| ### IN EPISTOLAM JACOBI APOSTOLI ###  |

| #### CAPUT 1 |

| #### #### Jacobus Dei et domini et cetera. Haec epistola dividitur principaliter in duas partes: scilicet in salutationem et instructionem. Secunda pars, ibi: omne et cetera. In salutatione primo describitur persona salutantis. Secundo, salutatae: duodecim tribubus. Tertio, necessitas salutandi: quae sunt in dispersione. Quarto, forma salutationis, salutem. Dicit ergo, Jacobus. Glossa, celebris persona. Ideo nomen suum praeponit, quia nomen erat celebre: nam sicut dicit Glossa: iste Jacobus cognominatus est justus, et fuit filius Mariae sororis matris domini, post passionem domini Jerosolymorum ordinatus episcopus: qui, sicut dicit Hegesippus, ex utero matris sanctus fuit. Vinum et siceram non bibit: carnem nullam comedit: solus ante templum ingrediebatur, et flexis genibus pro populo orabat, intantum ut genua ejus camelorum duritiam traxisse crederentur. Dei, scilicet patris domini nostri Jesu Christi. Ipse enim est dominus creationis, Jesus, salvans in praesenti per gratiam, et gloriam in futuro. Christus enim interpretatur unctus. In his vero duabus personis spiritus sanctus intelligitur tamquam nexus et amor amborum. Vel dicit, Dei, quo ad divinitatem: domini nostri Jesu Christi, quantum ad humanitatem. Christus enim secundum humanitatem habet dominium creatum super omnem creaturam, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, caelestium, terrestrium, et Infernorum. Servus, Glossa, officium celebre. Nam servire Deo, regnare est, ut dicit Gregorius. Duodecim tribubus, Glossa, intellige non omnibus, sed quibusdam de omnibus, scilicet electis. Quae sunt in dispersione, de qua actuum 8. Facta est in illa die magna persecutio in Ecclesia, quae erat Jerosolymis, et dispersi sunt per regiones Judaeae et Samariae. Istis scripsit Jacobus ad consolationem, ut non dispergerentur mente, sicut dispersi erant corpore: sed potius mente congregarentur. Salutem, in praesenti, gratiae; in futuro, gloriae. Omne gaudium et cetera. Hic est secunda pars, in qua ponit exhortationem sive instructionem. Et primo informat in patientia tribulationum. Secundo, in sanctitate operum, 2 cap. Tertio in expectatione praemiorum cap. 5, post principium, patientes et cetera. Vel sic. Primo eos hortatur ad bonum. Secundo, dehortatur eos a malo, in tribus sequentibus capitulis. Tertio docet remedia contra malum, 5 cap. in principio. Primo ergo eos hortatur ad bonum, scilicet ad patientiam tribulationum. Et primo docet qualiter se habeant in tentationibus exterioribus. Secundo qualiter in interioribus nemo cum tentatur et cetera. Tertio ad utriusque notitiam habendam monet libenter verbum Dei audiri sit autem omnis homo velox et cetera. In prima parte ponitur exhortatio ad patientiam. Ubi primo docet patientiae fructum. Secundo radicem, si quis autem vestrum indiget. Tertio modum, glorietur frater humilis. Quarto praemium, beatus vir qui suffert et cetera. In prima parte, primo ponitur exhortatio. Secundo exhortationis ratio, scientes quod probatio. Dicit ergo, omne gaudium, idest perfectum gaudium bonorum, quod est in bonitate conscientiae, in spe gloriae est perfectum, quia tristitia est eis materia gaudii, imo eis tristitia vertetur in gaudium. Joann. 16: tristitia vestra vertetur in gaudium. E contrario, gaudium malorum imperfectum est, quia materia est tristitiae, imo vertetur eis in tristitiam, Job 21: gaudent ad sonitum organi, ducunt in bonis dies suos, in puncto ad Infernum descendunt. Ne indignemini, si mali florent: si vos patimini, incrementa existimate vobis provenire, fratres, mei, quasi eamdem habituri haereditatem. Vocat autem eos fratres, ut eos magis alliciat ad mutuam dilectionem. Dicitur enim frater, quasi ferens alterum. Cum in tentationes varias, maxime exteriores: nam, ut dicit Glossa una, perfectis loquitur de extrinsecis tentationibus. Has enim aliquando optant sancti. Psal. 25: proba me, domine, et tenta me. Alia tamen Glossa exponit de utraque: unde dicit, a persecutore vel a concupiscentia, quae varie tentant. Sed cum tentatio interior non sit sine peccato, quomodo in ea est gaudendum? Responsio. Non