| #### CAPUT 2 |

| #### #### In anno secundo regni Nabuchodonosor. In hoc secundo capitulo ponitur secunda facies, et pars secunda totius libri principalis, quae est pars executiva; in qua ostenditur praeeminentia regni Christi et justorum, ad regnum Antichristi et reproborum, per decursum decem visionum, quarum numerus et significatio habita est in principio, sicut ante fuit dictum. Circa primam visionem, quae est de statua illa magna, per lapidem abscissum de monte sine manibus comminuta etc., quatuor sunt notanda; scilicet causa originalis, finalis, materialis, formalis. Causa autem efficiens seu originalis principalis hujus visionis fuit instinctus spiritus sancti; sed causa impetrativa fuit puerorum oratio seu devotio, et concors humiliatio. Causa finalis fuit, ut Dei potentia panderetur, ut Daniel sublimaretur, rex humiliaretur, et Dei populus consolaretur; ita quod est ibi finis sub fine. Causa autem materialis est statua ex diversis metallis et testa composita: per quae omnia significatur totius mundi transitus et mutatio, seu successio quatuor regnorum, principatuum scilicet Chaldaeorum, Medorum, Graecorum et Romanorum, usque ad tempora Christi, qui per lapidem abscissum sine manibus significatur. Ita quod per caput aureum illius statuae significabatur regnum primum Assyriorum, quod fuit ditissimum; per cubitos vero regnum secundum, quod studio sapientiae et eloquentiae insistebat plurimum, et conjunctum erat ex Medis et Persis, quasi duobus brachiis. Per ventrem vero et femora, regnum Graecorum, quod in loquendo habuit sonoritatem, aes enim inter omnia metalla est sonorius. Per ferrum vero regnum Romanorum, quod destruxit omnia alia regna, sicut ferrum domat omnia. Pedum vero erat quaedam pars ferrea, quaedam fictilis, quia imperium Romanorum in Orientale et Occidentale fuit divisum. Forma vero consistit in divisione capituli, quod in quinque partes dividitur; quia primo narratur revelatio somnii in principio; secundo mysterii requisitio, ibi, praecepit ergo rex; tertio reseratio mysterii, ibi: tunc Daniel requisivit de lege; quarto repetitio verbi, ibi: et post hoc Daniel ingressus est: quinto revelatio populi, ibi, tunc rex Nabuchodonosor cecidit in faciem suam. Quantum ad primam partem, in qua tangitur revelatio somnii, tanguntur quatuor: scilicet honor praelationis, in principio: tenor ostensionis, ibi: vidit Nabuchodonosor; tenor confusionis, seu afflictionis, ibi: conterritus est spiritus ejus: error oblivionis, ibi: et somnium ejus fugit ab eo. Quantum ad primam partem, dicit, quod anno secundo Nabuchodonosor, majoris filii magni Nabuchodonosor: quod non est intelligendum quantum ad originem, quia, quando interfecit Joakim regem Juda, jam regnaverat septem annis; quia anno quarto regis Joakim super Judam coepit regnare Nabuchodonosor in Babylone, et anno octavo regni Joakim eum tributarium sibi fecit, et undecimo anno, quia rebellatum, ipsum interfecit, ut dicit historia 4 Reg. 24 et 2 Paralip. 36; et ideo, quod dicitur hic, non potest intelligi de secundo anno regni ejus quo ad originem, sed quo ad omnium regnorum subjugationem, qui secundum Andream, fuit tertius a captivitate Aegypti et transmigratione Judae. Et ideo dicit ei infra Daniel, tu rex regum es. Dicto igitur secundo anno vidit Nabuchodonosor somnium; ubi ostenditur tenor ostensionis. Dicitur autem vidit quia visio fuit, qua res, quae postea evenit, in somnio ostensa fuit. Somnium autem dicitur, quia sub tegmine et velamine figurarum fuit ei, quod futurum erat, ostensum. Unde dicitur infra, eodem capitulo: somnium tuum, et visiones capitis tui in cubili tuo hujuscemodi sunt et cetera. Et sequitur tertia pars, in qua notatur tenor confusionis, et conterritus est spiritus ejus; quia forte intellexit destructionem regni sui in somnio futuram: et ideo dicit infra confestim: vidi somnium et mente confusus ignoro quid viderim; et ideo statim sequitur error oblivionis; et somnium ejus fugit ab eo, quia ad terrorem sequitur et oblivio, ut homo non habeat etiam verbum loquendi: unde infra dicit rex: sermo recessit a me, nisi indicaveritis mihi somnium et cetera. Quantum autem ad secundam partem principalem, in qua notatur requisitio mysterii, notantur tria; quia primo ponitur somnii inquisitio, ibi: praecepit ergo rex; secundo sapientum increpatio, ibi: certe scio quod tempus redimitis; tertio eorumdem sapientum condemnatio, ibi: quo audito rex in furore suo versus. Quantum ad primum, primo nota, quod ad somnii interpretationem curavit convocari sapientes, ibi: praecepit ergo rex ut convocarentur harioli et cetera. Qui quadruplicis generis sunt: scilicet harioli in aris vaticinantes, sicut Balaam de quo legitur Num. 23, qui dixit Balac, aedifica mihi septem aras. Magi praecipui astronomi in astris conjecturantes inter Chaldaeos. Matth. 