, ut primum ingrederetur illuc, et deinde in omnes gentes poenitentia et remissio peccatorum praedicaretur in nomine ejus (Act XIII). Fatui leones et stulti catuli leonum, qui propositum illius avertere putaverunt, occidendo illum: nam ille moriendo cepit sufficienter catulis suis, unde jam dictum est et de ipso quoque habitaculo leonum tam sufficienter cepit, ut nullus deesset de omnibus quos habere voluit. Etenim crediderunt, inquit Lucas, quotquot praeordinati erant ad vitam aeternam (ibid.). Igitur primo, ut jam dictum est, arguendum erat illud habitaculum leonum, et ita, ut perditionis mundi sive judicii, quo mundus judicandus est per ignem, fieret exemplum. Hoc est quod confestim requisito, et quasi astante reo illo leonum habitaculo, talem edidit sententiam: Ecce ego ad te, dicit Dominus exercituum, et succendam usque ad fumum quadrigas tuas, et catulos tuos comedet gladius. Exterminabo de terra praedam tuam, et non audietur ultra vox nuntiorum tuorum. Sententia haec jamdudum super illud habitaculum venit, et eventum ejus totus orbis audivit. Ecce, inquit, ad te, dicit Dominus exercituum. Quis ille Dominus exercituum haec dicit, nisi ille leo qui, ut jam dictum est, ivit ad eam, cui haec dicit? Nam ipse est Dominus exercituum, et competenter nunc seipsum nominavit Dominum exercituum, dum dicit: Ecce ego ad te, subauditur, venio cum exercitu Romanorum. Mei namque non solum exercitus angelorum, verum etiam exercitus hominum, exercitus cunctarum gentium mihique militant, etiam dum nesciunt meamque voluntatem faciunt, dum gens in gentem et regnum consurgit adversus regnum, miroque modo justis judiciis meis, non justa, sed valde injusta intentione sua, serviunt. Ecce ego, inquam, ad te, non jam ut agnus, sicut prius in multitudine misericordiae, sed tanquam leo cum exercitibus suis, cum exercitibus Romanis, in ira et justo furore. Talis ecce ego veniam ad te, et succendam usque ad fumum quadrigas tuas, et catulos tuos comedet gladius. Hoc ego faciam per manus exercituum meorum, per manus Romanorum. Quadrigas tuas, id est superbiam tuam, civitates tuas, et omnia superbiae tuae instrumenta, ipsumque templum, elationis tuae currum praecipuum succendam usque ad fumum, id est non ita ut exstinguatur et remaneat semiustum, ut fieri solet, quando concurrentibus auxiliis, antequam cuncta devoret exstinguitur incendium; sed ita ut omnibus consumptis et materia deficiente morientis ignis, reliquiae convertantur in favillam et fumum, videlicet secundum Sodomorum exemplum, de quibus ita scriptum est: Abraham autem consurgens mane, ubi steterat prius cum Domino, intuitus est Sodomam et Gomorrham, et universam terram regionis illius; viditque ascendentem favillam de terra, quasi fornacis fumum (Gen. XIX). Sicut nullus fuit qui exstingueret Sodomam, vel propter quem deberet Deus parcere illi regioni, egresso Loth cum suis, ita nullus erit qui me succendente exstinguat te, ad quam ivi et a qua recessi, et usque ad favillam et fumum ardebis, et tunc catulos tuos, id est filios qui in te sunt, comedet gladius, id est cadent ore gladii, et qui superfuerint captivi ducentur in omnes gentes (Luc. XXI). Exterminabo de terra praedam tuam. Quam praedam tuam, nisi domum tuam, domum quondam meam, quam cum deberet vocari vel esse domus orationis, tu speluncam latronum fecisti (Luc. XXI). Illam talem praedam tuam ita exterminabo ut non sit, ut non remaneat lapis super lapidem, qui non destruatur (Luc. XXI). Et non audietur, ait, ultra vox nuntiorum tuorum. Nuntios, quos Graece dicimus angelos, sacerdotes intelligimus, juxta illud in Malachia: Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est (Malach. II). Ejusmodi nuntiorum sive angelorum quondam vox audiebatur, quia videlicet sacerdotes hostias immolantes pro populo orabant et exaudiebantur; sed ultra, inquit, vox eorum non exaudietur, et neque preces neque sacrificia de manibus eorum suscipientur. Hinc est quod in Isaia loquitur: Et cum extenderitis manus vestras, avertam oculos meos a vobis; et cum multiplicaveritis orationem, non exaudiam, manus enim vestiae plenae sunt sanguine (Isa. I). Proinde cum dicit, vox nuntiorum tuorum, pariter intelligendum est, et non jam meorum. Olim quippe sacerdotes illi templi, sicut et prophetae dicebantur et erant nuntii Domini. De sacerdotibus jam ante dictum est exemplum, labia sacerdotis (Malach. II), etc. Porro de prophetis illud exemplum sive testimonium est: Et dixit Aggaeus nuntius Domini de nuntiis Domini (Aggaei I), etc. Olim, inquam, erat, ut dicerentur illius templi sacerdotes sive prophetae, angeli sive nuntii Domini, sed ex quo civitas vel gens illa Christum negavit ante faciem Pilati, jam non sunt nuntii Domini, et idcirco vox nuntiorum signanter tuorum dixit, et non jam meorum, debet subintelligi. ####  |