in ipsa secundum se, sed inquantum ei resistendo est materia exercendae virtutis, et causa reprimendi superbiam. Incideritis. Glossa, ex alto fidei vestrae. Sed contra, de tali casu non est gaudendum. Responsio. Casus iste est intelligendus secundum opinionem persecutorum, qui credebant eos avertere a fide, persecutionibus. Scientes quod probatio fidei et cetera. Hic ponitur exhortationis ratio, quare scilicet habenda est patientia in tentationibus: et est una declaratio virtutis, alia perfectio operis, patientia autem opus perfectum. Dicit ergo, scientes, quod probatio fidei vestrae, idest tribulatio fidem vestram probans, patientiam operatur, idest declarat, vel exercitat. Contra. Rom. 5: patientiam tribulatio operatur, patientia vero probationem: non ergo probatio patientiam. Responsio. Probatio operatur patientiam, ostendendo; sed patientia probationem efficiendo, patientia autem opus perfectum habet, quia stabile et firmum. Illud enim dicitur haberi, quod firmiter habetur, quia habitus est difficile mobilis. Unde et in ipsa dicitur haberi firma possessio animarum. Lucae 21: in patientia vestra possidebitis animas vestras. Vel opus perfectum, idest opus privilegiatum, scilicet opus martyrii, aureola dignum. Ut sitis, existimate, inquam, ut per opus patientiae, sitis perfecti, ad sustinendam tribulationum diuturnitatem, et integri, ad sustinendam earum gravitatem, in nullo deficientes, ad sustinendam earum omnimodam diversitatem. Vel perfecti, in agendo: integri, in patiendo: in nullo deficientes, in perseverando. Si quis autem vestrum et cetera. Hic ostendit perfectae patientiae radicem, scilicet sapientiam divinitus infusam; quia qui patiens est multa gubernatur sapientia. Prov. 14. Unde monet petere sapientiam ad acquirendam patientiam. Et primo dat fiduciam impetrandi. Secundo docet modum petendi, postulet autem in fide. Tertio ostendit rationem modi, qui enim haesitat. Dicit ergo, si quis autem vestrum indiget sapientia, idest sapida scientia ad condiendam amaritudinem tribulationum, vel ad degustandum praedictae patientiae fructum, postulet a Deo, a quo est omnis sapientia, Eccl. 1, qui potest dare, quia omnipotens est; et scit, quia omnisciens; et vult dare, quia misericors est. Qui dat, idest paratus est dare, omnibus, sine personarum acceptione. Glossa, pie petentibus. Affluenter, non parce, unde dicitur effundere. Ille qui effundit, totum dat, nihil sibi retinet. Joel 2, effundam de spiritu meo super omnem carnem. Et non improperat. Unde dat liberaliter. Unde ostendit ibi optimas conditiones a parte dantis. Dat enim liberaliter, non vendit sicut multi: dat generaliter, non uni, sed omnibus: dat abundanter, non parce: unde affluenter, curialiter, quia non improperat. Psal. 44, aperis tu manum tuam, et imples omne animal benedictione. Augustinus: erubescat humana pigritia: plus paratus est Deus dare, quam nos accipere. Postulet autem in fide nihil et cetera. Hic docet modum petendi. Postulet autem in fide, idest in fideli nominis Christi confessione, sicut petit Ecclesia. Per dominum nostrum Jesum Christum. In Joanne 16, amen dico vobis, si quid petieritis patrem in nomine meo, dabit vobis. Vel in fide, idest in fiducia obtinendi illud quod petit. Nihil haesitans, idest de impetratione non diffidens. Matth. 21, si habueritis fidem, et non haesitaveritis etc., non solum de ficulnea facietis, sed et si monti huic dixeritis, tollere et jactare in mare, fiet. Qui enim haesitat. Hic ponit rationem modi. Et primo, rationem. Secundo infert conclusionem, non ergo. Tertio, subdit conclusionis manifestationem, vir duplex animo. Qui enim haesitat, idest dubitat vel diffidit de impetrandis ad salutem necessariis, similis est fluctui maris, qui a vento movetur, a loco scilicet suo, et circumfertur, in locis alienis. Sic homo dubius in fide, a vento tentationis movetur a statu fidei, et circumfertur varietate errorum. Vel movetur et circumfertur a tentatione in tentationem. Job 24, levis est super faciem aquae. Glossa: qui conscientia peccati pressus dubitat de praemiis caelestibus, superveniente vento tentationum facile deserit fidei statum, et secundum tentatoris