2 dicunt magi: vidimus stellam ejus in oriente. Malefici idem sunt quod venefici mentes hominum alterantes, formas rerum immutantes; sicut dicitur Exod. 7, quod cum virga Aaron versa fuit in colubrum, vocavit Pharao sapientes et maleficos, et fecerunt etiam ipsi permutationes suas Aegyptiacas, et arcana quaedam similiter; et Chaldaei, qui sunt generaliter omnes de Angelis sermocinantes seu eloquentes, seu in aliqua facultate instructi, de quibus dicitur supra 1 cap., ut doceret eos literas et linguam Chaldaeorum. Secundo nota regis allocutionem, ibi: et dixit rex ad eos: in qua continetur triplex interrogatorium, et triplex responsorium una conclusione conclusum. Ita quod rex primo quaerit, cum simplici confessione, et abnegatione scientiae, ibi: vidi somnium; secundo audita eorum responsione cum feroce comminatione saevitiae, ibi: nisi indicaveritis; tertio cum multiplici promissione substantiae, ibi: si autem somnium et conjecturam; et juxta hoc interponitur sapientum primum responsorium; quia primo respondent se ignorare visionem regis, ibi: responderunt regi Syriace; secundo respondent se ignorare interpretationem visionis, ibi: responderunt; tertio impletionem facti, ibi: respondentes Chaldaei coram rege. Quantum ergo ad primum interrogatorium, quo rex quaerit cum simplici abnegatione scientiae, dicit: vidi somnium et mente confusus ignoro quid viderim: confitetur enim se ignorare visionem; si tamen audiret ab alio quid esset id quod viderit, cognoscet veram esse ejus interpretationem; quia sicut Gregorius (homilia 1 super Ezech.) cum Daniel somnii regii ordinem diceret; quicquid ex eo venturum sequebatur apparuit: et ideo ad hoc aperiendum vocari fecit plurimos, ut quod per se non possent singuli, juvantes complerent universi: et ideo vocari fecit supradictos sapientes, quibus dixit: vidi somnium. Et confestim subjungitur eorum responsio in qua se confitentur ignorare visionem rei, cum dicitur: responderunt regi Syriace, idest more Syriaco; primo bona regi imprecando, cum dicitur: rex in sempiternum vive, quia hic est modus bona imprecandi regibus dicendo, vivat rex, juxta id, 3 Reg. 1: et dixit omnis populus, vivat rex Salomon; secundo ad interrogata per modum investigatorium respondendo, cum dicitur: dic somnium servis tuis, et interpretationem ejus indicabimus, cum tamen somnii relatio esset veritatis interpretativae probatio; quia sicut dicit Gregorius Homil. 1 super Ezech. non solum ab eis interpretationem somnii, sed etiam somnium quaesivit, ut nimirum ex praeterito colligeret quid in eorum responsionibus de futuro etiam constaret. Et sequitur secundum interrogatorium, in quo rex quaerit cum feroci comminatione saevitiae, cum dicitur: et respondit rex et ait: sermo recessit a me. Sermo, inquit, recessit a me: et hoc dicit quia somnium ejus fugit ab eo, ut dicitur supra eodem capitulo. Secundo saevam sententiam comminatur nisi, inquit, indicaveritis mihi somnium: in quo ponitur saevitiae titulus, cum dicitur: nisi indicaveritis mihi somnium, qui titulus includit scilicet somnii repetitionem, cum dicitur: nisi indicaveritis mihi somnium, ut dictum est supra, vidi somnium et mentem confusus ignoro quid viderim: et somnii expositionem, cum dicitur conjecturam ejus, pro qua conjectura spondet immediate infra dicens: si autem somnium et conjecturam narraveritis, praemia et dona et honorem multum accipietis a me. Secundo saevitiae effectus, cum dicitur: peribitis vos et domus vestrae publicabuntur. Nunc ostenditur duplex effectus; quia primo comminatur corporum destructionem, cum dicit, peribitis vos; de quo dicitur infra eodem capitulo, quod ad hanc saevitiam quaerebantur Daniel et socii ejus ut perirent; secundo comminatur rerum direptionem seu confiscationem, cum dicitur et domus vestrae publicabuntur, idest confiscabuntur, hoc est in potestatem regiam redigentur, quia fiscus est bursa regia in defensionem reipublicae a quo bona ipsi tradita publice per praeconem venalia exponuntur, et inde recte publicari dicuntur, juxta illud Esdrae 6: dixit rex Darius: a me decretum est ut omnis homo, qui hanc mutaverit jussionem, tollatur lignum de domo sua, et erigatur et