| #### Articulus 22 |

| #### #### Decimonono videamus de Christi resurrectione, de qua dicitur Matth. ult.: Jesum Nazarenum quaeritis crucifixum, non est hic, sed surrexit. Possumus autem quatuor notare circa Christi resurrectionem: videlicet resurgendi necessitatem, resurgentis qualitatem, resurrectionis veritatem, ultimo resurrectionis causalitatem. De primo, videlicet resurgendi necessitate, dicitur Luc. ult.: oportuit pati Christum, et resurgere a mortuis. Ad cujus evidentiam sciendum, quod necessarium fuit Christum resurgere: primo ad divinae virtutis ostensionem: unde dicitur Joan. 10: nemo tollet a me animam meam, et sequitur: potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam: unde Judaeis signum petentibus dixit, solvite templum hoc, et post triduum reaedificabo illud, Glossa, virtute Trinitatis: 2 Cor. ult.: et si crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei. Est enim solius divinae virtutis mortuos resuscitare: unde Damascenus: credo resurrectionem futuram divina voluntate, virtute, et nutu. Ubi tria circa tangit resurrectionem: videlicet, voluntatem Dei quae imperat, virtutem quae exequitur, et facilitatem executionis in hoc quod nutum adjunxit ad similitudinem nostram: illud enim nobis facile est facere, quod ad nutum nostrum fit. Secundo ad divinae justitiae commendationem, ad quam pertinet exaltando remunerare eos qui ex caritate Dei et obedientia humiliantur; unde in persona Christi dicitur in Psal. 138: tu cognovisti sessionem meam, idest humilitatem in passione et resurrectionem, Glossa glorificationem in resurrectione. Est enim Dei justitia prima causa resurrectionis omnium, ut scilicet corpora praemientur vel puniantur simul cum animabus, sicut communicaverunt in merito vel peccato, ut dicit Dionysius cap. 6 Cael. Hier. et Damascenus Lib. 3 ad fidei instructionem: unde 1 Corinth. 15: si Christus non resurrexit, inanis est praedicatio nostra, inanis est fides vestra. Glossa idest inutilis, cum nulla sit remuneratio futura. Unde in Psal. 29: quae utilitas in sanguine meo: Glossa idest in effusione sanguinis mei: dum descendo, quasi per quosdam gradus malorum in corruptionem: quasi diceret: nulla. Si enim statim non resurrexero, corruptumque fuerit corpus meum, nemini annuntiabo, neminem lucrabor. Quarto ad spei elevationem: datur enim ex capite membris spes resurgendi: unde 1 Cor. 15: si Christus praedicatur quia resurrexit a mortuis, quomodo quidam dicunt in vobis, quod resurrectio non est? Job 19: scio quod redemptor meus vivit, et in novissimo die de terra surrecturus sum: ubi dicit Gregorius: nihil nos certius habere credimus, quam quod in sinu tenemus. In sinu ergo spem repositam tenuit, quia vere certitudine spem resurrectionis praesumpsit. Notandum ergo, quod Christus superata morte, prius ad immortalitatem resurrexit: ut sicut in Adam peccante primo vita mortalis apparuit, ita et in Christo satisfaciente primo immortalitas vitae appareret. Redierunt autem alii ad vitam ante Christum vel ab eo vel a prophetis suscitati, tamen iterum morituri. Sed Christus resurgens ex mortuis, jam non moritur, ut dicitur Rom. 6. Unde quia Christus prius necessitatem moriendi effugit, dicitur primogenitus mortuorum Apoc. 1, quia prius a somno mortis resurrexit jugo mortis excusso: et primitiae dormientium, 1 Cor. 15, quia prius aliis tempore et dignitate surrexit, ut dicit Glossa, scilicet ad vitam immortalem. Igitur quia Christi resurrectio nostram praecedit tum ordine temporis, ut dictum est, quia prius ad immortalitatem resurrexit: tum ordine causae, quia resurrectio Christi est causa nostrae resurrectionis, ut infra patebit: tum etiam ordine dignitatis, quia prae cunctis gloriosior resurrexit: Christus dicitur primogenitus mortuorum. De his autem qui cum Christo resurrexerunt, dicit Hieronymus: et tamen cum monumenta aperta sunt, non ante surrexerunt, quam resurgeret dominus, ut esset primogenitus resurrectionis ex mortuis: unde dicitur Matth. 