voluntatem distrahitur ad errorem. Non ergo existimet homo ille. Glossa, carnalis: unde homo ille, hic sonat in vitium. Quod accipiat aliquid. Glossa, vel hic vel in futuro. A domino, ex meritis suis. Et nota quod dicit aliquid, scilicet magnum. Spiritualia enim sunt quid magnum, non temporalia; unde et peccatoribus communicantur. Et certe merito haesitans non impetrat, quia vir duplex animo. Glossa. Duplex est qui genu ad precem flectit, et mordente conscientia de impetratione diffidit. Duplex est, qui vult gaudere in saeculo, et gaudere cum Deo. Duplex est qui de bonis quae agit, non Deum, sed favorem quaerit. Vel duplex, non unicus, sed ad hoc et ad illud inclinatus. Vel duplex, qui aliud interius, aliud agit exterius, Eccl. 2. Vae duplici corde, et homini ingredienti duabus viis. Inconstans est, qui fluctuat inter confidentiam et diffidentiam. Glossa, facile adversis terretur, prosperis irritatur, ut a veritate divertat. In omnibus viis suis, sive sit dextera prosperitatis, sive sinistra adversitatis. Et dicit, suis, non Dei. Viae enim hominis, sunt peccata: viae autem domini, opera bona. Glorietur autem frater humilis et cetera. Hic ostendit perfectae patientiae modum, docens in tribulationibus esse gloriandum. Et primo ostendit in quo gloriandum pauperibus. Secundo, in quo divitibus dives. Tertio subdit causam quia sicut flos. Quarto, explanat et adaptat eam exortus est enim sol. Dicit ergo, glorietur: non tantum gaudeat in se interius, sed etiam glorietur exterius apud alios. Frater humilis, idest oppressus et dejectus, et ita humiliatus, in sua exaltatione, scilicet ventura post humiliationem; quia qui se humiliat exaltabitur, Lucae 18. Dives autem, idest divitiarum amator, non solum possessor, in humilitate sua, ventura scilicet post divitias: et hoc modo est ironia secundum Glossam, quasi: non est in hujusmodi gloriandum. Vel in humilitate sua, in sublimitate et gloria, quae est causa humiliationis et dejectionis. Vel in humilitate, scilicet in obsequio humilitatis exhibendo pauperibus, quoniam sicut flos foeni transibit. Intellige, gloria mundi, transibit, idest velociter ultra ibit, et penitus non revertetur. Psal. 48: cum interierit non sumet omnia, neque descendet cum eo gloria ejus, exortus est enim sol, prosequitur parabolam, cum ardore, sicut fit tempore aestivo contra meridiem, et arefecit foenum, idest virorem foeni, et flos ejus decidit, in mane scilicet ortus, et decor vultus ejus deperiit, idest pulchra apparentia per quam delectabat aspicientes. Nota quod ortus solis significat adventum judicis. Malach. ultimo, vobis timentibus nomen meum et cetera. Dicit autem, exortus est, idest extra se ortus, quia quasi extra se oritur puniens per justitiam, cum sit ejus proprium misereri. Fervor autem ejus significat districtionem et zelum advenientis. Isaiae 30, ardens furor ejus, et gravis ad portandum. Arefactio foeni, obitum divitis. Psal. 36, sicut foenum velociter arescent. Casus floris, gloriae temporalis amissionem vel etiam carnalis. Isaiae 28, vae flori decidenti, gloriae exaltationis ejus. Gregorius: quid sunt homines in hoc mundo, nisi flores in campo, vita in carne, flos in foeno? Et flos ejus decidit, idest deperiit, et decor vultus ejus deperiit, humanae scilicet gratiae et favoris, ita, idest sicut flos foeni. Et dives, idest divitiarum amator, non tantum possessor, in itineribus suis marcescet, idest deficiet, et quasi putrescet: unde intellige, quod viae divitis, sunt temporalia in quibus beatificari quaerit, quae cito destruentur. Glorietur autem frater humilis. Nota quod quadruplex est gloria: una est interior, alia exterior, alia inferior, alia superior. De gloria interiori dicitur in Psal. 44: omnis gloria filiae regis ab intus. Ista autem gloria consistit in multis. Primo in conscientiae puritate: 2 Corinth. 1, gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae: quod in simplicitate intentionis, et sinceritate affectionis, et gloria bonae operationis, et sapientia divinae degustationis conversati sumus. Secundo consistit in Dei cognitione: Jerem. 9, non glorietur sapiens in sapientia sua; sed in hoc glorietur, scire et nosse me. Tertio consistit in bona operatione. Matth. 