configatur in eo, et domus ejus publicetur. Et sequitur tertium interrogatorium in quo quaerit cum multiplici promissione substantiae, cum dicitur: si autem somnium et conjecturam ejus narraveritis, de quo supra dixi vobis, quod nisi somnium et conjecturam ejus indicaveritis, peribitis, et domus vestrae publicabuntur; si tamen narraveritis praemia, idest pro praemio, et dona et honorem multum accipietis a me. Nota quod promittit eis duplex praemium pro duplici certificatione qua certificari petebat; nam quaerebat certificari de somnio, et pro hac certificatione promittit praemium opulentiae seu affluentiae divitiarum, cum dicit, praemia, idest pro praemio, et dona. Talia sunt dona, de quibus Eccles. 20. Xenia et dona excaecant oculos judicum. Item quaerebat certificari de conjectura ipsius somnii, et ipsius interpretatione et probatione; et pro hac certificatione promittit excellentiam praelationum, cum dicit, quod non tantum pro praemio accipietis dona, sed etiam honorem multum, idest excellentiam qua aliis praelati eritis. Et quod hoc ita intelligatur, patet per effectum consequentem Danielem pro somnii revelatione, et ipsius interpretatione, infra eodem capitulo in fine; ubi dicitur, quod tunc post interpretationem somnii rex Danielem in sublime extulit, et munera multa et magna dedit ei; quantum ad honorem et excellentiam praelationis eo quod ei dedit dominus honorem servitutis, ut dicitur infra 13 cap. Item munera multa et magna dedit ei, quantum ad dona et opulentiam divitiarum: pro earum receptione, inf. 5 cap. respondit Daniel Balthasar regi, munera tua sint tibi et dona domus tuae alteri da. Et sequitur secundum responsorium sapientum, in quo ostendunt se ignorare interpretationem visionis, cum dicitur: responderunt secundo atque dixerunt, rex somnium dicat servis suis; ubi notandum, quod primo responsorio tenuerunt modum imprecationis dicentes, rex in sempiternum vive; nunc vero tenent modum sublimationis et humiliationis dicentes: rex somnium dicat servis suis, ut qui placare non poterant bona imprecando, placarent saltem ipsum extollendo, et se ipsos humiliando, humiliter respondendo. Responsio mollis frangit iram, ut dicitur Prov. 15. Ubi duo faciunt; primo quia petunt veri revelationem, cum dicunt: rex somnium dicat servis suis: in quo manifeste confitentur se ignorare somnium visum, de quo infra; dicunt enim regi, non est homo rex super terram qui sermonem tuum possit implere. Secundo promittunt veri expositionem, quando dicunt: et interpretationem ejus indicabimus; cum tamen, sicut dixi supra, somnii revelatio esset veritatis interpretativae probatio: et ideo secundum Gregorium non solum ab eis interpretationem somnii, sed etiam somnium quaesivit, ut nimirum ex praeterito colligeret, si quid verum in eorum responsionibus de venturo certum tenerent. Posita autem sapientium vocatione, et regis allocutione, per quam quaeritur somnii reseratio et ipsius interpretatio, sequitur pars in qua ponitur, habita duplici responsione, regis increpatio, cum dicitur: certe scio quod tempus: in qua facit duo; quia primo increpat eos imponendo eis quod quaerant temporis dilationem, ibi: certe scio quod tempus redimitis, id est dilationem quaeritis, facientes juxta illud apostoli Ephes. 5, redimentes tempus quoniam dies mali sunt. Hoc autem imponitur, quod faciebant propter duo; scilicet quaerebant dilationem, utrum reciperet somnii recordationem; et ideo dicit: scientes quod sermo recessit a me, hoc tamen non scitis per propriam investigationem seu divinam revelationem, sed per meam relationem, qui vobis dixi supra, sermo recessit a me, et jam quaeritis dilationem, ut veniam ad ejus recordationem. Secundum autem, propter quod quaerebant dilationem, ut eis impositum fuit, est; tum quia intendebant ad ipsius deceptionem componendo falsam somnii expositionem. Propter quod dicit: si ergo somnium non indicaveritis mihi; de quo dixi vobis, quod si non indicaveritis mihi, peribitis vos et domus vestrae publicabuntur: una est de vobis sententia, hoc est unum sciendum de vobis: quod interpretationem fallacem (quantum ad oris prolationem, quia lingua fallax non amat veritatem, Prov. 26) et deceptione plenam (quantum ad mentis conceptionem, quia haec est humanae vitae deceptio, Sapient. 