27, quod exeuntes de monumentis post resurrectionem ejus venerunt in sanctam civitatem. Utrum vero iterum mortui fuerunt, opiniones sunt. Dicit enim Hieronymus: quomodo Lazarus a mortuis resurrexit, sic et multa corpora sanctorum resurrexerunt, ut dominum ostenderent resurrexisse. Remigius vero dicit, quod incunctanter debemus credere, quod qui resurgente domino a mortuis resurrexerunt, ascendente eo ad caelos, ipsi pariter ascenderunt, quoniam majus illis tormentum esset qui resurrexerunt, si iterum morituri essent, quam si non resurgerent. Notandum insuper, quod Christi resurrectio non debuit usque ad finem mundi differri, nec etiam nimis accelerari, ut virtus divinitatis ostenderetur, et veritas mortis infra triduum approbaretur. Tertia vero die resurrexit, ut in veritate Trinitatis se ostenderet resurrexisse. Unde etiam quandoque dicitur eum pater resuscitasse, quandoque ipse filius propria virtute surrexisse: quod non est contrarium, cum eadem sit virtus omnino patris et filii et spiritus sancti. Item in signum spiritualis resurrectionis, de qua potest dici illud Oseae 6: vivificabit nos post duos dies, in tertia suscitabit nos: primus dies est contritio, secundus est confessio, tertius satisfactio. Item ut in novitate vitae ambulemus, ad Rom. 6. Glossa: de bono in melius proficiendo, scilicet per fidem, spem et caritatem. Item sicut diem resurrectionis praecessit dies mortis in parasceve, et dies quietis in sabbato; ita resurrectionem nostram gloriosam praecedat mortificatio vitiorum, et quies contemplationis aeternorum. Sciendum etiam, ut dicit Augustinus in Lib. de Trinit., quod Christus in diluculo resurrexit; in quo aliquid lucis apparet, et aliquid noctis tenebrarum: unde de mulieribus dicitur Joan. 20, quod cum adhuc tenebrae essent, venerunt ad monumentum. Ratione ergo harum tenebrarum Gregorius dicit, Christum media nocte surrexisse, non quidem nocte divisa in duas partes aequales, sed infra illam noctem. Illud vero diluculum et pars noctis et pars diei dici potest propter convenientiam quam habet cum utroque. Quod autem Christus illucescente die resurrexit, mystice designatur quod nos per suam resurrectionem ad lucem gloriae inducebat: sicut jam mortuus est die advesperascente et tendente in tenebras, ad ostendendum quod per suam mortem destrueret tenebras poenae et culpae. De secundo, scilicet resurgentis qualitate, dicitur Philip. 3: reformabit corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis suae, Glossa quam habuit in resurrectione. Hoc idem, videlicet, quod Christus in resurrectione sua habuit corpus gloriosum, patet triplici ratione. Prima quidem, quia resurrectio Christi est exemplar et causa nostrae resurrectionis, ut habetur 1 Cor. 15. Sancti autem habebunt in resurrectione corpora gloriosa, sicut dicitur ibid. seminatur in ignobilitate, surget in gloria. Unde cum causa nobilior sit causato, et exemplar exemplato, multo magis corpus Christi resurgentis fuit gloriosum. Secunda, quia per humilitatem passionis meruit gloriam resurrectionis; unde et ipse dicebat Joan. 12: nunc anima mea turbata est, quod pertinet ad passionem: et postea subdit, pater, clarifica nomen tuum, in quo petit gloriam resurrectionis. Unde dicit Augustinus: ut Christus in resurrectione clarificetur, humiliatus est in passione: humilitas claritatis est meritum, claritas humilitatis est praemium. Tertia, quia anima Christi a principio suae conceptionis fuit gloriosa per fruitionem divinitatis. Est autem dispensative factum ut ab anima gloria non redundaret in corpus, ad hoc ut mysterium redemptionis nostrae sua passione impleret. Et ideo peracto hoc mysterio passionis et mortis, anima Christi statim in corpus in resurrectione assumptum suam gloriam derivavit, et ita factum est illud corpus gloriosum. Sunt autem quatuor dotes corporis glorificati: videlicet claritas, impassibilitas, subtilitas et agilitas. Ad quarum evidentiam sciendum, quod claritas causatur ex redundantia gloriae animae in corpus: et secundum quod anima est majoris meriti, ita etiam differentia claritatis erit in corpore, ut patet 1 Corinth. 