| #### CAPUT 3 |

| #### #### Videte qualem charitatem dedit et cetera. Supra egit de materia diligendorum; hic agit de forma sive de modo diligendi. Primo Deum. Secundo proximum, ibi: omnis qui non est justus. In prima parte tangit modum dilectionis nostrae ad Deum, ibi: et omnis qui habet hanc spem. Modum dilectionis ad nos ostendit. Primo in praesenti. Secundo in futuro, ibi: carissimi, nunc filii Dei sumus. Modum autem dilectionis nostrae ad Deum ostendit. Primo acquirendae. Secundo conservandae, ibi: filioli, nemo vos seducat. Tertio manifestandae, ibi: omnis qui natus est ex Deo. Acquirendae quidem dupliciter. Primo per sanctificationem praeteritorum peccatorum. Secundo per cautelam futurorum, ibi: omnis qui in eo manet. Sanctificationis. Primo ostendit exemplar. Secundo materiam, ibi: omnis qui facit peccatum. Tertio auctorem, ibi: et scitis quia ille. Dicit ergo, videte, idest diligenter attendite, qualem charitatem, idest quantum et qualia affectus et effectus charitatis. Glossa, quantis et qualibus donis ostendit Deus erga nos paternam charitatem, dedit, gratis vobis indignis, pater, tota Trinitas per proprietatem, persona patris per appropriationem, talem scilicet, ut filii Dei nominemur, scilicet Christiani a Christo. Et quia non sufficit nomen sine re; ideo subditur, et simus, scilicet filii Dei. Joan. 1, dedit eis potestatem filios Dei fieri et cetera. Propter hoc, quia scilicet filii Dei sumus, mundus, idest mundi amatores, non novit nos, scilicet notitia approbationis, quia non novit eum, scilicet patrem, notitia fidei et approbationis. Joan. 1, mundus eum non cognovit. Glossa, quia filii Dei dicimur, amatores mundi non nos diligunt, non percipiunt nostram dignitatem, non nos reverentur, sed affligunt. Carissimi, nunc filii Dei etc. quasi dicat: licet modo sumus a mundo despecti, tamen o carissimi mihi clara dilectione conjuncti, nunc idest in praesenti cum mundo sumus despecti, ut dicit Glossa, filii Dei sumus. Per adoptionem gratiae. Rom. 8, qui spiritu Dei aguntur, hi filii Dei sunt. Et nondum apparuit quid erimus, scilicet per gloriam. Latet enim gloria modo, sicut lucerna lateret in testa; sed confracta testa apparebit. Judic. 7, confractis lagunculis apparuerunt lucernae. Licet enim nunc per miracula et per virtutes appareat quod sumus filii Dei, tamen quidquid est in praesenti ad respectum futuri parum est, ut dicit Glossa. Ita est de gloria modo, sicut de luce in manibus abscondita, quae apparet per rimas digitorum scimus. Certitudine fidei quae est certitudo de invisibilibus, quoniam cum apparuerit. In secundo adventu, idest perfecte innotuerit omnibus: modo enim paucis fidelibus innotescit, sed tunc in die judicii omnibus apparebit: ab omnibus cognoscetur dominus judicia faciens, ut dicit Psalm. Unde Bernardus, cognoscetur dominus judicia faciens, qui ignoratur injurias patiens. Similes ei erimus. Glossa Bedae, secundum corpus immortales et impassibiles, sicut ipse filius. Tunc enim mortale hoc induet immortalitatem et incorruptibile hoc incorruptionem. 1 Corinth. 15. Ista autem similitudo non erit aequalitatis, sed conformitatis; et in corpore per dotes corporis et in anima per dotes animae: ad Philipp. 3, salvatorem expectamus et cetera. Ista autem similitudo erit in tribus: scilicet in conformitate naturae. Genes. 1, creavit dominus hominem ad imaginem et similitudinem suam. Item in conformitate gratiae. Isa. 45, vocavi te ex nomine tuo, assimilavi te et non cognovisti me, item in conformitate gloriae sicut hic. Quoniam videbimus eum sicuti est. Glossa, in ipsa deitatis substantia contemplabimur eum, quod in hac vita nulli conceditur. Matth. 5, beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Interlinearis, sola visio beatificat. Joan. 17, haec est vita aeterna et cetera. Sed videtur quod magis dilectio: quia dicit Augustinus in Soliloq. Charitas est quae beate perfrui desiderat. Sed beatitudo consistit in fruitione, ergo in dilectione et cetera. Responsio, Glossa loquitur non de visione simplicis notitiae, sed experientiae quae est intellectus practici, et hoc non excludit dilectionem. Sed adhuc quaeritur quare magis dicitur de visione quod beatificat. Responsio, visio potius dicitur beatificare et esse tota merces, quam dilectio, quia visio habet omne illud in quo consistit beatitudo. Habet enim sibi annexam dilectionem, in his vero consistit fruitio; dilectio vero non habet necessario sibi annexam visionem, immo potest esse indifferenter causa rei tam absentis, quam praesentis, et omnis. Glossa. Quia ad Dei similitudinem pervenitur; ideo omnis qui habet hanc spem in eo, scilicet adipiscendae visionis divinae et beatitudinis, sanctificat se, Glossa, pie vivendo, desideria saecularia abnegando: ad Titum 2, ut abnegantes impietatem et saecularia desideria et cetera. Sanctificationem attribuit homini per cooperationem liberi arbitrii. 