5, sic luceat lux vestra coram hominibus et cetera. Quarto in exteriori conversatione: 1 Petri 2: conversationem vestram inter gentes habentes bonam, ut in eo quod detrectant de vobis etc., glorificent Deum in die visitationis. Quinto in opinione bonae famae. Eccl. 33, in omnibus operibus tuis praecellens esto, et ne dederis maculam in gloriam tuam. Sexto in sustinentia praesentis molestiae, 2 Corinth. 2, libenter gloriabor in infirmitatibus meis. Septimo in Christi conformitate. Galat. ult., mihi absit gloriari nisi in cruce domini nostri Jesu Christi. Octavo in perfectione commissae familiae. Proverb. 10, secundum literam Ambrosii, gloria patris filius sapiens. Nono in spe remunerationis aeternae. Rom. 5, gloriamur in spe gloriae filiorum Dei. Secunda gloria est exterior: et ista est in tribus: scilicet in divitiis: Psal. 48, ne timueris cum dives factus fuerit homo et cetera. Philippen. 3, gloria in confusione ipsorum qui terrena sapiunt. Secundo consistit in deliciis. 1 Machab. 2, a verbis viri peccatoris ne timueritis, quia gloria ejus stercus et vermis, idest vermis conscientiae. Isaiae ultimo, vermis eorum non morietur. Et stercus infamiae. Eccl. 9, omnis mulier quae est fornicaria, quasi stercus in via conculcabitur. Tertio consistit in honoribus ambiendis, Oseae 4, gloriam eorum in ignominiam commutabo; et de Nabuchodonosor dicitur Judith 1, gloriabatur quasi potens in potentia sua. Tertia gloria est inferior, scilicet gloria peccati: quae dicitur inferior, quia hominem facit inferiorem et viliorem quam sit aliqua creatura. Psal. quid gloriaris in malitia qui potens es in iniquitate? Quarta gloria est superior, scilicet gloria Dei, quae consistit in interiori gloria animae, et exteriori stola corporis. Psal. 149, exultabunt sancti in gloria, ecce stola corporis. Laetabuntur in cubilibus suis, ecce stola animae. Beatus vir qui suffert tentationem et cetera. Hic ostendit perfectae patientiae praemium. Ubi primo tangit meritum. Secundo praemium. Quoniam, cum probatus fuerit. Dicit ergo, beatus vir, non mollis vel effeminatus, sed vir dictus a virtute animi, virore fidei, vigore spei, virilitate charitatis. Qui suffert tentationem, idest in sensualitate sub ratione est, ne scilicet ratio succumbat tentationi. Genesis 4, sub te erit appetitus tuus, et tu dominaberis illius. Vel suffert, idest sursum fert, pro eis qui sursum sunt, quoniam cum probatus fuerit, idest exercitatus et depuratus sicut aurum in igne, Sap. 3, tamquam aurum in fornace probavit eos, accipient coronam vitae, idest vitam perpetuam, quae non finitur, sicut nec corona, quae dabitur victoribus in signum victoriae. Apocalyp. 2, esto fidelis usque ad mortem. Et dicit, vitae, ad differentiam coronae mortis, qua coronantur mali. Isaiae 22, coronans coronabit te in tribulatione. Quam repromisit Deus etc., idest iterum et iterum promisit; promisit in veteri, sed repromisit in novo. Promisit per prophetas, repromisit per apostolos. 2 Timoth. ult., de reliquo reposita est mihi corona justitiae. Et nota quod dicit, accipiet, scilicet gratis, non reddetur suis meritis; quia Rom. 8, non sunt condignae passiones hujus temporis et cetera. Bernardus, non sunt condignae ad praeteritam culpam, quae remittitur: ad praesentis consolationis gratiam, quae immittitur: ad futuram gloriam, quae promittitur. Nemo cum tentatur dicat et cetera. Hic ostendit qualiter se habere debeant in tentationibus interioribus, quae sunt de malis culpae. Innuit enim quod non debent in eis gloriari, sed eis resistere, quia non sunt a Deo: quod probat dupliciter. Primo, quia Deus non est auctor malorum. Secundo, quia potius est largitor omnium bonorum. Omne datum optimum et cetera. In prima parte primo ponitur exhortatio. Secundo exhortationis ratio Deus enim intentator. Tertio rationis confirmatio unusquisque autem. Quarto conclusio nolite itaque errare et cetera. Dicit ergo, nemo etc., quasi dicat: beatus vir qui suffert tentationem exteriorem, quia illa a Deo immittitur: sed tentatio interior non sic; et ideo, nemo, vestrum, cum tentatur, tentatione interiori non exteriori solum. Glossa, nemo cum tentatione interiori capitur vel ei succumbit, dicat quoniam a Deo tentatur, idest a Deo esse quod capitur, vel succumbit. Glossa. Quasi Deus immittat cogitationes, quod non est verum, Deus enim intentator malorum est, Glossa, tentamentorum. Sic enim fit tentatio ab hoste et carne, ipse enim neminem tentat, scilicet ut decipiat vel pervertat. Glossa, nullum in tentationem ducit. Sed contra, Genesis 22, tentavit Deus Abraham, et Deuteron. 