15. Impassibilitas vero resultat ex virtute animae corpus suum continentis potenter, ut a nullo exteriori agente valeat immutari. Subtilitas vero est in corporibus glorificatis propter completissimam corporis perfectionem; quae quidem completio est ex dominio animae glorificatae, quae est forma, scilicet corporis, ratione cujus corpus gloriosum spirituale dicitur, quasi omnino spiritui subjectum. Prima autem subjectio qua corpus animae subjicitur, est ad participandum esse specificum, prout subjicitur ei ut materia formae: deinde subjicitur ei ad alia animae opera prout anima est motor. Et ideo prima ratio spiritualitatis in corpore est ex subtilitate, et deinde ex agilitate et aliis proprietatibus corporis gloriosi. Has vero dotes tangit apostolus 1 Cor. 15 dicens: seminatur in corruptione, Glossa idest sepelitur, vel mortificatur, ut corrumpatur: surget in incorruptione, Glossa idest immortale et impassibile. Seminatur in ignobilitate, Glossa idest sine omni honore: surget in gloria, idest, gloriosum: seminatur in infirmitate, Glossa quia non valet se movere vel regere: surget in virtute, Glossa, idest vere vivum, et vegetativum, seminatur corpus animale, Glossa idest tale, quod cibis sustentatur, ut vivat: surget spirituale, Glossa, quia tunc plene spiritui subditur. Corpus enim jam non repugnabit, sed quasi simile spiritui suo erit, quia nec aliquam corruptionem patietur, nec alimentis indigebit. Notandum, quod licet Christus haberet corpus gloriosum, tamen cicatrices in corpore suo reservavit: quod quidem conveniens fuit, primo in signum victoriae. Dicit enim Beda super Luc., quod non ex impotentia curandi cicatrices servavit, sed ut in perpetuum victoriae suae circumferat triumphum. Unde Augustinus, 22 de Civit. Dei, dicit, quod fortassis in illo regno in corporibus martyrum videbimus vulnerum cicatrices, quae pro Christi nomine pertulerunt: non enim difformitas in eis, sed dignitas erit, et quaedam quamvis in corpore, non corporis, sed virtutis pulchritudo apparebit seu fulgebit. Secundo ut discipulos in fide resurrectionis solidaret: unde dominus Joan. 20 ad Thomam: infer digitum tuum huc. Theodoretus. Qui prius infedelis erat, post lateris tactum optimum se theologum ostendit: nam duplicem naturam unitamque hypostasim Christi disseruit: dicendo enim, dominus meus, humanam naturam, dicendo, Deus meus, divinam confessus est, et unum et eundem dicendum Deum et dominum. Tertio, ut pro nobis apud patrem ostensis vulnerum cicatricibus advocaret: unde Rom. 8: Jesus Christus qui mortuus est, immo qui et resurrexit, qui est ad dexteram Dei, qui etiam interpellat pro nobis, Glossa non voce, sed miseratione et repraesentatione humanitatis, dum quotidie hominem quem assumpsit et grave genus mortis quod pro nobis sustinuit, vultui paterno offerat, ut nostri misereatur: cujus postulatio, cum tantus sit, non potest contemni. Sed notandum, ut dicit Gregorius, quod justus advocatus injustas causas non suscipit, neque dare verba pro injustitia sentit. Unde oportet nos juste vivere, si volumus eum patronum habere. Quarto, ut sua morte redemptis quam misericorditer sint adjuti, propositis ejusdem mortis insinuet signis. Postremo, ut in judicio quam juste damnentur annuntient: unde Apocal. 1: videbit eum omnis oculus et qui eum pupugerunt: unde in Lib. de symbolo dicit, quod Christus inimicis sit demonstraturus vulnera, ut convincens eos veritas dicat: ecce hominem quem crucifixistis, videte vulnera quae infixistis, agnoscite latus quod pupugistis, quoniam et per vos et propter vos apertum est, et intrare noluistis. De tertio, scilicet resurrectionis veritate, dicitur Luc. ultimo: surrexit dominus vere. Sciendum vero, quod Christus resurrectionis veritatem probavit testimonio angelico, et argumento veridico. De primo dicitur Matth. 28, voce Angeli: Jesum quaeritis Nazarenum crucifixum: surrexit, non est hic. Fuit autem conveniens, ut Christi resurrectio angelico denuntiaretur testimonio, quia dicit apostolus Rom. 13: quae a Deo sunt, ordinata sunt. Est hic ordo divinitus institutus, ut ea quae supra homines sunt, hominibus revelentur per Angelos, ut patet per Dionysium, 4 cap. Cael. Hier. Christus autem resurgens non rediit ad vitam communiter omnibus notam, sed ad vitam quamdam immortalem et Deo conformem, secundum illud Rom. 6: quod enim vivit, vivit Deo. Et ideo conveniens fuit ut angelico testimonio hominibus manifestaretur: unde dicit Hilarius super Matth.: misericordiae Dei patris insigne est