14) composueritis, idest finxeritis: unde infra 13 cap. dicit de Susanna et de ipsis senibus qui finxerunt falsam relationem: et ecce morior, cum nihil horum fecerim, quae isti malitiosi composuerunt adversum me. Secundo infestat eos ad somnii relationem, cum dicit: somnium itaque dicite mihi. Ubi facit duo; quia primo petitionem scilicet proponit, cum dicit: somnium itaque dicite mihi de quo supra dixi vobis, vidi somnium et mente confusus ignoro rem quam viderim; secundo rationem petitionis exponit ut sciam quod interpretationem quoque ejus veram loquimini; quia prioris relatio est sequentis probatio. Somnium itaque dicite mihi, ut sciam quod interpretationem ejus quoque veram loquimini, ut cum dixeritis somnium dicere possim, verum est somnium, et fidelis interpretatio ejus, infra eodem capitulo. Sequitur secunda pars; in qua ponitur sapientum tertia responsio, in qua ostendunt se ignorare impletionem facti, cum dicitur: respondentes ergo Chaldaei coram rege dixerunt. Ostendunt autem se ignorare impletionem facti, quod rex exigit ab eis tum quia est supra facultatem humanae conditionis, propter quod dicunt: non est homo, rex, super terram qui sermonem tuum possit implere, quia res sunt difficiles quas tu quaeris, et ideo non potest homo eas explicare sermone, quia cunctae res difficiles nec potest eas homo explicare sermone (Ecclesiast. 1) tum quia est contra consuetudinem regiae inquisitionis: propter quod addunt, sed neque regum quisquam magnus et potens, verbum hujuscemodi sciscitatur ab omni hariolo, et mago, et Chaldaeo, quia gloria Dei est celare hoc verbum, licet gloria regum sit investigare sermonem, Proverb. 15: tum quia est contra ordinem mundanae cognitionis; et ideo subjungunt: sermo quem tu quaeris, rex, gravis est, nec reperietur quisquam qui indicet illum in conspectu regis: ac si dicant, non est hoc secundum ordinem fabricae mundanae quod sermo iste gravis, sicut tu quaeris, per hominem indicetur; quia sermo quem tu quaeris potestate plenus est, ut dicit Eccles. 8, quia id est proprium divinae cognitionis: et ideo adjungunt: exceptis diis, quorum non est cum hominibus conversatio. Attribuebant autem Daemonibus divinitatem, de quibus Psal. 95, omnes dii gentium Daemonia. Et sic patet quod ipsi excusando se, accusant regem quasi reprehendendo ipsum de calliditate, eo quod quaerit ab eis quod est supra facultatem conditionis humanae, quod est contra consuetudinem inquisitionis regiae quod est contra communem ordinem potestatis mundanae, cum sit cognitionis divinae, ac per hoc impossibile. Et sic confestim procedit ad prolationem crudelis sententiae, cum dicitur: quo audito rex in furorem versus, ubi ponitur sapientium condemnatio. Ubi notanda saeva indignatio, cum dicitur: quo audito rex in furorem versus in ira magna. Haec est ira et furor seu indignatio, de qua Proverb. 16: indignatio regis nuncii mortis; et ideo ex indignatione in furorem versus, et in ira magna propter duram responsionem eorum, quia sermo durus concitat furorem, Prov. 15, et quia ira non habet misericordiam, nec erumpens furor, Prov. 27: ideo confestim sequitur saeva promulgatio, cum dicitur: praecepit omnes Babylonis sapientes, sicut supra dixerat eodem capitulo, peribitis vos, et domus vestrae publicabuntur; et ideo statim sequitur saeva executio, cum dicitur: et egressa sententia sapientes interficiebantur. Haec est promulgata sententia regis, unde quaerebantur juxta edictum regis ut interficerentur: de qua sententia infra quaerit Daniel eodem capitulo, ob quam causam tam crudelis sententia a facie regis esset egressa. Et sequitur pars tertia principalis totius capituli. In quo notanda reseratio totius mysterii, cum dicitur, tunc Daniel requisivit de lege. Ubi Daniel facit quatuor; quia primo requirit regem differre poenam. Ubi tangitur Danielis diligens requisitio, cum dicitur, tunc Daniel requisivit de lege atque sententia, id est quae conditio esset posita sapientibus, ob quam novo impetu mortem subirent. Requisivit ipse Daniel, quia qui requirunt dominum animadvertunt omnia, Proverb. 28; et ideo ipse haec omnia diligenter quaesivit: et sermonis propalatio, cum dicitur, cum ergo rem indicasset Arioch Danieli, cui Danieli dixit rex infra eodem, putas ne vere potes mihi indicare somnium quod vidi, et interpretationem ejus? Humilis supplicatio, cum dicitur: Daniel ingressus rogavit regem: ex consuetudine enim habebat ut se humiliaret, sicut supra cap. 1, habetur quod rogavit eunuchorum principem. Secundo recurrit ad mentis devotionem, cum dicitur: et ingressus est domum. Ubi primo tangitur secreta recollectio, cum dicitur: et ingressus est domum suam: nam qui vult recurrere ad mentis devotionem, debet ingredi domum per secretam recollectionem. De tali dicitur Eccles. 