12, tentavit nos dominus Deus noster. Ad hoc respondit Glossa, quod duo sunt genera tentationum. Unum, quod probat. Alterum, quod decipit. Tentationem ergo probantem immittit Deus, tentationem vero decipientem non. Haec autem tentatio decipiens, ut dicit Glossa, tribus modis agitur: suggestione hostis, delectatione carnis, consensu mentis. Unde nota, quod Diabolus tentat, ut decipiat et pervertat: caro, ut alliciat: mundus, ut abstrahat: homo, ut experimentum habeat vel sciat: Deus autem ut promoveat: unde ipse tentat, ut probet: probat, ut acceptet et remuneret. De istis quatuor, Sap. 3: Deus tentavit illos, et invenit illos dignos se, tamquam aurum in fornace probavit illos et cetera. Unusquisque autem tentatur, tentatione seducente interiori, a concupiscentia sua, idest a fomite originaliter. Haec est lex membrorum, de qua Rom. 7. Haec autem appellatur caro concupiscens adversus spiritum, Galat. 5. Abstractus, a bono. Glossa, a recto itinere, et illectus. Glossa, ad malum. Tangit duos terminos motus: per defectum, qui est peccatum. Vel abstractus, a bono incommutabili, illectus, ad bonum commutabile. Peccatum enim est, spreto incommutabili bono, bono commutabili adhaerere, secundum Augustinum. Sed numquid a Diabolo aliquando hujusmodi tentatio immittitur, sicut in primis parentibus? Non ergo omnis tentatio est ex concupiscentia. Responsio. Quamvis occasio tentationis immittatur a Diabolo, tamen vis tentationis sine concupiscentia non completur. Sicut flatu ligna, nisi ignis praesens fuerit, non accendentur. Unde sicut aliter medicus recognoscit infirmitatem in urina, aliter infirmus in se ipso, quia ille scientia simplicis notitiae, iste scientia experientiae: ita aliter est de tentatione exteriori quae est ab hoste, et de interiori quae est de concupiscentia. Deinde concupiscentia et cetera. Ponit hic gradus tentationis: scilicet in delectatione, qua homo allicitur: in consensu, quo peccatum concipitur: in opere, quo peragimus: in consuetudine, qua consummatur. Deinde concupiscentia, illecti scilicet per amorem boni commutabilis, cum conceperit, per consensum operis aut morosae delectationis, quod est occulta formatio maligni foetus. Conceptio vero hujus, est ex Diabolo, tamquam patre agente, et semen immittente: ex concupiscentia, tamquam matre consentiente vel suscipiente; ideo dicitur Ezechielis 16, pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea. Joan. 8, vos ex patre Diabolo estis. Parit peccatum. Glossa, perducit ad actum. Manifestus hic est partus, de quo in Psal. 7, concepit dolorem, et peperit iniquitatem. Peccatum vero cum consummatum fuerit. Glossa, idest per actum in consuetudinem pravae vitae perductum: sicut officium mortui consummatur exhibitione sepulturae, sicut Lazari in Joanne 11 cap. generat mortem, reatus et damnationis aeternae. Rom. 6, stipendia peccati, mors. Glossa: sicut qui tentatus superat, praemia vitae acquirit: ita qui concupiscentiis illectus superatur, mortis ruinam incurrit. Sed cum omne peccatum mortale generet mortem, quare hic tantum de peccato consuetudinis? Responsio. Licet peccatum et consensus possint dici generare mortem, tamen de peccato consuetudinis hoc dicitur proprie: quia quando peccatum jam tractum est in consuetudinem, nulla apparent signa vitae, et est parva spes de reditu. Sed in aliis habet homo plura signa vitae, quando peccatum creatum est in cogitatione: pauciora vero, quando in opere. Nolite itaque errare. Glossa, existimando quod tentamenta vitiorum a Deo procedant, fratres mei dilectissimi, dilecti, propter similitudinem naturae: dilectiores, propter participationem gratiae: dilectissimi, propter praeparationem haereditatis aeternae. Omne