resurgenti filio ab Inferis virtutum caelestium ministeria mittere. Atque ideo ipse prior resurrectionis est judex, ut quodam famulatu paternae voluntatis resurrectio nuntiaretur. De secundo dicitur Act. 1, quod dominus apparuit discipulis suis per quadraginta dies in multis argumentis. Dicitur autem argumentum hoc loco signum aliquod sensibile quod inducit ad alicujus manifestationem: et sic Christus argumentis probavit resurrectionis veritatem et gloriam. Veritatem autem resurrectionis probavit dupliciter. Uno modo ex parte corporis: circa quod tria ostendit. Primo quod esset verum corpus et solidum, non phantasticum vel rarum, sicut est aer. Hoc ostenditur per hoc, quando corpus suum palpabile ostendit: unde Lucae ult.: palpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet. Secundo ostendit quod corpus esset humanum, ostendendo eis effigiem veram, ut oculis corporalibus intuerentur quam discipuli ejus cognoscentes gaudebant: unde Joan. 20: gavisi sunt discipuli viso domino. Tertio ostendit, quod esset idem corpus numero, quod prius habuit, per vulnerum cicatrices: unde Luc. ult.: videte manus meas et pedes meos, quia ego ipse sum. Alio modo ostendit resurrectionis veritatem ex parte animae iterato corpori unitae; et hoc per opera virtutum triplicis vitae. Primo quidem per opera nutritivae, hoc est quod cum discipulis suis manducavit et bibit, ut legitur Luc. ult. ubi tamen notandum, quod Christus, ut dicit Beda super Luc., manducavit potestate non egestate; et ponit exemplum tale, quod aliter absorbet aquam terra sitiens, aliter radius solaris calens: illa indigentia, iste potentia. Unde cibus ille non cessit in nutrimentum corporis Christi, sed in praejacentem materiam resolutus fuit. Secundo modo per opera vitae sensitivae in hoc, quod discipulis ad interrogata respondit et praesentes salutavit, in quo ostendebat se videre et audire: Luc. ult. et Joan. 20. Tertio per opera vitae intellectivae, in hoc quod Scripturas discipulis suis exposuit, Luc. ult. Gloriam vero suae resurrectionis ostendit cum ad discipulos suos januis clausis intravit: unde Gregorius in Homil.: palpandam carnem dominus praebuit, quam clausis ostiis introduxit, ut ostenderet post resurrectionem corpus suum ejusdem esse naturae et alterius gloriae. Similiter ad proprietatem gloriae pertinebat, quod subito ab oculis discipulorum evanuit, ut dicitur Luc. ult.; quia per hoc ostendit quod in ejus potestate erat videri et non videri, claritatem suam ostendere et occultare, quod pertinet ad potestatem corporis gloriosi. Virtutem etiam divinitatis ostendit per miraculum, quod fecit in piscibus capiendis Joan. 12. Et ulterius, quod eis videntibus ascendit in caelum: quia, ut dicitur Joan. 3, nemo ascendit in caelum nisi qui descendit de caelo, filius hominis qui est in caelo. Notandum etiam, quod Christus quinquies apparuit ipsa die resurrectionis. Primo Mariae Magdalenae: unde Matth. ultim.: surgens Jesus mane prima sabbati et cetera. Fuit autem conveniens, ut primo Magdalenae appareret: tum propter ejus vehementiam dilectionis, de qua dicitur Joan. 20: Maria stabat ad monumentum foris plorans: ubi dicit Gregorius: pensandum est hujus mulieris mentem quanta vis dilectionis accenderat, quae a monumento dominico etiam discipulis recedentibus non recedebat. Origenes: amor faciebat eam stare, dolor cogebat eam plorare; stabat et circumspiciebat si forte videret quem diligebat: plorabat, quia ablatum aestimabat quem quaerebat: tum propter diligentiam inquisitionis, de qua dicitur Joan. 20: et dum fleret, inclinavit se; ubi dicit Gregorius: certe jam monumentum vacuum viderat, jam sublatum dominum nuntiaverat: quid est quod iterum se inclinat, iterum eumdem videre desiderat, nisi quod amanti semel aspexisse non sufficit, quia vis amoris intentionem multiplicat inquisitionis? Tum propter perseverantiam expectationis: unde Gregorius: quaesivit prius et minime invenit: perseveravit ut quaereret, unde contigit ut inveniret: quia nimirum virtus boni operis est perseverantia. Unde voce veritatis dicitur: qui perseveraverit usque in finem, salvus erit; tum etiam propter fiduciam peccatorum: unde dicit Beda super Matth.: recte haec