4, custodi pedem tuum ingrediens domum Dei. Secundo discreta consultatio, cum dicitur, indicavit Ananiae, Misaeli et Azariae sociis suis negotium, ut scilicet commune periculum communis oratio amoveret, qua tres, infra 3 capite, orantes a fornace ignea sunt liberati: ubi Ananias stans oravit sic, benedictus es domine et cetera. Tertio aperitur postulatio, cum dicitur, ut quaererent misericordiam a facie Dei; quia scriptum est, Ps. 104, quaerite et confirmamini, quaerite faciem ejus, ut quaererent, (inquam), misericordiam a facie Dei caeli super sacramento isto, id est sententiae revelationem, quia quaerebantur Daniel et socii ejus, ut perirent. Quarto recipit divinam inspirationem, cum dicitur, tunc Danieli mysterium per visionem nocte revelatum est, ubi tangitur primo status principalis ipsius conditionis, cui facta est inspiratio, quia tum Daniel de se loquitur tamquam vero more Hebraico, sicut Moyses dicebat, Exod. 36, et dixit dominus ad Moysen. Hic est Daniel cui dedit Deus intelligentiam omnium visionum et somniorum, ut dicitur 1 capite supra. Secundo modus et tempus revelationis ipsius visionis, quia, mysterium per visionem nocte revelatum est: qui dicit infra regi eodem capitulo, sed est Deus in caelo revelans mysteria. Quinto assurgit ad gratiarum actionem, cum dicitur, et benedixit dominum caeli, et ait. Hoc enim consuetum erat a sanctis patribus, scilicet referre gratiam de receptis beneficiis. In gratiarum autem actione primo recognoscit Dei magnificentiam, cum dicitur: sit nomen domini benedictum a saeculo, et usque in saeculum, idest a tempore, quod non est aeternum, magnificetur, juxta illud, et nomen domini benedictum ex hoc nunc, et usque in saeculum, Ps. 112. Recognoscit autem Dei magnificentiam attribuendo ei quicquid attribuitur humanae industriae: et ideo dicit, quia sapientia et fortitudo ejus sunt, quia omnis sapientia a domino Deo, et cum ipso fuit semper, Eccl. 1. Et fortitudo, quia de caelo fortitudo est, 1 Mach. 3. Quicquid attribuitur mundanae influentiae: et ideo dicit, ipse mutat tempora et aetates, quia ab omnipotente non sunt abscondita tempora, Job 33. Quicquid attribuitur casui seu fortunae, cum dicit: transfert regna et constituit, quia ei inclinata sunt regna, juxta illud, Psal. 45: conturbatae sunt gentes et inclinata sunt regna. Secundo recognoscit Dei munificentiam, quia largitur ne ea quae in mundo fiunt, industriae humanae vel influentiae mundanae, vel casui seu fortunae attribuantur. Quicquid fit sapienter et fortiter ab omnibus, quod videtur esse industriae: quicquid mutatur in naturalibus, quod videtur esse influentiae: quicquid variatur in regnis et rebus, quod videtur esse casus seu fortunae, totum attribuit divinae providentiae humanorum, et sapientium divinorum; et ideo dicit etiam, dat sapientiam sapientibus: et ideo dicit Eccles. 51: danti mihi sapientiam dabo gloriam; scientiam humanorum; et ideo dicit, scientiam intelligentibus disciplinam, supra 1, cap. pueris autem his dedit scientiam et disciplinam in omni libro et scientia; intelligentiam occultorum, et ideo dicit, ipse revelat profunda et abscondita, et novit in tenebris constituta, et lux cum eo est. Revelat inquam profunda et abscondita humanae industriae; ipse enim revelat profunda de tenebris. Job 12: novit in tenebris constituta. Humanae intelligentiae, quia ipse novit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt; et lux cum eo est divinae sapientiae, quia ipse lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae, 1 Joan. 1. Eloquentiam singulorum, et ideo dicit, tibi Deus patrum nostrorum confiteor etc. et ideo confitebor domino nimis in ore meo, in medio multorum laudabo eum, Psal. 108, quare te laudo quia dedisti mihi, sapientiam, in elucidatione aenigmatum, visionum, et somniorum, quia tu sapientiam praestas parvulis: et ideo confiteor tibi pater caeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus, et revelasti ea parvulis. Matth. 11: fortitudinem, in perpessione laborum et periculorum, et ideo fortitudinem meam ad te custodiam, Psalm. 