datum optimum et cetera. Hic ostendit quod Deus est largitor omnium bonorum, et quod omnia bona sunt a Deo. Et primo hoc ostendit ex copiositate datorum. Secundo ex immutabili bonitate. Tertio ex liberalitate dandi voluntarie enim genuit nos. Quarto ex judicio ipsorum. Scitis autem fratres mei. Dicit ergo, omne datum optimum. Bona sunt temporalia, meliora naturalia, optima gratuita. Vel potest exponi totum de naturalibus: bonum est, quod sumus: melius, quod vivimus: optimum, quod intelligimus. Vel bona sunt temporalia et naturalia, quibus sustentamur: meliora dona misericordiae, quibus a peccatis liberamur: optima dona gratiae, quibus de virtute in virtutem proficimus. Et omne donum perfectum, idest gloria, qua habita nihil remanet imperfectum. Dicitur autem datum, eo quod datur in via, quia significat cum tempore quasi participialiter. Donum vero, quod datur in patria, quia significat sine tempore, quasi nominaliter. Utrumque istorum, desursum est, idest a Deo, non ab homine, descendens, non cadens. In quo notatur gradus in hujusmodi donis secundum dispositionem dantis, qui omnia disponit in numero, pondere, et mensura. A patre luminum: ideo auctore omnium gratiarum, quae lumina sunt. Sicut enim sol materialis auctor est luminum materialium, ita sol intelligentiae luminum spiritualium. Apud quem. Deum, scilicet, non est transmutatio, in natura sua, quia omnino immortalis est. Malach. 3, ego Deus et non mutor. Nec vicissitudinis obumbratio, in effectu ut sit mutabilis, quia ab ipso semper procedit lux, nunquam tenebrae. Vel vicissitudinis obumbratio, idest vicissitudo vel mutatio obumbrans. Non enim vicissim in eo succedunt bona et mala; quia sola bona dat, mala vero culpae quae obumbrant, non: sed hujusmodi vicissitudinaria obumbratio qua in nobis frequenter luci gratiae succedit umbra peccati, ex nobis est. Voluntarie enim et cetera. Aliquis possit dicere: licet omnia bona nobis sint a Deo, tamen meritis nostris: ideo dicit, quia non, imo sua gratuita bonitate. Voluntarie enim, id est gratis, sine meritis. Ad Titum 2: non ex operibus justitiae quae fecimus nos, genuit nos, in filios gratiae, qui prius eramus filii irae, verbo veritatis, verbo Evangelii Christi, qui veritas est, in Joanne 14. Verbo, inquam, tamquam semine spirituali, Lucae 8, semen est verbum Dei. 1 Corinth. 4. In Christo Jesu per Evangelium ego vos genui. Ut simus initium aliquod, id est caput, principatum habendo in omnibus creaturis ejus inferioribus, recuperando principatum per gratiam, quam primi parentes perdiderunt per culpam. Vel, simus initium aliquod creaturae ejus, id est, recreationis sive reformationis totius mundi. Hic in parte, scilicet in anima per gratiam, sed in futuro in toto per gloriam. Unde Rom. 8, ipsa creatura ingemiscit expectando revelationem filiorum Dei. Sed objicitur contra hoc quod dicitur, ut simus initium aliquod, etc. quia Job 40, dicitur de Behemoth, ipse est principium viarum Dei. Responsio: Behemoth fuit principium in via creationis, homo vero in via recreationis. Scitis autem fratres. Hic probat omnia esse a Deo, judicio ipsorum sive testimonio. Scitis autem, idest vera esse quae loquor, fratres mei, per fidei unitatem, dilectissimi, per charitatem. Glossa, conclusio praedictorum est, quod a Deo sunt bona, et a nobis mala. Sit autem homo velox et cetera. Supra docuit modum se habendi in tentationibus exterioribus, et etiam in interioribus: hic vero ad utriusque modi notitiam monet ad auditum verbi Dei. Ubi monet libenter audire. Secundo devote suscipere. Propter quod abjicientes. Tertio opere implere, estote factores. Quarto linguam refrenare, si quis autem putat. In prima parte, primo hortatur ad id quod expedit. Secundo removet id quod impedit. Tardus autem ad loquendum. Dicit ergo, sit omnis: quasi dicat: ita voluntarie genuit verbo veritatis: ut ergo haec generatio in nobis conservetur, sit omnis homo, sive sit incipiens, sive proficiens, sive perfectus, velox ad audiendum, verbum scilicet Dei, id est promptus et paratus. Tardus autem ad loquendum. Hic est impedimentum contra auditum exteriorem, Eccles. 