| #### CAPUT 5 |

| #### #### Balthasar rex fecit grande convivium. Haec est quarta visio; in qua designatur per manum scribentem in pariete Christi passio Diabolum exterminantis, sicut in prima Christi conceptio, in secunda Christi nativitas, et in tertia Christi praedicatio vitia rescindentis. Et notatur in tota hac visione, primo praeeminentia regni Christi et justorum ad regnum Antichristi ac reproborum. Causa autem efficiens seu originalis hujus visionis fuit instinctus spiritus sancti, in devoto et sobrio, humili et subjecto, et interpretationibus assueto, datus de re imminente; unde ista visio fuit simplex revelatio et non somnium. Causa vero finalis fuit ad ostendendam Dei justitiam, ad innuendam Christi victoriam, ad extollendam Danielis prudentiam, ad mulcendam et leniendam plebis moestitiam. Causa vero materialis fuit Dei sententia, de destructione regni Chaldaeorum per Medos et Persas, per digitos scribentes in pariete indicata, per Danielem interpretata, in qua est destructio regni Diaboli, seu Antichristi et suorum membrorum, per Christi passionem significata. Causa vero formalis in divisione cap. consistit: et dividitur hoc caput in quatuor partes. Primo tangitur videndi occasio in principio. Secundo videntis perturbatio, ibi. Exclamavit itaque rex fortiter. Tertio videntis reprehensio, ibi: o rex Deus altissimus, regnum et magnificentiam. Quarto expositio visionis, ibi: idcirco ab eo missus articulus manus. Circa videndi occasionem notat littera, quod sententia lata fuit per contemptum et contumaciam: et ideo Scriptura notat quatuor. Primo convictum lasciviae, in principio, cum dicitur: Balthasar rex. Secundo contemptum blasphemiae, ibi, praecepit autem jam temulentus. Tertio conspectum sententiae, ibi: in eadem hora apparuerunt digiti. Quarto concursum justitiae, ibi: tunc regis facies commutata. Quantum ad convictum lasciviae notat Scriptura tria, quae inducunt lasciviam. Primum est ferculorum abundantia: et ideo dicitur, Balthasar rex fecit grande convivium: ubi notandum quod Scriptura praetermittit tres reges, scilicet Evilmerodach qui a milma captus fuit, qui, ut quidam dicunt, a Nabuchodonosor patre suo, postquam fuit in suum regnum restitutus, positus fuit in carcere eo quod fuit ei accusatus, quod tempore infirmitatis patris multa mala gessisset, et fuit in carcere cum Joachim rege Juda et postquam regnavit sublevavit Joachim de carcere, ut dicitur 4 regum 25. Post Evilmerodach autem regnavit Egessanus qui Neglizar dictus est. Post hunc Lambosardacus post hunc vero mabar qui Balthasar cognominatus est. Neglizar et Lambosardacus et Balthasar fratres fuerunt filii Evilmerodach. Quidam tamen tradunt Balthasar fuisse filium Lambosardaci; et ita Nabuchodonosor fuisse ipsius proavum: et quia nihil tempore scilicet Evilmerodach, Neglizar et Lambosardaci actum est propter quod Dei gloria panderetur, ideo Scriptura eos praetermittit, et incipit a Balthasar, qui, ut dicit Scriptura, fecit grande convivium: in quo notat Scriptura convictum lasciviae quantum ad ferculorum abundantiam, sicut de rege Assuero Esther primo, qui fecit grande convivium cunctis principibus. Secundo notat lasciviam quantum ad sociorum assistentiam, cum dicit: optimatibus suis mille, hoc est multis; millenarius enim et septenarius, et denarius pro indeterminato numero saepe in Scriptura ponuntur, et forte mille erant exceptis aliis. Erant autem mille, inter quos melior erat unus timens dominum, scilicet Daniel, quam mille filii impii, Eccles. 16. Tertio notat Scriptura lasciviam quantum ad poculorum affluentiam, cum dicitur: et unusquisque secundum suam bibebat aetatem, hoc est quilibet vinum poterat accipere secundum aetatem suam; barbari enim invitatos cogebant ad bibendum, et ideo ultra vires frequenter bibebant, quia melior potator erat victor ceterorum; hic autem nullus cogebatur quia hoc regis magnificentiam decebat, et ideo nec erat qui nolentes cogeret ad bibendum, Esther 1, sed quilibet juxta suam bibebat aetatem. Quantum vero ad contemptum blasphemiae, ibi: praecepit, notat Scriptura tria; primo temeritatem praeceptionis, cum dicitur: praecepit autem jam temulentus rex, temulentus, idest ebrius, quia temetum est