2 Timoth. 2, si quis se emundaverit ab istis, erit vas sanctificatum et utile domino. Sicut et ille. Similitudo ista est remota non propinqua; imitando, non attingendo, sanctus est, Levit. 2, sancti estote quoniam ego sanctus sum, dicit dominus Deus vester. Joan. 17, ego pro eis sanctificabo meipsum, ut ipsi sancti sint in veritate. Tangit autem hic duo quae requiruntur ad nostram sanctificationem. Primum est divinum adjutorium. Secundum est arbitrii libertas. Deus enim sanctificat nos per gratiam. Nos vero disponimus nos ad sanctificationem per liberum arbitrium. Primum notatur cum dicitur, qui habet spem in eo. Secundum cum dicitur, sanctificat se. Alia littera habet, castificat: quam legit Augustinus dicens, sic omnis qui castus est. Notandum quod homo castificat se et Deus et gratia: homo disponendo, Deus efficiendo et gratia informando. Omnis et cetera. Glossa, qui habet spem sanctificat, sed e contrario, omnis qui facit peccatum, scilicet mortale, illud enim implicite dicitur peccatum a quo denominatur peccator. Et iniquitatem facit. Quia contra Dei justitiam et iniquitatem facit. Et peccatum est iniquitas. Glossa, iniquitas est quod est contra legem, vel sine lege: peccatum ergo est iniquitas; quia quando peccamus, contra legem Dei facimus. Unde Augustinus. Peccatum est dictum, vel factum vel concupitum contra legem Dei. Item secundum Augustinum, virtus est aequalitas animae undique rationi consentiens: sed omnis peccans mortaliter privat se virtute, ergo aequalitate inducit inaequalitatem. Et ideo dicit Augustinus in Glossa, nemo dicat, ego peccator sum sed non sum iniquus. Omnis enim qui facit peccatum, et iniquitatem facit, et peccatum est iniquitas. Daniel. 3, peccavimus, iniquitatem fecimus. Et scitis, id est scire debetis. Quoniam ille, scilicet Christus qui est sanctus sanctorum, apparuit. Glossa. In primo adventu. In hoc id est propter hoc, ut peccata tolleret, idest auferret. Joan. 1, ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Glossa, tollit dimittendo peccata, adjuvando ne fiant, ducendo ad vitam, ubi omnino fieri non possunt. Propter hoc dicitur ter, ecce agnus Dei. Et bis: miserere nobis: quasi dicat: Ecclesia: miserere dimittendo peccata, miserere adjuvando, ne fiant futura. Tertio dicitur: dona nobis pacem, ducendo ad vitam, ubi omnino non fient. Vel dicitur ter: agnus Dei, propter tres partes corporis Christi mystici. Quidam enim in miseria vitae praesentis in mundo, alii in Purgatorio, alii in caelo. Bis ergo dicitur miserere nobis propter illos qui sunt in mundo et in Purgatorio: sed dona nobis pacem, propter illos, qui sunt in caelo. Ideo et tripliciter terminatur in Missa. Nam in die operis dicitur: benedicamus domino, quia laborantes debent gratias reddere Deo. Requiescant in pace, propter illos, qui sunt in Purgatorio. Ite, Missa est, propter illos, qui sunt in caelo. Et peccatum in eo non est, nec originale, nec actuale: mortale, vel veniale. 1 Petr. 2. Qui peccatum non fecit et cetera. Et ratio hujus talis est. Ille in quo non est peccatum, auferre potest peccatum: sed in Christo non erat peccatum, ergo potuit auferre peccatum. Omnis qui in eo. Et vere iste est immunis ab omni peccato, quia et illi qui adhaerent ei vitant peccata. Omnis enim. Fidelis Christianus, qui in eo manet, id est qui Christo unitur per charitatem. Non peccat. Ex hoc videtur, quod omnis justus in ipso maneat, et quod nullus justus peccet: quod est contrarium his quae dicta sunt supra, videlicet, si dixerimus, quia peccatum non habemus et cetera. Responsio, quod hic dicitur intelligendum est per se, scilicet cum reduplicatione, sic. Omnis qui in eo manet non peccat. Glossa. In quantum in eo manet, nec peccat