mulier quae laetitiam resurrectionis primo nuntiavit, a septem Daemonibus curata esse memoratur, ne quisquam digne poenitens de admissorum venia desperet; et ubi abundavit delictum, superabundasse et gratiam demonstraretur: tum etiam ut mulier quae primo fuit nuntia mortis ad honorem, primo etiam hominibus vitam Christi resurgentis in gloria nuntiaret: unde Cyrillus: femina quae quodammodo fuit ministra mortis, venerandae resurrectionis mysterium prima percepit et nuntiavit. Adeptum est ergo femineum genus ignominiae absolutionem et maledictionis repudium. Similiter etiam per hoc ostenditur, quod quantum ad statum gloriae pertinet, nullum detrimentum patitur sexus; sed qui majore caritate ferbuerunt, etiam majori gloria ex visione Dei potiuntur; eo quod mulieres quae ab ejus sepulcro discipulis recedentibus non recesserant, primo viderunt dominum in gloria resurgentem. Secundo vero apparuit mulieribus de monumento venientibus. Matth. 23: et exierunt cito de monumento cum timore et gaudio magno: unde dicit Hieronymus, quod primo mulieres meruerunt audire, avete, ut maledictum Evae mulieris in mulieribus solvatur. Mystice autem per exitum mulierum de monumento peccatorum conversio significatur: unde Ezech. 37: ecce ego aperiam tumulos vestros et educam vos de sepulchris vestris populus meus, quod exponit Glossa de his qui instar Lazari peccatorum suorum fasciis colligati, ad vocem domini suscitantur. De qua voce dicitur Joan. 5: venit hora et nunc est, quando mortui audient vocem ejus: Glossa in peccatis audient vocem filii Dei, et qui audierint vivent, idest obedierint. Quod autem exierunt de monumento mulieres cum timore et gaudio, per hoc datur intelligi, quod virtus poenitentiae, per quam a monumento peccatorum eximus, timore poenae concipitur, secundum illud Isa. 26: a timore tuo, domine, concepimus et parturivimus spiritum salutis. Expulso vero timore per caritatem, dolor contritionis in gaudium mutatur, secundum illud Prov. 14: cor quod cognovit amaritudinem animae suae, in gaudio ejus non miscebitur. Per cursum vero mulierum designatur justitiae operatio: unde in Psal. 118: viam mandatorum tuorum cucurrimus etc.: ubi dicit Augustinus, quod cordis dilatatio est justitiae operatio, ut non timore sed dilectione Dei agatur, quod est donum Dei. Per occursum Christi salutantis designatur divinae virtutis subventio: unde dicit Rabanus quod per hoc ostendit se omnibus iter virtutum inchoantibus, ut ad salutem perpetuam pervenire queant, adjuvando occurrere. Job 24: operi manuum tuarum porriges dexteram. Per pedum detentionem docetur a futuris peccatis praeservatio. Sunt autem pedes Dei secundum sensum mysticum misericordia et judicium, quorum unum sine altero tenere non est securum: unde Bernardus: fallitur qui sic osculatur pedem misericordiae, ut pedem judicii non attendat. Tertio apparuit Petro: Luc. ult.: surrexit dominus vere et apparuit Simoni: unde dicit Chrysostomus, quod ideo videtur primo a Petro, ut qui prius confessus est Christum, primo ejus resurrectionem videret; et etiam qui prius eum negaverat, prius sibi voluit apparere, consolans eum ne desperaret. Unde etiam Gregorius super illud Matth. ult.: dicite discipulis ejus et Petro, dicit quod vocatur ex nomine, ne desperet ex negatione. Bernardus: magna gratia et magna pietatis dignatio, quod ei et quasi prae ceteris dignatus est apparere, quem prae ceteris de negatione ejus rea conscientia confundebat. Quarto apparebat discipulis ejus duobus euntibus Emaus. Luc. ult.: apparuit autem eis in alia effigie, ut dicitur Matth. ult. Fuit autem conveniens ipsum sic apparere. Primo ad designandum prioris status commutationem; unde dicit Severus: nemo putet Christum sua resurrectione sui vultus effigiem commutasse: sed mutatur effigies, dum efficitur ex mortali immortalis, ut hic sic acquisisse vultus gloriam, non vultus substantiam perdidisse. Secundo propter discipulorum dubitationem. Sapien. 1: apparet autem eis qui fidem habent in illum. Praedicti autem ejus discipuli de ejus resurrectione dubitant: unde Gregorius in Hom. dicit: dominus discipulis de se loquentibus praesentiam exhibuit, sed de se dubitantibus speciem suae cognitionis abscondit. Tertio propter nostram instructionem. 