optimum genus vini, lentus autem Graece plenitudinem significat, et sic somnolentus plenus somno, vinolentus vino: et sic dicitur, temulentus temeto, idest vino optimo plenus: unde secundo Reg. 13, cum temulentus fuerit Amnon vino, percutite eum. Secundo notat temeritatem allationis, cum dicitur: tunc allata sunt vasa aurea: haec sunt vasa de quibus dicitur, et reprehendit ipsum infra Daniel; vasa domus ejus allata sunt coram te, quae asportaverat Nabuchodonosor in terra Sennaar. Tertio notat temeritatem illusionis, cum dicitur: bibebant vinum et laudabant deos suos, insultantes Deo Judaeorum quasi diis suis victoriam tribuentes, rebibebant in vasis Dei: laudabant autem, deos aureos et argenteos res stulta. Bibentes in auro, deos lapideos, et ligneos adorabant. Quantum ad conspectum sententiae, cum dicitur: in eadem hora, notat Scriptura tria; primo dictantis similitudinem, cum dicit: in eadem hora apparuerunt digiti quasi manus hominis, idest forma non substantia, quia ministerio Angeli hoc fiebat, sicut dicitur Ezechielis primo. Secundo luminis aptitudinem ostendit, cum dicitur: contra candelabrum, ut melius appareret aulae regiae, et ut rex ad se pertinere sciret. Tertio notat aptitudinem intuentis, cum dicitur: et rex aspiciebat articulos manus scribentis, de quibus dicitur supra immediate, apparuerunt digiti quasi manus hominis. Quantum ad concursum justitiae, quod ibi notatur, cum dicitur: tunc facies regis commutata est, notat Scriptura aspectus immutationem, cum dicitur: tunc facies regis commutata est: cui infra regina ait: ne facies tua immutetur: affectus perturbationem, cum dicitur et cogitationes conturbabant eum, cui infra regina ait: non te perturbent rex cogitationes tuae: effectus persecutionem, cum dicitur: et compages renum ipsius solvebantur; quia in magno timore sanguine ad cor fugiente, membris rigidis et destitutis juncturae solvi videbantur, et corpore tremente dentes et genua collidebantur; quia genua ejus infirmata erant, sed non a jejunio, sicut David Ps. 108. Et sic terminatur pars prima cap. principalis, in qua tangitur videndi occasio. Et sequitur pars secunda principalis, in qua tangitur videntis perturbatio, cum dicitur: exclamavit itaque rex: et ibi tangitur ipsius perturbatio, ex horrore et admiratione rei visae, et non intellectae: in quo notat Scriptura quatuor. Primo defectum humanae sapientiae in explicando, cum dicitur: exclamavit itaque rex. Secundo consultum femineae providentiae in dirigendo, ibi: regina autem pro re quae acciderat. Tertio recursum humanae indigentiae, in supplicando seu consulendo, cum dicitur: igitur introductus est Daniel coram rege. Quarto responsum divinae confidentiae in exponendo, ibi: ad quem respondens Daniel ait. Quantum ad defectum humanae sapientiae in exponendo notat Scriptura regis exclamationem, cum dicitur: exclamavit itaque rex fortiter: tunc enim exclamando quis vocem emittit, cum de humano auxilio diffidit; sicut patet de Tobia 6, cum invaderet eum piscis, exclamavit, domine invadit me, de auxilio desperans humano. Ut introducerent magos, oblitus enim eorum quae Nabuchodonosor acciderant, juxta errorem gentis, non Dei prophetam, sed magos convocat et Chaldaeos; regis propositionem, cum dicitur: et proloquens, non alium exspectat qui causam aperiat: cum fuerint vocati, ait: quicumque legerit Scripturam, de qua supra dictum est, quod apparuerunt digiti quasi manus hominis scribentis; regis obligationem, cum dicitur: purpura vestiatur et torquem aureum habebit in collo, et unus de tribus primis principibus regni mei erit. Rei occultationem, cum dicitur: tunc ingressi sunt omnes sapientes regis, nec potuerunt Scripturam legere, sicut nec supra 4 cap. solutionem arboris visae a Nabuchodonosor potuerunt indicare, de quibus ait Nabuchodonosor: tunc ingrediebantur harioli, magi etc. et solutionem ejus non indicaverunt mihi. Sed et optimates ejus turbabantur, eo quod videbant regem turbatum et afflictum quem nullatenus juvare poterant. Quantum ad consultum femineae providentiae in dirigendo, quae tangitur cum dicitur: regina autem, notat Scriptura quatuor. Primo reginae introgressionem domus convivii, cum dicitur: regina autem pro re quae