venialiter, nec mortaliter. Vel sic. Omnis qui in eo manet, non peccat, quamdiu scilicet in eo manet, non peccat mortaliter; quia dum manemus in Christo, nec peccamus venialiter vel sic. Omnis qui manet in eo, scilicet numero et merito, sacramentorum perceptione, vel charitatis communione, fide formata vel informi, non peccat, peccato scilicet infidelitatis, quod dicitur peccatum per antonomasiam et excellentiam. Joan. 16, cum venerit Paracletus, ille arguet mundum de peccato, scilicet infidelitatis. Et omnis qui peccat, peccato mortali, vel qui peccat, id est finaliter in peccato permanet, non vidit eum. Pro tempore quo peccavit, aut in peccato mansit, non vidit. Glossa. In fide secundum humanitatem. Nec cognovit eum. Glossa, gustando suavitatem in deitate. Nam si gustasset, quam suavis est dominus; nunquam peccando ab ejus gloria se separaret. Unde tangit duo: scilicet videre et cognoscere per gustum, quae removentur per peccatum. Peccatum enim tollit visionem gratuitam summae veritatis, et gustum divinae suavitatis. Filioli, nemo vos seducat. Qui facit et cetera. Hic ostendit modum nostrae dilectionis ad Deum conservandae. Primo faciendo opera quae Deus diligit. Secundo vitando opera quae Deus odit, ibi, qui facit peccatum. Dicit ergo, filioli mei nemo vos seducat, id est seorsum a via veritatis ducat, dicendo quod dum peccat aliquis potest manere in Deo, qui facit justitiam. Glossa. Qui habet actum justitiae, et intentionem. Justus est, secundum quod justus dicitur ab exercitio bonorum operum. Non solum ab habitu justitiae, secundum quod dicit Ambrosius, est bonus qui non est justus, et Rom. 5, vix enim pro justo quis moritur. Sicut et ille justus est, idest, ab eadem radice procedit justitia in Christo principaliter, in isto secundario. In Christo naturaliter, in isto per adoptionem. Nec ly sicut dicit ibi similitudinem aequalitatis, sed ejusdem imitationis seu comitationis, sicut exempli ad exemplar. Sed objicitur de hoc quod dicit, qui facit justitiam justus est: immo potius e contrario, qui justus est facit justitiam. Quia enim boni sumus, bonum facimus. Responsio. In via essendi sequitur, qui justus est justitiam facit. In via cognoscendi sequitur, qui facit justitiam justus est, idest justus ostenditur. Et sic loquitur hic. Vel potest dici, quod justitia dicitur ibi, non justitiae infusio, sed magis justitiae exercitatio: unde qui facit justitiam justus est, verum est magis quia magis exercetur in bonis operibus, sicut Abraham dictus est justificari ex operibus, Jacob. 2. Qui facit peccatum, ita sicut qui facit justitiam manet in Deo, et illi adhaeret; sed e contrario, qui facit peccatum, scilicet mortale, quod simpliciter peccatum est, ex Diabolo est. Glossa. Non carnis originem ducendo, sicut Manichaeus voluit de cunctis hominibus; sed imitationem et suggestionem peccandi ab illo sumendo. Unde Joan. 8, vos ex patre Diabolo estis. Quoniam ab initio Diabolus peccat: unde prior peccavit, et est auctor peccati et homo per ipsum peccans. Ab initio enim per superbiam quo ad se peccat. Assidue per invidiam, quo ad hominem. Et his duobus modis Diabolus, Diabolus est, ut dicit Augustinus. Dicitur autem peccasse ab initio suae creationis, ut dicit Glossa. Incipiens peccare peccavit continue usque in praesens. Et intelligendum est ab initio exclusive, id est post initium: non inclusive, idest in ipso initio. Non enim potuit peccare in principio suae creationis. Simile Joan. 8, ille homicida erat ab initio. Sed objicitur contra hoc quod dicit Glossa quod continue peccat. Cum enim in eo sit natura bona, videtur quod aliquando possit moveri motu naturali, et tunc non peccabit. Responsio. Quidam dicunt quod non dicitur semper peccare, quia quolibet tempore: sed quia non intervenit motus contrarius, quia non cessat esse malus, cum sit confirmatus in malitia sua. Sicut ergo ille qui non cessat esse bonus, dicitur semper orare, sic Diabolus semper peccare. Alii dicunt quod ad litteram continue peccat: sicut enim dicit Bernardus. Sicut non dormitabit neque dormiet, qui custodit Israel: sic non dormitabit neque dormiet, qui impugnat Israel. Unde licet exeat in actum naturalem, quia motum illum quem natura inchoat, voluntas deformat, diligit enim Deum naturaliter, ut conservatorem, sed voluntas ejus motum illum