58. Et sermonem regis aperuisti mihi, de quo ejus sapientes responderant quod non esset homo super terram, qui sermonem ejus posset implere, supra eodem cap. Et sequitur quarta pars principalis totius capituli, in qua tangitur repetitio seu relatio visionis, cum dicitur. Et post haec Daniel ingressus ad Arioch. Ubi facit quatuor per ordinem; nam primo reprimit regis indignationem, in principio; secundo allicit ad mentis attentionem, cum dicit, et respondens Daniel coram rege ait; tertio aperit regi visionem, ibi, somnium tuum; quarto disserit ejus interpretationem, ibi, interpretationem quoque ejus dicemus coram te rex. In prima parte facit quatuor; quia primo Daniel ad eum, cui data fuerat crudelis sententia fidenter ingreditur, cum dicitur, et post haec Daniel ingressus est ad Arioch, hoc est post gratiarum actionem, ut petitio ejus in gratiarum actione innotesceret apud Deum, secundum apostoli praeceptum, Philipp. 4. Ingressus est ad principem, ad Arioch principem quem constituerat rex ut perderet sapientes Babylonis. Secundo eumdem prudenter alloquitur, cum dicitur: sapientes Babylonis ne perdas de quibus dictum est supra, quod praecepit rex ut perirent omnes sapientes Babylonis et cetera. Tertium facit, quia primo reprimit ipsius malitiam, cum dicitur sapientes Babylonis. Deinde praecepit rex, ut dictum est, quod perirent. Captat benevolentiam, cum dicit, introduc me, nam principem eum facit gratiae quam solus habere poterat, ut ejus benevolentiam captet, de quo dicitur, confestimque eum introduxit ad regem. Promittit veram interpretationem, ibi, et solutionem. Quarto festinanter ad regem introducitur, ibi, tunc Arioch festinus introduxit Danielem. Ubi primo notanda Danielis praesentatio, cum dicitur, tunc introduxit Danielem; secundo introducitur status, seu conditio, ibi, quia inveni hominem de filiis transmigrationis Juda, de quibus praeceperat rex supra 1 cap. quod introducerentur de filiis Israel, inter quos interfuerunt de filiis Juda Daniel et ceteri. Tertio causa introductionis et ratio, quia qui solutionem regi annunciet, sicut promisit supra eodem cap.: et solutionem regi narrabo. Quarto audacter a rege requiritur, ut dicitur, respondit rex, et dixit Danieli cujus nomen erat Balthasar. Supra 1 cap. habemus quod princeps eunuchorum imposuit eis nomina Danieli Balthasar et cetera. Dixit autem ei putasne potes mihi indicare somnium? De quo supra eodem cap. dixit frequenter sapientibus Babylonis, somnium igitur et interpretationem ejus indicate mihi. Quia ergo Daniel per dictam promissionem, quod scilicet diceret somnii solutionem, repressit regis indignationem, confestim conatur ipsum allicere ad mentis attentionem, cum dicitur, respondit Daniel coram rege. Reddidit autem ipsum attentum propter tria; tum quia id de quo quaeritur certificari, est occultum humanae sapientiae: et ideo dicit, mysterium quod rex interrogat. Sic autem explicat, ut se et alios excuset, quia de hoc humanae sapientiae sit impossibile respondere, et ideo mysterium, idest occultum. Vobis, ait Christus, datum est nosse mysterium, Matth. 13. Tum quia est arduum et absonum eloquentiae mundanae, et ideo sapientes magi et harioli et haruspices, non sapientes ut ceteri, quia scriptum est Isaiae 29, peribit sapientia a sapientibus ejus, et intellectus prudentium ejus abscondetur, quia sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum, eo quod Deus fecit stultam sapientiam hujus mundi 1 Corinth. 1. Nomina alia exposita sunt superius, excepto haruspices, qui inter certa spatia in aere designata, quae ipsi vocant templa, ex volatu avium in sapientia illa facta futura cognoverunt. Tamen quia hoc est proprium divinae providentiae, ideo dicit, sed est Deus in caelo revelans mysteria de quo dixi supra, quod ipse revelat profunda et abscondita, et novit in tenebris constituta, et lux cum eo est. Hic autem indicavit tibi rex Nabuchodonosor quae ventura sunt in novissimis temporibus; quae cum sapientes tui tibi nequeunt indicare, sicut dixi supra immediate, ista tria multum debebant ipsum reddere attentum. Et quia indicaturus erat ei Daniel quod erat humanae sapientiae occultum, et mundanae eloquentiae absonum, et divinae providentiae proprium, ideo confestim aperit regi suam visionem cum dicitur; somnium tuum et visiones capitis tui, ubi sic procedit; quia primo narrat ei secretum suae cogitationis, cum dicit, tu rex cogitare coepisti in strato tuo quid esset futurum post haec, quia cogitando videt homo quid agendum sit vel non: cogitavi, ait postea, dies antiquos. Secundo narrat instinctum divinae inspirationis, cum dicit, mihi quoque non in sapientia quae est in me plus quam in cunctis viventibus sacramentum hoc revelatum est, quia sapientia hominum non est mecum. Proverb. 