acciderat regi ingressa est domum convivii, de quo fuit supra dictum, Balthasar rex fecit grande convivium. Regina autem haec erat avia ipsius secundum Josephum, mater secundum Origenem, unde noverat praeterita quae rex ignorabat. Secundo reginae consolationem regis seu filii cum dicitur, rex in aeternum vive, non te conturbent etc. quia ut dictum est, supra eodem, rex Balthasar valde conturbatus est, et vultus ejus immutatus. Tertio reginae recordationem primi somnii, cum dicitur: est vir in regno tuo qui spiritum sanctorum deorum in se habet, hoc enim audierat a rege Nabuchodonosor marito suo supra 4 Daniel, inquit, cui nomen Balthasar secundum nomen Dei mei, qui spiritum sanctorum deorum habet in semetipso, et in diebus patris tui, idest proximi, qui juxta morem Scripturae pater dicitur, scientia et sapientia inventae sunt in eo, quia ipse de numero est eorum, quibus dedit Deus scientiam, supra primo. Mira Danielis conversatio inter barbaros, quem per virtutum magnitudinem mater regis sic extollit. Cetera patent ex declaratis in secundo cap. Quarto reginae propositionem sani consilii, cum dicitur: nunc itaque Daniel vocetur et narrabit interpretationem, quia hic est interpretationibus assuetus: propter quod rex pater tuus ait ei, supra 4, tu ergo Balthasar interpretationem narra festinus. Quantum ad recursum humanae indigentiae in supplicando seu consulendo, quae tangitur cum dicitur: igitur introductus est Daniel coram rege, notat Scriptura Danielis admissionem, cum dicitur: igitur introductus est Daniel etc. qui supra 2 ait, Arioch introduc me in conspectu regis, et solutionem regi narrabo: Danielis allectionem cum dicitur: ad quem praefatus rex ait, tu es Daniel? Nunc ipsum allicit ad lectionem Scripturae et ipsius interpretationem, eum multipliciter commendando, sicut patet ex textu, et sapientes Babylonis vituperando, de quibus ait, quod nequiverint, idest non potuerunt sensum sermonis elicere, idest pronunciare nec exponere: regis obligationem, cum dicitur si vales ergo Scripturam legere, purpura vestieris et torquem auream circa collum tuum habebis: ista torques aurea est circulus aureus in collo pendens, sicut nunc in calculis, qua antiquitus filii regum consueverant jura exsequi. Sequitur responsum divinae confidentiae in exponendo, cum dicitur: ad quae respondens Daniel ait coram rege, munera tua tibi sint, tristia annuncians, munera recusat et contemptis terrenis gratis profert veritatem, quam gratis accepit, dicens, munera tua, quia qui odit munera vivet, Proverb. 15. Et dona domus, quia dona excaecant oculos judicum, Eccles. 20. Exod. 23, non accipies munera quae excaecant etiam prudentes et subvertunt verba justorum. Et sic terminavit secunda pars in qua tangitur perturbatio videntis. Et sequitur pars tertia principalis totius capitis in qua tangitur videntis reprehensio, cum dicitur: o rex Deus altissimus regnum et magnificentiam et cetera. Ubi notat Scriptura quatuor: inducit enim exitum excessus patris a quo ipse corrigi debuit qui propter abusum cecidit ex honore; et ideo ex parte patris praemittit duo. Primo honorem praelationis, quantum ad usum, cum dicitur: o rex Deus altissimus. Secundo horrorem seu rigorem dejectionis propter abusum, ibi: quando autem elevatum est cor ejus. E contra ponit alia duo ex parte filii. Primo timorem praesumptionis quantum ad applausum, ibi: tu quoque filius ejus Balthasar. Secundo errorem professionis, quantum ad cultum, ibi: deos quoque argenteos. Quantum ad honorem praelationis et ipsius usum, nota in parte primo ejus excellentiam, cum dicitur: o rex Deus altissimus regnum etc. ut dicitur supra 2, quod ideo pater tuus significatur caput statuae, quia Deus caeli regnum, fortitudinem et imperium et gloriam dedit ei. Secundo violentiam ejus, cum dicitur: quos volebat interficiebat etc., et quos volebat exaltabat, quia cor ejus nimium exaltatum, et ideo ruit, quia ante ruinam exaltatur cor hominis. Quantum ad rigorem seu originem dejectionis propter abusum proponit Scriptura, seu notat alia duo. Primo regis seu patris superbiam, cum dicitur: quando autem elevatum est cor ejus et spiritus ejus obfirmatus est ad superbiam, quia superbia eorum qui dominum odiunt, ascendit semper, Psalm. 