2 Corinth. 2: quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a domino: ubi dicit Hieronymus: quod dominus ambulantibus ac laborantibus ostensus est in aliena effigie, mystice designat, quod fides hic laborat per vitam activam agens, illic per contemplationem secura visione regnat: hic per speculum contuemur imaginem, illic facie ad faciem videbimus veritatem. Sciendum quod dominus finxit se longius ire non mendacium, sed figura veritatis fuit: unde Augustinus libro 3 de veritate Evangelii: non omne quod fingimus, mendacium est; sed cum illud fingimus quod nihil est, tunc mendacium est. Cum enim fictio nostra refertur ad aliquam signationem, non est mendacium, sed aliqua figura veritatis: alioquin omnia quae a sanctis et sapientibus viris, et etiam ab ipso Deo figurative dicta sunt, mendacium reputabuntur, quia secundum usitatum intellectum non consistit veritas in talibus dictis. Sicut autem dicta sic et facta sine mendacio finguntur ad aliquam rem significandam: et sic dominus finxit se longius ire, quia a fide discipulorum adhuc peregrinus erat, ut dicit Gregorius; etiam, ut Augustinus dicit, quia longe recessurus erat ascendendo in caelum, qui per hospitalitatem quodammodo detinebatur in terra. Quinto apparuit discipulis januis clausis, quando Thomas non erat cum eis. Joan. 30: cum sero factum esset die illa etc.: ubi dicit Augustinus, quod moli corporis ubi divinitas erat ostia clausa non obstiterunt, cum ille quippe eis non apertis intrare potuit, quo nascente virginitas matris inviolata permansit. Mystice autem circa hanc apparitionem quatuor sunt notanda: videlicet qualitas temporis, diei solemnitas, clausurae firmitas, discipulorum societas. Primum ibi, cum sero factum esset. Ubi notandum est, quod tempus serotinum quando dies deficit, et ad occasum tendit, significat virtutem devotae mentis, cui prae desiderio aeternitatis deficit et occidit dies mundanae prosperitatis seu vanitatis: unde in Psal. 67: iter facite ei qui ascendit super occasum. Bernardus: bonus est occasus, cum stat virtus, et cadit vitium. Super occasum hunc ascendit dominus, quia non excipit eum nova vita, nisi vetus ceciderit, ut dicit Augustinus. Secundum est ibi, una sabbatorum. Ubi notandum, quod sabbatum idem est quod requies. Est autem triplex sabbatum sive requies: videlicet corporis tantum, de qua dici potest illud Isa. 1: sabbatum, et alias festivitates vestras non feram: Glossa idest non sustinebo amplius. Item quoddam sabbatum est mentis, de quo dici potest illud Exod. 21: requies sabbati sanctificata est domino, et infra: maneat unusquisque apud semetipsum: Glossa idest quiescat, et non egrediatur ad opus. Item est etiam quoddam sabbatum mentis et corporis simul; de quo dicitur Isa. ult.: erit sabbatum ex sabbato: Glossa ille quiescet in futuro, qui hic quiescit ab opere malo. Primum sabbatum consistit in corporis otio, sive voluptate; secundum in mentis tranquillitate, tertium in aeterna felicitate. Una ergo sabbatorum venit Jesus, quia in mentis tranquillitate Christus per gratiam ad nos declinat. Quia in pace factus est locus ejus, secundum Psal. 75. Sed, heu. Maligni spiritus, mentis sabbatum nituntur saepe violare: unde dicitur Thren. 1: viderunt eam hostes, et deriserunt sabbata ejus, Glossa maligni spiritus, vocationis nostrae otia ad vocationes et ad cogitationes illicitas pertrahunt. Tertium ibi, et fores essent clausae. Ubi notandum, quod per fores corporis sensus designantur, per quos anima solet egredi et delectari in his omnibus exterioribus, ut dicit Bernardus. Per quos etiam exteriora ingrediuntur ad animam, ut dicitur Joel. 2: domos conscendent: Glossa, quas bonis operibus aedificamus, per fenestras intrabunt quasi fur. Fores istae claudendae sunt, juxta illud Isa. 26: vade populus meus, intra in cubiculum tuum, claude super te ostia tua. Quod autem fores clausae fuerunt propter metum Judaeorum, mystice designat quod per timorem Dei fores sensuum clauduntur: unde Eccle. 10: si non in timore Dei instanter te tenueris, cito subvertetur domus tua. Quartum ibi, ubi erant discipuli congregati in unum. Matth. 