30. Tertio refert ei visionis ordinem cum dicit, tu rex videbas. In revelatione autem visionis sic procedit; quia primo dicit quod visio ipsa incussit regi terrorem: et ideo dicit: tu rex videbas et ecce quasi statua una grandis, statua illa magna, et statura sublimis stabat contra te, et intuitus ejus erat terribilis, nam ejus magnitudo erat, quia grandis; ejus altitudo quia sublimis; ejus fortitudo, quia contra te qui fortis es inter reges; ejus pulchritudo, quia terribilis incussit tibi terrorem grandem, quia visio ostensa opus grande videbatur, 1 Paralip. 29. Opus enim grande est, neque homini praeparatur habitatio. Secundo quod praeostendit ei quemdam honorem, quia hujus statuae caput erat ex auro etc., cujus expositio patet. Tertio incussit stuporem, quia videbas ita donec lapis abscissus, cujus expositio patet. Quarto concludit rigorem, quia lapis iste factus est mons magnus et implevit universam terram, cujus expositio patet etiam. Sequitur secunda pars: et ponitur somnii interpretatio seu explicatio, cum dicitur: interpretationem quoque ejus dicemus coram te, rex. Ubi primo laudat ejus praelationem, dicens, tu rex regum es, hyperbolice loquitur, quia in sola Orientali mundi plaga regnabat. Secundo explicat ejus defectionem. Tu es caput aureum, et post te consurget regnum aliud, ergo tu deficies, sed erit minus te, idest minus dignitate, sicut argentum indignius auro, tertium, vero, aliud regnum aereum, quantum ad dignitatem sed latius, imperabit universae terrae, minus tuo regno quantum ad dignitatem, sed latius imperabit; sic patet quod tempore Alexandri regnum Graecorum latius imperavit; quod fuit significatum per aes sonorum, quia Graeci in eloquentia multum claruerunt; postea consurget quartum regnum, quod reget in virga ferrea, domando omnia, sicut patet de regno Romanorum; sed regnum illud habebit quamdam partem debilem, quamdam fortem; utraque tamen surget ex virtute dominantium, sicut ex plantario ferreo, pedes fictiles et ferreos exire vidisti. Tertio manifestat regni Christi promotionem, cum dicitur: in diebus illis suscitabit Deus caeli regnum, quia hoc regnum omnium saeculorum cujus dominatio in omni generatione et generationem. Quarto indicat regni Christi permansionem, quia consumet universa haec et ipsum stabit in aeternum, quia in aeternum non dissipabitur, ut dicitur supra immediate. Et sequitur quinta pars principalis totius capituli, in qua tangitur revelatio populi: in qua primo regis superbia reprimitur et humiliatur, ibi, tunc rex Nabuchodonosor cecidit in faciem suam. Secundo divina potentia panditur seu manifestatur, ibi, loquens ergo rex. Tertio pauperis sapientia erigitur seu exaltatur, ibi, tunc rex Danielem sublime extulit. Quarto moestitia populi solatur seu consolatur, ibi, Daniel autem postulavit a rege. Quantum ad totum capitulum, nota quatuor argumenta litteralia. Et est primum, quod menti curiosae ingerunt se gratis sapientia, sicut patet hic de Nabuchodonosor, quod ex vehementi imaginatione eorum, quae post ipsum erant futura, somniavit exterminium sui regni, quia multas curas sequuntur somnia. Eccles. 5. Secundum est quod omnis humana sapientia confitetur se ignorare futura, sicut patet hic de sapientibus Babylonis, dicentibus, non est homo, rex, super terram qui sermonem tuum possit implere: et Daniel ait, mihi quoque non inest sapientia, quae in me est plus, quam in cunctis viventibus; sed sacramentum hoc revelatum est: (et infra), Deus magnus ostendit regi quae ventura sunt, nec ego, (supple), nec alius homo. Tertium est, quod modus est nunciorum, quod quicquid fortunae aut prosperitatis casu se offert, sibi attribuant, ut eorum industriae imputetur: quia sicut patet hic de Arioch, qui dicit se Danielem reperisse, qui regi solutionem somnii indicaret, cum tamen ipse Daniel per sese obtulerit non vocatus. Quartum est, quod dona et honores possunt recipi ab infidelibus, si tamen aliqui fructus spirituales sperantur inde sequi; ut patet hic quod Daniel permisit se a rege honorari, et etiam munera ab eo receperit. Dubia possunt esse tria. Primo cum dicat, quod anno secundo regni sui vidit Nabuchodonosor hoc somnium, cum tamen anno ad minus tertio fuerint pueri introducti. Respondetur, quod anno secundo subjugaturae, qua subjugaverat sibi tam Judaeos quam gentiles, et fuit monarchia totius partis Orientalis, vidit hoc somnium; pueri autem fuerant anno tertio, regni scilicet, introducti. Secundum dubium est, quomodo poterat certus esse de somnio, cum nihil de ejus memoria remansisset. Dicendum, quod in hoc differt memoria a reminiscentia: quia in memoria