73. Secundo Dei justitiam, cum dicitur: depositus est etc. per eum (supple) qui deposuit potentes de sede, Lucae primo. Cetera patent supra 4 cap.: ista autem ei reducit ad memoriam ut concludatur ipsum ex similibus similia sustinere; et ideo post rigorem paternae dejectionis propter abusum, statim inducit praesumptionem timoris ipsius propter applausum, cum dicitur: tu quoque filius ejus. Ubi primo ostendit ipsum esse participem paterni sceleris, cum dicitur: tu quoque filius ejus Balthasar non humiliasti cor tuum, aperit ei quare illa de Nabuchodonosor replicavit; quasi diceret, tu talia patri tuo sciens propter ejus superbiam contigisse, contra dominum caeli te elevare superbe, sicut ipse, non debuisti, quia Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam, Jacob. 2. Secundo ostendit ipsum esse municipem divini cultus, cum dicitur: et vasa domus Dei: quasi dicat: vasa sacra quae solis divinis usibus sunt dedicata tuis usibus uxorumque tuarum et concubinarum indebite usurpasti; et ideo divinum cultum tibi attribuisti. Et ex hoc propheta infert errorem professionis, quantum ad cultum, deos quoque argenteos: ubi primo notat Scriptura erroris occasionem et abusionem, cum dicitur: deos quoque argenteos qui non vident, et in hoc apparet magna abusio: bibebat cum auro et adorabat lapides. Secundo erroris completionem, cum dicitur: porro ad Deum qui habet statum tuum, idest vitam, in manu sua, idest in potestate, et omnes vias tuas, a quo debuisti quaerere ut vias tuas dirigeret, Tob. 4, non glorificasti, sicut patet supra quarto de Nabuchodonosor qui ait, altissimo benedixi, et viventem in aeternum laudavi et glorificavi. Et in hoc pars tertia principalis cap. terminatur, in qua tangitur videntis reprehensio: sequitur pars quarta principalis cap. in qua tangitur visionis expositio, cum dicitur: idcirco missus est ab eo articulus: ubi a Scriptura notantur quatuor. Primo occasio visi, ibi: idcirco, quia Deum non glorificasti, missus est articulus, diminutivum de artubus, quod est membrum; unde articulus, idest digitus manus, quae scripsit hoc quod exaratum est, idest impressum. Job 19: quis mihi det ut exarentur et cetera. Secundo notatur intentio scripti, cum dicitur, haec est autem Scriptura quae digesta est, digesta idest seria Scriptura mane, thecel phares, tria tantum verba erant scripta, quae nec legere sapientes Babylonis poterant, nec sensum etiam eis lectis percipere. Haec autem est interpretatio sermonis. Mane: numeravit Deus regnum tuum, idest annos et dies quibus regnasti, et complevit illud, hoc est finem illis imposuit: imminet enim tibi gladius qui jam te dissolvet. Thecel: appensus es in statera et inventus es minus habens, et est ratio quia ponderatis ejus operibus in aequitate judicii quasi in statera inventa sunt minus aequo habentia. Phares: divisum est regnum tuum et datum est Medis et Persis: et haec est conclusio utriusque: quasi diceret, regnum quod in te unum erat, in duo divisum est, scilicet in Darium et Cyrum. Tertio notatur probatio dicti, cum dicitur: tunc jubente rege indutus est Daniel purpura: ubi ideo recepit honorem regium, ut futuro regi, scilicet Dario fieret notior et per notitiam honoratior. Et praedicatum est de eo, et dum prophetam honorat sperat se veniam consecuturum, aut forte credebat longe postquam propheta dixerat, implendum: et forte magis erat sacrilegium, quam honoris indicium. Quarto notatur impletio facti, cum dicitur: eadem nocte interfectus est Balthasar: scilicet eadem nocte qua lecta est Scriptura. De modo interfectionis Balthasar regis variae sunt sententiae: alii enim dicunt, quod Cyrus et Darius fuerunt intra civitatem, homagio facto cum Balthasar, excepti ad convivium, qui videntes regem turbatum propter Scripturam et Danielis interpretationem ceterosque convivas ebrios, occiderunt eum: alii vero asserunt, quod Cyrus expugnavit civitatem et interfecit Balthasar: alii vero, quibus consentiunt Hebraei, dicunt, quod pugnando Balthasar cum Dario et Cyro, illos superavit et civitate libera ab obsidione solemne instituit convivium, attamen Cyrus et Darius simulantes fugam procul a civitate fluvium Euphratem dimiserunt per plures