20, homo sapiens tacebit usque ad tempus doctrinae. Quippe quia mos Pythagoricorum erat tacere per quinquennium, et postea eruditos loqui. Et tardus ad iram. Hortatur ad tollendum impedimentum contra auditum interiorem: quasi dicat: tardus sit homo ad iram; quia, ut inquit Cato, impedit ira animum ne possit cernere verum. Ira enim viri, idest ira fortis et deliberata. Non dicit pueri, quae cito transit. Justitiam Dei non operatur. Minus dicit et plus significat: id est contra Dei justitiam operatur. Omnis qui irascitur fratri suo, reus erit judicio, Matth. 6. Et intelligendum est quando procedit ex libidine vindictae, non ex amore justitiae. Gregorius: vera justitia compassionem habet, non indignationem. Sed quispiam dubitabit, dum dicit, tardus ad iram, de qua ira intelligatur: an de ira quae est zelus bonus, an de ira mala. Non de prima intelligi potest, quia non debemus esse tardi ad illam. Nec de secunda, quia ad illam nullo modo debemus excitari. Responsio. Potest intelligi de utraque; quia ad iram per zelum debet homo esse tardus, idest maturus et discretus, ut scilicet discrete faciat. Ad iram vero per vitium debet esse tardus, negative, et nullo modo pronus. Quaeritur insuper circa verbum illud, ira enim viri justitiam Dei non operatur: quare dicit magis, justitiam Dei non operatur, quam aliam virtutem. Responsio, quia ira induit magis formam justitiae quam alterius virtutis. Vel intelligitur de justitia generali, quae continet omnes virtutes. Propter quod, scilicet ut digne audire possitis. Hic docet devote et animo puro suscipiendum esse verbum Dei. Abjicientes omnem immunditiam, quantum ad peccata carnalia, quae animam et corpus polluunt, Ephes. 5. Fornicatio et immunditia non nominetur in vobis. Et abundantiam malitiae: id est peccata spiritualia, in quibus, abundat malitia: quoniam, ut dicit Gregorius, peccata spiritualia majoris sunt culpae, et minoris infamiae. In mansuetudine, captivantes intellectum in obsequium Christi. Vel in mansuetudine, adimplendo opere. Est enim mansuetus, quasi manu assuetus. Suscipite. Glossa: cum magno honore. Vel, suscipite, id est semoti a curis temporalibus capite. Insitum verbum. Verbum quidem creatum, insitum est cordi per praedicationem et inspirationem: verbum vero increatum, insitum est humanae naturae per incarnationem. Cor autem humanum ante fidem verbi, et natura humana ante incarnationem filii Dei, erat tamquam truncus silvestris, Rom. 11. Ex naturali excisus es oleastro, et contra naturam insertus es in olivam bonam. Quod potest salvare animas vestras: verbum creatum, dispositive: increatum verbum, effective. Et dicit, quod potest salvare: et non dicit: salvabit: ne excludere videatur humani arbitrii libertatem. Notandum autem, quod verbum Dei est aure audiendum. Joan. 8, qui ex Deo est, verba Dei audit. Secundo, corde suscipiendum, Deut. 11. Ponite verba haec in cordibus vestris. Tertio, intellectu conservandum; Lucae 2, Maria conservabat omnia verba haec. Quarto, affectu gustandum, Heb. 6, gustaverunt etiam bonum Dei verbum. Quinto in ore habendum, Jer. 1, ecce dedi verba mea in ore tuo. Sexto in opere faciendum: infra, estote factores. Septimo in memoria custodiendum: Lucae 11, beati qui audiunt verbum Dei, et custodiunt illud. Octavo in libro scribendum, Eccl. ult., quaesivit verba utilia, et conscripsit sermones rectissimos. Estote autem factores et cetera. Hic monet verbum Dei opere implere: proponens primo damnum: secundo exemplum: quia si quis auditor est verbi: tertio praemium: qui autem perspexerit et cetera. Dicit ergo. Estote autem factores verbi et non auditores tantum, Glossa, non solo auditu suscipite verbum, sed etiam opere implete: quia non auditores legis, sed factores justi sunt. Gregorius, loquendi auctoritas perditur, cum vox opere non impletur. Dicit autem, factores verbi, id est rei significatae per verbum. Vel factores, id est impletores verbi, fallentes vosmetipsos. Glossa, si per solum auditum vos salvandos putatis. Comparabitur viro consideranti vultum nativitatis suae in speculo. Ad litteram, talis fallitur, quia videtur sibi quod videat rem, sed non vidit rem, sed solum rei idolum vel imaginem. Sic ille qui audit et non facit, solam