refert ad propriam utilitatem. Sicut avarus naturaliter appetit beatitudinem: sed tanta est perversitas judicii ejus, ut non dicat beatitudinem esse nisi in divitiis. Et ita nunquam exit in appetitum beatitudinis in quantum hujusmodi, nisi prout in divitiis. Et ita appetendo illam beatitudinem peccat, quia illum motum quem natura inchoat, voluntas deformat. Vel dicitur continue peccare, quia ipse fuit principium peccati hominis ab initio conditionis hominis; ideo cum homines non cessant peccare nec ipse cessat peccare. In hoc apparuit: quasi dicat: qui facit peccatum ex Diabolo est: propter hoc filius Dei venit in mundum ut hominem liberaret. Unde in hoc, scilicet, propter hoc apparuit, per carnem, qui scilicet erat invisibilis secundum deitatem. Filius Dei, id est Christus. Ut dissolvat opera Diaboli, illam nativitatem quam a Diabolo contraximus. Haec est mala nativitas, de qua, Job 3, pereat dies in qua natus sum et cetera. Adam enim, ut ait Glossa, peccando, Diabolo natus tales genuit, qualis ipse fuit. Omnis qui natus est et cetera. Hic ostendit modum manifestae dilectionis. Et primo ostendit quod est proprium filiorum Dei. Secundo per quod discernuntur a filiis Diaboli, ibi, in hoc manifesti sunt. Ita Christus solvit opera Diaboli, quia omnis qui natus est ex Deo, scilicet in Baptismo, ut dicit interlinearis. Et loquitur de nativitate regenerationis non generationis. De qua Joan. 3. Nisi quis renatus fuerit et cetera. Ex Deo, effective et exemplariter sicut imago speculi a specie faciei, non materialiter vel substantialiter. Peccatum non facit, scilicet mortale, quod est contrarium generationi spirituali. Et intelligendum est cum reduplicatione; inquantum scilicet ex Deo natus est. Vel intelligendum est conjunctim, quandiu natus, id est nativitatis gratiam custodit. Peccatum inquam non facit, scilicet mortale. Vel loquitur de eo qui natus est ex Deo, non solum per praesentem justitiam, sed et per praedestinationem aeternam. Et talis peccatum non facit finaliter, quia tale peccatum repugnat praedestinationi. Quoniam semen ipsius, scilicet gratiae justificantis, quod vel multipliciter per cooperationem liberi arbitrii infunditur. Isa. 1, nisi dominus reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus. Vel semen, id est verbum Dei per quod genitus est. Jacobi 1, voluntarie enim genuit nos verbo veritatis. Lucae 8, semen est verbum Dei. In eo manet. Per intemeratam fidem et charitatem. Dicitur autem manere quandiu firmiter radicatur in corde, non solum in intellectu, sed etiam in affectu. Ipsum autem verbum conservat eum a peccato: unde sequitur, et non potest peccare: quasi dicat: non solum non peccat, sed non potest peccare. Glossa, quamdiu verbum retinet. Et intelligitur de potentia disposita et propinqua, non remota. Potest enim potentia naturae: sed non potest potentia habitus gratiae; sicut diceretur quod bonus scriptor non potest male scribere. Quoniam ex Deo natus est, idest filius Dei per adoptionem gratiae, non per nomen naturae, Glossa, ex quo peccatum non est. In hoc manifesti sunt, id est manifeste distincti sunt. Filii Dei et filii Diaboli, quia illi peccant, isti non. Matth. 7, a fructibus eorum cognoscetis eos. Conveniunt autem in natura, sed actu sunt contrarii. Omnis qui non est justus non est ex Deo et cetera. Hic agit de modo diligendi proximum, monens diligere primo fideliter: secundo firmiter, ibi, nolite mirari fratres: tertio efficaciter, ibi, in hoc cognovimus: quarto, veraciter, ibi, filioli mei. Tunc enim vera est dilectio et perfecta, quando est fidelis sine formidine, quando est firma sine interruptione, efficax in operatione, recta in intentione. In prima parte primo persuadet fraternam dilectionem. Secundo dissuadet dilectionis fraudem, ibi, non sicut Cain qui ex maligno erat. Dicit ergo, omnis, in hoc inquam manifesti sunt filii Dei et filii Diaboli. Et vere, quia, omnis qui non est justus, quo ad Deum justitia generali, non speciali (Glossa. Rependens Deo quod debet) non est ex Deo, per generationem spiritualem. Minus dicit et plus significat, quia est ex Diabolo. Supra primo, qui facit peccatum, ex Diabolo est. Et qui non diligit fratrem suum, quo ad proximum, scilicet non ex Deo est; quia dicit Glossa. Verus filius legem patris non potest dimittere. Lex