est plena retentio specierum: reminiscentia autem est, quando specie deleta, retinetur aliquod vestigium speciei, per quod homo venit in recordationem rei pristinae, per aliqua ab aliquo audita, et ex hoc recordatur se audivisse, et tale vestigium in ipso remanserat. Tertium dubium est. Utrum fides sit somniis adhibenda; quia ubi multa sunt somnia, multae sunt vanitates. Dicendum, quod somnia contingunt quinque modis; aliquando ex nimia evacuatione, sicut in infirmis; aliquando ex nimia repletione, sicut in crapulosis; aliquando ex vehementi imaginatione, sicut in phantasticis; aliquando ex diabolica illusione, sicut in luxuriosis; et nulli istorum modorum fides est adhibenda. Quinto autem fit, seu contingit somnium ex spiritus sancti revelatione, et tunc aliquid significat: et isto modo ultimo habet quinque differentias, secundum Augustinum de spiritu et anima; quia aliquando in somno apparet aliqua persona sacra, indicans somnianti aliquod futurum, et tunc oraculum; aliquando in somnio est verae rei species, quae postea est futura; et tunc dicitur visio; aliquando est res futura sub aliquo tegmine et velamine figurarum, sicut spicae pro hordeis, et tunc dicitur somnium; aliquando ex magna attentione videntur in somniis aliqua divina, quae postea eveniunt, et dicitur tunc insomnium; aliquando partim dormiens et partim vigilans homo aliqua intuetur, et tunc dicitur apparitio; quando aliquo istorum modorum fit, si tamen interpretatio sit a Deo, illi tunc fides est adhibenda. Moralitates sunt tres de statua. Prima est, quod per statuam intelligatur quaecumque fictio humanae simulationis, idest vita simulata, in qua caput aureum est operatio bona, de quo dicitur Ezech. c. 7, aurum eorum in sterquilinium erit. Pectus argenteum, locutio sancta, de quo Isaiae 1, argentum tuum versum est in scoriam; venter aereus similitudo facta; aes enim compositum est ex aurichalco, quod est simile auro, quod non est aurum sed metallum foetidum, et ex stamno, quod est simile argento; per quod vita foetida designatur; et de tali qui talem vitam ducit, dicitur Daniel. c. 14, quod est intrinsecus luteus, forinsecus aereus; crura ferrea, obduratio ficta: quia quod finxit in corde suo, vult omnino tenere. Talium peccatum, ut peccatum Judae, scriptum est stylo ferreo, ut dicitur Jerem. 17. Pedes qui partim erant ferrei, partim fictiles, sunt signum delectationis, quae significatur per partem fictilem et luteam; et de talibus dicitur in Psal. 2, et tamquam vas figuli confringes eos; et signum pertinacis excusationis designatae per partem ferream, quia suam carnalitatem semper excusat pallio alicujus simulationis: contra quam dicitur Deut. 28, sit caelum quod supra te est, aereum, et terra quam calcas ferrea. Talis ergo est statua, per quam designatur vita ficta seu simulata; et de tali dicitur Genes. 19, quod versa est cum uxore Loth in statuam salis. Secunda moralitas est, quod per caput intelligatur vanitas mundana, per pectus popularis fama, per ventrem temporalis vita, per crura saecularis potentia, per pedes vero clericalis avaritia simul cum luxuria. Tertia moralitas est de his qui non possunt cognoscere hujus statuae fictionem; quia non harioli, per quos designantur sacerdotes simoniaci; et ideo nec ab hariolis aliquid siscitemini, dicitur Levit. 19. Non magi, per quos designantur vani philosophi; et ideo non declinetis ad magos, Levit. 19. Non Chaldaei, per quos designantur collegia superborum, quia non est solium filiae Chaldaeorum, Isaiae 47. Non malefici, per quos designantur jurisperiti, contra quos salvator, Matth. 23, vae vobis jurisperiti qui tulistis clavem scientiae: ipsi non introivistis, et eos qui introibant prohibuistis. Sed hanc cognitionem habet Daniel, per quam designatur confidentia veritatis; quia qui confidunt in illum intelligent veritatem, Sapient. 3. Et ideo Danieli data est intelligentia sermonum Daniel. 1. Sydrach, per quem designatur continentia puritatis; quia qui continens est justitiae, apprehendet illam et obviabit illi quasi mater honorificata, Eccl. 15: et ideo Sidrach inter alios data est scientia et disciplina in omni libro et sapientia, Dan. 1. Misach, per quem designatur consistentia aequitatis, quia stabunt justi in magna constantia, Sapient. 5: et ideo Misach data est sapientia sicut ceteris ut supra: Abdenago, per quem designatur assidentia humilitatis, quia assidentem illam sororibus suis inveniet, Sapient. 6: et ideo Abdenago obtinuit sicut et ceteri, ut supra. ####  |