verborum umbram habet, non corpus operis. Unde verbum Dei comparatur speculo. Doctrina quidem sapientis est mare aeneum factum de speculis mulierum, Exod. 38. Quia in ipsa aspici possunt maculae animarum. Et dicit, vultum nativitatis, id est, quem habet a nativitate vel a natura. Consideravit enim se, id est imaginem vel idolum suum, et abiit, scilicet a se ad exteriora, idest a consideratione sui cessavit, et statim oblitus est qualis fuerit, scilicet quia non vidit veritatem rei, sed umbram. Vel pro tanto ponitur similitudo, quia sicut nihil prodest homini vidisse in speculo maculam vultus sui, si illam non abstergit: sic nihil prodest homini audire verbum Scripturae vel praedicationis, nisi illud quod audit aure, impleat opere. Nota ergo quod verbum praedicationis est sicut speculum in quo homo videt defectus suos, quibus inspectis compungitur ad horam, sed recedens de loco statim dat oblivioni. Talis est sicut aqua quae statim recipit impressionem. Qui autem perspexerit, id est perfecte aspexerit, non tantum vultum exteriorem in ea figendo, sed etiam interiorem. In lege perfectae libertatis, id est in doctrina Evangelii, quae est perfectae libertatis, quia restituit libertati a culpa in praesenti per gratiam in sacramentis, a miseria vero in futuro per gloriam immortalitatis: quando scilicet mortale hoc induerit immortalitatem (Corinth. 15): et permanserit in ea, idest perfecte manserit per perseverationem operis. Et non auditor obliviosus, audita scilicet memorando, sed factor operis, idest opere scilicet implendo, hic beatus in facto suo erit, non in verbo tantum. Psalm. 18, in custodiendis illis retributio multa: non dicit in audiendis. Si quis autem putat et cetera. Hic ad complementum boni operis docet linguam refrenare. Circa quam admonitionem primo ostendit quae sit religio vana. Secundo quae sit vera religio munda et cetera. Dicit ergo, si quis putat, quamvis non sit, se religiosum esse, propter fidem et opera quae habet. Dicitur autem religiosus quasi religatus Deo qui per peccatum fuerat divisus: qui ligatus praeceptis, religatur consiliis. Vel religatus post dissolutionem membrorum, sicut dolium religatur post dissolutionem asserum, ut contineat vinum: et hoc praeceptis et prohibitionibus et aliis observantiis minoribus. Et quia lingua maxime indiget religatione, quia sedet in humido, et ideo labilis, ideo subditur, non refrenans linguam suam, freno discretae taciturnitatis, secundum id Ecclesiastici 28, verbis tuis facito stateram et frenos ori tuo rectos, sed seducens cor suum, idest seorsum ducens extra veritatem. Glossa, non intelligens se puniendum pro peccato linguae, hujus vana est religio, idest inutilis et non vera: quia non est bene religatus soluto vinculo linguae: quae cum sit indomita (infra 3) religari eget. Vel sic. Seducens os suum, idest seorsum a lingua ducens, ut scilicet cor et lingua non communicent, sicut est in mendacio. Eccles. 3, cor ingrediens duas vias non habebit successus bonos. Cor mentientis ingreditur duas vias, quia viam veritatis in cognoscendo, falsitatis in loquendo. Sed e contrario, religio munda, Glossa, in cordis intentione, et immaculata, Glossa, in operis executione. Vel munda interius a seipso: immaculata, exterius ab aliis, apud Deum, scilicet filium qui est Deus per naturam, et patrem, scilicet Deum qui est pater noster per adoptionis gratiam, haec est, visitare pupillos corporaliter consolatione verborum et erogatione munerum et protectione malorum. Unde per haec intelligit omnia opera misericordiae quae impendimus proximo. Pupillos, idest sine patre, et viduas, sine marito, non divites, in tribulatione eorum, vel corporali, vel spirituali: non in prosperitate, sicut multi faciunt, qui sunt socii mensae, Eccles. 5. Et immaculatum se custodire ab hoc saeculo, maculato scilicet: unde Glossa: qui mundum diligit, immaculatum se non custodit. Unde solent dici versus: mundus non mundus, quia mundus polluit: ergo qui manet in mundo quomodo mundus erit? Et in canonica Judae, odientes eam quae carnalis est maculatam tunicam. Hoc est: perfecta religio est in medio macularum immaculatum se custodire. ####  |