patris est invicem diligere. Et secundum quod dicit alia Glossa: dilectio est certum signum quo distinguuntur filii Dei, et filii Diaboli. Alia sunt communia bonis et malis, in hoc fonte non communicat alienus. Quicquid habeas, hoc solum non habeas, nihil tibi prodest: alia non habeas, hoc habens: omnia implesti legis praecepta, quia plenitudo legis charitas. Rom. 13, Augustinus, dilectio sola discernit inter filios Dei et filios perditionis sive Diaboli. Signent se omnes signo crucis Christi, respondeant omnes amen, cantent omnes alleluja, baptizentur omnes, intrent omnes Ecclesias, faciant omnes basilicarum parietes, non discernuntur filii Dei a filiis Diaboli nisi charitate. Qui habent charitatem, nati sunt ex Deo, quoniam haec est et cetera. Et vere est habenda dilectio, quoniam haec est Annunciatio, passiva de proximo diligendo, mandatum vobis annunciatum, quam audistis, nobis praedicantibus, ab initio, vestrae conversionis, vel nostrae praedicationis: quia enim dilectio principium est omnis meriti, ideo ab initio praedicanda fuit. Ut diligatis alterutrum, idest, unus alterum et e converso. Joan. 13, hoc est praeceptum meum, et cetera. Non sicut Cain, id est non existentes sicut Cain exterius se diligere simulans, intus odium servans. Cain prius reprobus, de quo Genes. 4, qui ex maligno, idest Diabolo qui dicitur malignus antonomastice. Psalm. 5, non habitabit juxta te malignus. Ex maligno ergo fuit per imitationem invidiae. Sap. 2, invidia Diaboli mors intravit in et cetera. Diabolus enim amissa felicitate invidit homini habituro felicitatem quam amiserat. Et ideo tentavit eum et occidit, et sic Cain. Unde sequitur, qui occidit fratrem suum, qui scilicet Cain, occidit fratrem suum innocentem scilicet, sicut Diabolus hominem primum et propter quid occidit eum? Numquid ob culpam ejus, vel ob aliquam causam justam? Et respondet, quoniam opera ejus maligna erant. Glossa, vide unde processit homicidium, scilicet ex invidia, opera ejus maligna erant. Glossa, quia invidebat fratri, fratris autem ejus justa. Glossa, per charitatem. Unde licet utriusque oblatio, scilicet Cain de fructibus terrae et Abel de foetibus ovium, fuerit bona ex genere operis, justum enim erat utrumque offerre creatori; oblatio tamen Cain ex malitia offerentis fuit deformata, quia obtulit cum invidia, Abel vero cum charitate. Unde Glossa, opera Cain mala non dicit, nisi per invidiam et odium fratris. Opera Abel justa non dicit, nisi per charitatem. Hinc discernuntur homines: nemo attendat linguas, sed facta eorum. Ideo dicitur Gen. 4, respexit dominus ad Abel et ad munera ejus. Nolite mirari fratres si odit et cetera. Hic est secundus modus diligendi, scilicet firmiter; quem persuadet duplici ratione. Primo per bonum sic diligentium. Secundo per malum non diligentium, ibi: qui non diligit manet in morte. In primo tangit culpam. In secundo poenam, ibi: et scitis quoniam dicit etc. ergo, nolite mirari, Glossa, dilectionem habete, non propter mundi odium vel persecutiones dilectionem dimittite. Nolite inquam mirari, fratres, quasi insolitum. Joan. 15, nolite mirari si odit vos mundus; scitote quia me priorem odio habuit, si odit vos mundus, Glossa, mundi amatores. Et alia Glossa, non mirum si amator mundi fratrem odit separatum ab amore mundi, et certe non est mirandum. Tria enim solent mirari homines: scilicet magnum, novum, et rarum. Quod autem mundus, idest mundi amatores odiant sanctos, non est magnum. Non enim medicus reputat magnum si phreneticus quem ipse ligat mordet ipsum; excusat enim eum propter phrenesim suam. Unde super illud Genes. 4, consurrexit Cain adversus Abel, Glossa dicit, contra medicum. Item non est novum. A principio enim mundi fuit istud jurgium inter bonos et malos, ut inter Cain et Abel, inter Isaac et Ismael, inter Jacob et Esau. Item non est rarum, imo valde consuetum, scilicet quod mali odiunt bonos. Et certe non deberent eos odire, sed potius diligere, quia nos, fideles, scimus, certitudine fidei, quoniam translati sumus, virtute, scilicet divina. Non dicit transimus, quasi virtute nostra. Homo enim est spiritus vadens et non rediens. Non enim mortuus potest suscitare seipsum, sive corpus spiritum: haec est miraculosa translatio, de morte, culpae, ad vitam, gratiae. Ad Coloss. 