28: ubi duo vel tres congregati fuerint in nomine meo et cetera. Psalm. 42: ecce quam bonum, Glossa idest utile, et quam jucundum, Glossa idest delectabile, habitare fratres in unum: et sequitur: sicut unguentum in capite: Glossa: Aaron sacerdos Christum significat, qui fuit victima et sacerdos. In capite ejus est unguentum, quia in eo habitavit plenitudo divinitatis corporaliter, sed a capite Christo descendit in barbam, idest fortes et strenuos quos barba significat, quae est indicium virilitatis, et ab illis descendit in oram vestimenti ejus. Vestis Christi est Ecclesia, quae est sine macula et ruga: ora vestis finis est in perfectis: hi perfecti, qui in unum habitant: et est sensus: ita est illud bonum et jucundum, sicut unguentum, idest unctio spiritus sancti, quae prius fuit in capite Christo. Et sequitur: sicut ros Hermon. Nota, montes illi magno intervallo sunt divisi. Unde spiritualiter intelligendum est, quia Hermon lumen exaltatum dicitur, et Christus prius in cruce, postea in caelo exaltatus est, a quo ros gratiae descendit in Sion, idest Ecclesiam; non enim est in uno Ecclesia, nisi ejus dono et gratia. De quarto, scilicet resurrectionis causalitate, sciendum quod Christi resurrectio est causa nostrae resurrectionis in futuro: unde 1 Cor. 13, Christus resurgens ex mortuis primitiae dormientium, quoniam quidem per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum: et hoc rationabiliter: nam principium humanae justificationis est verbum Dei, de quo dicitur in Psal. 35: apud te est fons vitae; unde etiam ipse dicit Jo. 5: sicut pater suscitat mortuos et vivificat et cetera. Habet autem hoc naturalis ordo rerum divinitus institutus, ut quaelibet causa operetur in id quod sibi est propinquius, et per id operetur in alia magis remota: sicut ignis primo calefacit aerem propinquum, per quem calefacit corpora magis remota; et sic ipse dominus illuminat primo substantias sibi propinquas, per quas illuminat magis remotas, ut dicit Dionysius 14 cap. Cael. Hierarch. Et ideo verbum Dei primo attribuit vitam corpori sibi naturaliter unito, et per ipsum operatur resurrectionem in omnibus aliis. Notandum vero quod Christi resurrectio est causa efficiens et exemplaris nostrae resurrectionis, sed non est meritoria. Efficiens quidem, in quantum humanitas Christi, secundum quam resurrexit, est quodammodo instrumentum divinitatis ipsius, et operatur in virtute ipsius: exemplaris vero, quia sicut resurrectio Christi ex eo quod corpus illud personaliter est verbo unitum, est prima tempore, ita etiam est prima dignitate et perfectione, ut dicit Glossa 1 Cor. 15. Semper autem quod est perfectissimum, est exemplar quod imitantur minus perfecti secundum suum modum; et ideo resurrectio Christi est exemplar nostrae resurrectionis, secundum illud Philip. 3: reformabit corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis suae. Licet autem sufficientia resurrectionis Christi se extendat ad resurrectionem tam bonorum quam malorum, exemplaritas tamen ejus proprie se extendit ad bonos, qui sunt facti conformes filiationis ipsius, ut dicitur Rom. 8. Non autem Christi resurrectio fuit causa meritoria nostrae resurrectionis, tum quia Christus jam non erat viator, nec sibi mereri competeret: tum quia claritas resurrectionis fuit praemium passionis, ut patet Philipp. 2. Similiter est dicendum, quod Christi resurrectio est causa resurrectionis animarum, secundum illud Rom. 8: resurrexit propter justificationem nostram, quae nihil aliud est quam resurrectio animarum: et super Psal. 29: ad vesperam demorabitur fletus, dicit Glossa quod resurrectio Christi est causa nostrae resurrectionis, et animae in praesenti, et corporis in futuro. Est autem resurrectio animarum causa efficiens et exemplaris: efficiens quidem, in quantum Christi resurrectio agit in virtute divinitatis, quae quidem non solum extendit se ad resurrectionem corporum, sed etiam ad resurrectionem animarum: a Deo enim est, quod vivit anima per gratiam et corpus per animam. Sicut enim resurrectio Christi habet exemplaritatem animarum, eo quod Christo resurgenti secundum animam conformari debemus, secundum apostolum Rom. 7: quomodo Christus resurrexit a mortuis per gloriam patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus, Glossa, de bono in melius proficiendo per justitiam fidei, et spem gloriae. Et quomodo Christus resurrexit non moriturus, ita et vos aestimate vos mortuos quidem esse peccato, viventes autem Deo in Christo Jesu domino nostro. Glossa: sicut Christus mortuus est semel, ita peccatum moritur in nobis semel, ut non oporteat iterari; et sicut Christus semper vivit, ita et vos semper vivatis in virtutibus, et hoc in Christo Jesu domino nostro, idest opere Christi, quia alibi nulla spes. Notandum vero quod in justificatione animarum duo concurrunt; scilicet remissio culpae, et novitas vitae per gratiam. Quantum ergo ad efficientiam quae est per virtutem divinam, tam passio Christi quam resurrectio est causa justificationis quoad utrumque: sed quantum ad exemplaritatem proprie passio et mors Christi est causa remissionis culpae, per quam moritur peccato. Resurrectio autem est causa novitatis vitae, quae est per gratiam, sive justitiam: et ideo dicit apostolus Rom. 4: quod traditus sit in mortem propter delicta nostra. Scilicet tollenda, et resurrexit propter justificationem nostram. Sed passio Christi etiam est meritoria, ut dictum est, non autem ipsius resurrectio. Notandum etiam, quod sicut Christus resurrectionem suam probavit tripliciter: videlicet aspectu: Luc. ult.: videte manus meas et pedes meos: tactu; unde sequitur: palpate et videte quia spiritus carnem etc. gustu, ut ibidem infert: adhuc illis dubitantibus et mirantibus prae gaudio, dixit, habetis hic aliquid quod manducetur? Sic etiam resurrectio spiritualis demonstratur: primo quidem aspectu sanctitatis. Matth. 5: sic luceat lux vestra coram hominibus. Augustinus: non ibi finem constituat homo, sed referat ad laudem Dei: unde sequitur: ut glorificent patrem vestrum qui in caelis est. Quod autem dominus ostendit manus et pedes, designat quod resurrectio spiritualis per affectum divinae dilectionis et effectum bonae operationis declaratur. Apocal. 3: nomen habes quod vivas, et mortuus es; scilicet propter defectum divinae dilectionis, et defectum bonae operationis. Secundo, tactu adversitatis. Eccles. 33: aurum probat fornax, idest homo tentatur tribulatione. Gen. 27: accede ad me, fili mi, ut tangam te: Job 6: quae prius nolebat tangere anima mea et cetera. Glossa: moesta saeculi nunc prae angustia cibi mei sunt. Glossa: jam dulces cibi sunt prae amore et desiderio caeli. Quod autem Deus dixit, palpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, mystice designat quod spiritualis homo carnalibus consolationibus non innititur, sed spe caelestis patriae etiam aspera pati non formidat. Job 6: et haec sit mihi consolatio, ut affligens me doloribus non parcat. Tertio, gustu internae et aeternae suavitatis. Coloss. 3: quae sursum sunt sapite: unde Bernardus: quicumque post lamenta poenitentiae non ad carnales redit consolationes, sed in fiducia quadam divinae miserationis excedit, et ingreditur devotionem quamdam novam, et gaudium in spiritu sancto, nec tam compungitur praeteritorum recordatione peccatorum quam delectatur memoria, et inflammatur aeternorum desiderio praemiorum, is plane est qui cum Christo resurget: quia praeoccupatum saecularibus desideriis animum delectatio sancta declinat. Nec misceri possunt vera vanis, aeterna caducis, spiritualia carnalibus, ima summis, ut pariter sapias quae sursum sunt, et quae super terram. Quod autem dominus comedit partem piscis assi et favum mellis, mystice designat quod spiritualiter resuscitati debent dulcedinem divinitatis et humanitatis ipsius praegustare, quae quidem per piscem assum et favum mellis designantur. Gregorius: quid signare credimus piscem assum, nisi mediatorem Dei et hominum passum? Ipse enim latere dignatus est in aquis generis humani, capi voluit laqueo mortis nostrae, et quasi tribulatione assatus est tempore passionis suae. Sed qui piscis in passione fieri dignatus est, favus mellis in resurrectione nobis extitit: et qui in pisce asso figurari voluit tribulationem passionis suae, in favo mellis utramque naturam exprimere voluit personae suae: favus quippe mel in cera est: mel in cera divinitas in humanitate. ####  |