alveos, ita ut alveum qui fluebat per civitatem vadibilem facerent, per quem ingressi sunt civitatem latenter, ceperuntque illam et regem interfecerunt. Notandum quod causa convivii fuit, secundum aliquos, quod rex legerat in Jeremia, quod populus Israeliticus, qui tum erat in Babylone captivus, septuagesimo primo anno debebat liberari de manu ipsius; et credebat quod illa die jam fluxissent illi anni, et tamen nondum erant liberati; et ideo gaudebat cum principibus et fecit aptari vasa quae pater ejus asportaverat de templo Dei in Jerusalem ad mensam suam. Nota etiam quod sacrilegium et blasphemia plus displicuit Deo de uxoribus et concubinis quam de aliis. Et insuper in toto hoc blasphemavit Deum viventem. Argumenta literalia sunt quatuor. Primum est quod inter omnia divinam iram provocantia est sacra vasa divinis usibus dedicata humanis usibus seu quibusvis applicare. Secundum est quod interdum non est contemnenda feminea providentia, maxime si sit antiqua; sic patet in hac regina, Judith et Esther, licet de communi lege parum habeant discretionis. Tertium est, quod pro nulla revelatione divina est ex pacto aliquid accipiendum pro mercede. Quartum est, quod aliquando ex causa, maxime pro utilitate animi, potest aliquid accipi ab infideli, sicut fecit hic Daniel, postquam interpretatus est Scripturam, ut postea glorificaretur Deus pro facto regio, in cujus rei memoriam ipse munera accepit et se sustinuit honorari. Dubitationes quae super hoc caput moveri poterant, ex dictis in literae expositione sunt solutae: restat tamen una; nempe quare ponitur Darius plus succedere Balthasar in regno quam Cyrus, cum ambo simul obsederint et ceperint civitatem. Dicendum, quod Darius erat avunculus Cyri et erat antiquior Cyro, et ideo regnavit prius, et Cyrus nepos ejus post ipsum. Sententiae morales sunt quod contra vitium cupiditatis et carnalitatis datur judicium aequitatis et severitatis: ubi nota in convivio gulam, in vino ineptam laetitiam, in uxoribus indebitam accedendi licentiam ad solemnia convivia, in concubinis manifestam luxuriam, in optimatibus applaudentiam, in vasis vero aureis superbiam: nam tales homines in superbia vitam consumunt: unde secundum Augustinum de verbis domini, non quaeritur superfluitas, seu rerum abundantia, nisi propter superbiam; quia vermis (ut ait) divitiarum superbia est. Sed quantum ad vitium cupiditatis, quod est idololatria, quia secundum apostolum ad Galat. 4, avaritia est idolorum servitus; et secundum Hieronymum, unusquisque in re quam sibi in dilectione proponit Deum sibi facit: ideo in diis aureis nota opulentiam; in argenteis apparentiam, quia argentum est sonorum; in aereis fraudulentiam, aes enim aurum apparet, sed non est; in ferreis violentiam, quia ferrum domat omnia; in ligneis petulantiam; in lapideis pertinaciam. Sed modo contra hoc nota judicium aequitatis et severitatis, et processum divinae justitiae seu dictationis sententiae. Nota ergo quis scribens, quod pater; manus, filius; digiti, spiritus sanctus; nam sicut digitus scribens pendet a manu et brachio, sic spiritus sanctus a patre et filio procedit. Promptitudo natae imaginis sita est in manu quae prompta est ad operandum et in filio est radix et virtus formarum omnium rerum; in spiritu sancto sanctitudo spirati flaminis, in quo sicuti in digito Dei ejiciuntur Daemonia, Luc. 11: in aula vero pulchritudo uteri virginis. Sed in Scriptura designatur arctitudo extremi examinis, quod erit tale: mane, thecel, phares; mane numeratio, nam in finali examine Deus omnes actiones numerabit; thecel, idest appensio, quia omnes circumstantias ponderabit; phares divisio, quia omnes factiones separabit: in candelabro limpitudo tanti luminis in omnibus istis perscrutandis. Ad ista autem omnia sequitur terror affectionis, quod notatur in mutatione faciei; error cognitionis, quod notatur in perturbatione cogitationis; moeror afflictionis, quod notatur in collisione genuum. Ecce quam terribile judicium contra idolatras, cupidos, avaros, et contra carnales luxuriosos, elatos seu superbos. Item nota, quod ad vitium carnalitatis impingunt affluentia terrenorum, opulentia ferculorum, applaudentia adulatorum, excellentia oculorum. ####  |