1, eripuit nos de potestate tenebrarum et transtulit nos in regnum filii dilectionis suae. Quoniam diligimus fratres, idest per hoc quod diligimus fratres. Charitas enim est vita; quia, ut ait Glossa, vita carnis anima, vita animae Deus: charitas vero conjungit animam Deo. Augustinus, humilitas nos Deo subjicit, puritas jungit, charitas unit. Qui non diligit, fratrem scilicet, manet in morte, interlinearis. Non tantum venturus est in aeternam mortem, sed jam nunc est. Quod intelligendum est debito essendi, hoc est debitorem mortis aeternae. Et dicit, manet, idest mansionem habet, quia inde per se exire non potest. Ideo dicitur in Psalm. 33, mors peccatorum pessima. Et sicut dicit Glossa, diligere debetis, quia omnis qui odit fratrem suum homicida est. Nam primo occidit animam suam, deinde animam proximi quantum in se est, quia provocat ipsum ad odium mutuum. Glossa, omnis qui vel ferro percutit, vel odio insequitur, homicida est. Vel alia Glossa, qui ex odio insequitur fratrem provocat ad iram et discordiam, et sic quantum in se est occidit eum in anima. Et notandum, quod aliquis est homicida multipliciter: primo provocative, ut qui habet odio fratrem suum. Proverb. 10, odium suscitat rixas. Item opere, ut Exod. 20, non occides. Item consensu. Rom. 1, non solum qui faciunt ea et cetera. Item subtractione rei debitae. Eccl. 34. Panis egentium vita pauperum, qui defraudat illum homo sanguinis est. Et scitis, certitudine fidei, quoniam omnis homicida. Omnis dicit, quia plura sunt homicidiorum genera: scilicet corporis per odium, oris per consilium vel mandatum, operis per gladium, omissionis per subtractum adjutorium. Non habet vitam aeternam in seipso manentem, quia non habet charitatem; ideo nec Deum qui est vita aeterna. In se manentem, hoc dicitur ad differentiam vitae naturalis quae est vita transiens. Deus autem est vita manens in seipso et in nobis per gratiam. Licet enim sit in nobis per essentiam, praesentiam et potentiam: non tamen dicitur manere nisi per gratiam. Joan. 14, ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus. In hoc cognovimus charitatem Dei et cetera. Hic monet diligere efficaciter, tangens duplicem effectum. Primo in impendendo seipsum. Secundo in impendendo sua, ibi: qui habuerit substantiam et cetera. Continua: ita debemus firmiter diligere fratres, ut non propter odium mundi desistamus, ut patet exemplo domini, quoniam in hoc, scilicet effectu, cognovimus, tamquam in signo certissimo. Joan. 15, majorem hac dilectionem nemo habet et cetera. Charitatem Dei, scilicet Christi erga nos, quoniam ille pro nobis, indignis, scilicet pro salute nostra spirituali, animam suam, idest vitam suam corporalem, posuit, idest morti exposuit. Joan. 10, animam meam pono pro ovibus meis, et nos, exemplo ejus. 1 Petr. 2, Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum ut sequamur vestigia ejus. Debemus, praelati debito praecepti: quia bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis. Alii debito consilii; pro fratribus suis, salvandis, animas ponere, idest vitam corporalem. 2 Machab. ult. Praecepit autem Judas qui per omnia corpore et anima mori pro civibus paratus erat. Sed objicitur contra hoc: si nos debemus pro fratribus animas ponere, cum hoc sit perfectionis, videtur quod omnes tenentur ad opera perfectionis. Responsio, quidam dicunt quod hoc tantum dictum est praelatis. Alii dicunt quod ad hoc tenentur omnes in casu, vel quando potest liberari a peccato per te et non aliter, si hoc dictet tibi conscientia probabiliter. Vel si probabiliter tibi sit persuasum, exponere debes vitam tuam corporalem pro vita spirituali fratris. Plus enim secundum ordinem charitatis tenetur homo diligere animam fratris, quam corpus suum: licet ad hoc teneantur omnes, tamen differenter. Praelati enim tenentur ex officio. Joan. 10, bonus pastor animam suam et cetera. Tenentur autem et in casu in quo non tenentur alii. Ut quando imminet periculum toti gregi, periculum inquam fidei vel morum. Unde dominus conqueritur de non opponentibus se. Ezech. 13, non ascendistis ex adverso, neque opposuistis vos murum pro domo Israel. Praelati vero tenentur pro fratribus animas ponere ex commisso, scilicet ex perfectione charitatis quam habent, aut habere debent; quia cui plus committitur, plus ab eo exigitur. De imperfectis vero potest esse dubium quomodo tenentur, maxime secundum illam opinionem quae dicit, quod minima charitate non possumus resistere quantaecumque tentationi. Responsio, secundum istam opinionem non tenentur primo sed secundario. Tenentur enim facere quod in se est, orando, confitendo peccata, ut possint dare animas pro fratribus. Et si sic faciunt, Deus facit quod in se est, idest gratiam augmentat, ut possint dare animas. Et tunc primo et principaliter tenebuntur. Secundum vero aliam opinionem quae dicit, quantulacumque charitate possumus resistere quantaecumque tentationi, utrique tenentur ex commisso, sed differenter. Nam perfectus qui habet perfectam charitatem in qua non est timor poenae, tenetur esse promptus ad hoc, et de facili hoc facere, quia perfecta charitas de facili resistit quantaecumque tentationi. Imperfectus vero et si ad hoc tenetur, non tamen tenetur ita esse promptus. Nam quod facit perfecta charitas de facili, imperfecta de difficili. Videtur autem securius dicendum quod soli habentes perfectam charitatem tenentur. Et hoc videtur velle Augustinus. Perfecta enim charitas est ut paratus sis mori pro fratribus. Et alibi, si quis tantam habuerit charitatem ut paratus sit pro fratribus mori, perfecta est in illo charitas. Et hoc insinuat in litera, quia suadet ponendam animam pro fratribus, exemplo Christi. Qui habuerit. Glossa Bedae, si vel ex temporis opportunitate vel ex humana infirmitate non contigerit animas ponere, debemus saltem res nostras pro fratribus. Et hoc nutrimentum charitatis. Qui didicit rem suam dare cum poterit, seipsum deponere. Sed si quis habuerit, ex hoc intelligitur superfluum: quia dicit, non qui habet sed, qui habuerit, idest jamdiu possederit: quilibet autem tenetur ad erogationem superflui. Substantiam hujus mundi, idest bona temporalia ad sustentationem vitae praesentis pertinentia. Unde dicitur substantia a sustentando vel substando, quia debent substare et non dominari hominibus, quia debent diligi ad sustentationem non ad superfluitatem. Dicit autem, mundi hujus, quia in mundo altero non erunt necessaria haec, eo quod corpus erit spirituale quod nunc est materiale: 1 Corinth. 15. Et viderit fratrem suum necesse habere, idest indigentiam in necessariis, dicitur enim necessarium eo quod necesse cessare facit. Et clauserit viscera ejus ab eo, idest affectum interiorem non compatiendo et subveniendo, quomodo charitas Dei, quae scilicet a Deo infunditur, et qua Deus diligitur, manet in eo? Quasi dicat: nullo modo. Non enim potest Deus diligi sine proximo, nec e converso. Charitas enim benigna est, idest larga egenis, ut habetur 1 Corinth. 13. Isa. 58, cum effuderis animam tuam esurienti per compassionem et animam afflictam repleveris bonis, orietur in tenebris lux tua et tenebrae tuae erunt sicut meridies. Idest annihilabuntur peccata tua quae sunt sicut tenebrae. Filioli mei non diligamus verbo et cetera. Hic monet diligere veraciter, multiplici ratione. Prima est imitatio Dei. Secunda exauditio a Deo, ibi: charissimi si cor nostrum et cetera. Tertia, mandatum Dei, ibi: et hoc est mandatum ejus. Quarta mansio Dei, ibi: et servat mandata ejus et cetera. Dicit ergo, filioli. Glossa, quia ergo non est perfecta charitas in eo qui non ponit animam suam pro fratribus, vel saltem non dat substantiam, ut perfectam charitatem habeat, o filioli mei, quos scilicet ego per Evangelium genui, aut filioli quia de novo conversi, et ideo quia adhuc in fide tenelli, non diligamus verbo, scilicet tantum. Verbo tantum diligit qui tantum promittit et non solvit. Multi enim ostendunt verbo amorem, sed opere nihil. Prov. 14, ubi verba sunt plura, ibi frequenter egestas, neque lingua, multiplici ratione. Aliqui enim simplici affectione, alii repetitis sermonibus affectum suum volunt ostendere: sed opere idest exhibitione beneficii, et veritate, purae intentionis. Glossa, ut simplici intentione beneficia praestemus, non propter jactantiam, nec propter aliquod temporale commodum, sed respectu solius Dei, in hoc. Glossa, cum opera charitatis facimus in veritate, cognoscimus, cognitione probabilis conjecturae non scientiae. Quoniam ex veritate sumus, per imitationem scilicet. Glossa. Ex Deo qui veritas est cum ejus professionem pro modo nostro imitamur. Et in conspectu ejus suadebimus corda nostra, esse scilicet, quia Deus intuetur cor. 1 Reg. 16. Glossa. Tales cogitationes habere corda nostra suademus, qui divinis sint digni conspectibus. Psal. 16. Ego autem in justitia apparebo conspectui tuo. Et dicit suademus, quia cogi non potest. Seneca. Generosus est animus hominis et facilius ducitur quam trahatur. Glossa: et hoc magnum est per dilectionem. Nam magnum est quod per dilectionem ita mundas habemus cogitationes, quod Deo eas volumus ostendere. Quoniam si reprehenderit nos cor nostrum. Glossa. Si conscientia nostra nos intus accusaret, et vellet latere Deum, non posset, quia, major est Deus corde nostro: quasi dicat: melius sciet Deus quam nos, et ei erit manifestius quam nobis. Ad Hebr. 4, omnia nuda et aperta sunt oculis ejus, ad quem nobis sermo. Unde subdit: et omnia. Vel sic, ut notetur spes veniae obtinendae super his quorum est remorsus conscientiae. Bene in conspectu ejus suademus, quoniam si, id est quamvis cor nostrum, id est conscientia reprehenderit nos de aliqua culpa, scilicet veniali, non propter hoc mercedem amittimus, quia major est Deus et cetera. Valens hoc mundare ab hujusmodi remorsu et remurmuratione. Et notandum quod Deus major est corde nostro, et nihil praeter Deum majus est corde humano. Et ideo secundum Augustinum, animam Dei capacem nihil minus Deo replere potest. Carissimi, si cor nostrum, id est conscientia. Non reprehenderit nos, de aliquo mortali. Glossa. Si recti sumus, puram fratrum dilectionem habemus. Vel non reprehenderit nos, in oratione cum dicemus: dimitte nobis debita nostra. Fiduciam habemus ad Deum, id est confidimus in Deo. Et quicquid petierimus, digna scilicet petitione. Joan. 16, si quid petieritis patrem in nomine meo et cetera. Glossa, ex radice charitatis. Accipiemus ab eo. Vel illud quod petimus, vel magis expediens. Luc. 11, omnis qui petit accipit, et qui quaerit invenit. Quoniam mandata ejus, scilicet dilectionis Dei et proximi. Matth. 22, in his duobus mandatis tota lex pendet et prophetae. Custodimus. Glossa, animo. Et ea quae sunt placita. Glossa, opera charitatis. Coram eo. Glossa, in abscondito ubi Deus videt, secundum illud Matth. 6. Cum facis eleemosynam noli tuba canere, et cetera. Facimus, in exteriori opere non coram hominibus ut eis placeamus. Matth. 5, attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus ut videamini ab eis. Et hoc est mandatum et cetera. Hic ostendit quae sunt mandata ejus, scilicet fides et dilectio. Et hoc est mandatum primum, et principium, ut credamus, fide operante per dilectionem. In nomine filii ejus, confitendo et venerando. Filii inquam ejus, quo ad divinitatem. Jesu Christi, quo ad humanitatem; non quod aliud sit nomen: quia non est aliud nomen sub caelo datum hominibus et cetera. Act. 4. Et diligamus alterutrum, hoc est aliud mandatum, id est unus alterum. Sicut dedit mandatum nobis. Joan. 15, hoc est praeceptum meum ut diligatis et cetera. Glossa. Mandatum singulari numero praeponit; et duo subjungit, quia haec nequeunt separari. Contra. Fides potest esse informis; ergo potest separari a charitate; ergo illa duo possunt separari. Responsio, credere in Deum est fidei formatae, non informis; tale Deum credere nunquam separatur a charitate. Hoc autem mandatum docuit Joan. 14, creditis in Deum et in me credite. Non potest dici quod loquitur Glossa, de dilectione Dei et proximi, quae sunt plura praecepta materialiter sive in diversitate operum, unum vero formaliter sive in radice charitatis, et qui servat mandata ejus, scilicet quae praedicta sunt de fide et dilectione, in illo manet, in illo, scilicet Deo manet. Glossa, ut in refugio, et ipse in eo, ut in vase mundo in praesenti et in futuro. Infra, 4, qui manet in charitate in Deo manet et cetera. Et in hoc scimus, et in hoc: Glossa, si dubitemus an in nobis maneat, in hoc tamquam manifesto, scimus, per fidem, per omnimodam certitudinem, quoniam ipse manet in nobis, diligentibus, de spiritu, scilicet sancto, idest per spiritum sanctum, quem dedit nobis, idest dona spiritus sancti quae dabantur in primitiva Ecclesia visibilibus signis, quando loquebantur linguis et faciebant miracula; unde spiritus sanctus descendit super apostolos in signo visibili. Actuum 2, descendebat et super credentes baptizatos, Act. 10. ####  |