| #### CAPUT 13 |

| #### #### Erat vir habitans in Babylone, et nomen ejus Joachim et cetera. Sicut dictum fuit in principio libri, totus liber Danielis habet tres partes principales. Prima pars continens primum capitulum, est prooemialis, in qua ostenditur Danieli collata sapientia. Secunda pars est executiva, seu principalis, continens undecim sequentia capita; in qua ostenditur regni Christi et justorum, ad regnum Antichristi et reproborum praeeminentia. Tertia pars est incidentalis continens duo ultima cap. in qua ponitur Susannae historia, et Belis ac draconis fabula. Duabus sic habitis et determinatis sequitur tertia, quae habet duas partes principales seu duo capita. In prima enim commendatur Daniel de justitia, in extinctione libidinis; et hoc cap. primo, vel totius libri 13. In secunda commendatur de constantia in extirpatione cupidinis, et id 2 cap. seu totius libri 14, infra: erat quoque idolum nomine Bel. Circa primam partem notandum, quod causa originalis hujus historiae est instinctus spiritus sancti datus Danieli per affectum justitiae. Causa materialis est presbyterorum impudicitia, Susannae pudicitia, Danielis justitia. Causa finalis est, ut ostendatur circa innocentes protectio, malitiosorum finalis casus, et damnatio. Zelantium pro innocentibus eruditio, et eorum finalis sublimatio, sicut patet de Daniele, qui zelavit pro liberatione innocentis, et fuit a spiritu sancto eruditus, et a populo sublimatus. Causa vero formalis in divisione historiae consistit. Dividitur autem capitulum in quatuor partes: quia in prima notatur, tangitur seu describitur summa tentationis, in principio. Secundo causa accusationis, infra: et facta est crastina. Tertio poena damnationis, infra, credidit eis multitudo quasi senioribus. Quarto forma liberationis vel exemptionis, infra: cumque duceretur ad mortem. Prima pars in qua tangitur summa tentationis, habet 4 partes. In prima tangitur personae tentatae status, cum dicitur: erat vir in Babylone etc. erat enim nobilis Susanna, sed captiva, quia uxor viri, qui erat in Babylone cui nomen Joachim: de hac enim dicitur infra eodem: mittite ad Susannam filiam Helchiae uxorem Joachim: erat nobilis, sed pudica; quia pulchra nimis et timens Deum; de hac enim dicitur infra, quod erat delicata nimis et pulchra facie; pulchra nimis, sed religiosa, et ideo pulchra pulchritudine pudorata, cui dicitur Jerem. 31: benedicat tibi dominus pulchritudinem justitiae; erat innocens, sed erudita, quia; parentes ejus cum erant justi, erudierant filiam suam juxta legem Moysi. Docere enim debent parentes, non solum filios, sed etiam filias legem Dei, ait Hieronymus: quia mulier sensata et tacita, non est immutatio eruditae animae, Eccles. 26. Erat affluens, sed non superba. Quia Joachim vir ejus dives erat, ita ut posset dives dici, de quo Eccles. 31 cap.: beatus dives qui inventus est sine macula; et erat ei pomoerium vicinum etc. et ideo locus opportunus ad concursum populi, pomoerium, quod est viridarium fructuum, aquis influentibus irrigatum; et ad ipsum confluebant, ad terminandum causas, sicut solent convenire in hospitiis principalioribus. In secunda tentationum gradus, ibi: et constituti sunt duo senes judices, tamen sacerdotes, quia erant de tribu Juda de quibus locutus est dominus, quia iniquitas egressa est de Babylone. Jerem. 23: a prophetis Jerusalem egressa est pollutio super omnem terram. A senioribus judicibus, qui videbantur regere populum: quasi diceret: non regebant, sed regere videbantur, quia male praeerant; qui enim male praesunt et nomen habent judicum, et injuste praesunt populo, regere magis videntur quam regunt: ideo et istos Hebraei dicunt fuisse Achab et Sedeciam, de quibus ait Jerem. 29: ponat te dominus sicut Sedeciam et sicut Achab, quos frixit rex Babylonis in igne propter stultitiam, quam fecerant in Israel, et moechati sunt, scilicet uxores civium et amicorum suorum. Decipiebant enim mulieres, dicentes de semine suo nasciturum Christum, quod erant de stirpe David. Isti ergo frequentabant domum Joachim, et ex tali frequentatione exarserunt in uxorem ejus, et hoc quantum ad secundam partem primae partis, in qua tangitur tentantium gradus. Sequitur tertia pars in qua tangitur tentationis ortus, cum dicitur: cum autem populus revertisset. Circa quam notat Scriptura septem, quae communiter in omni tentatione reperiuntur: scilicet tentationis objectum, cum dicitur: cum autem populus revertisset post meridiem ingrediebatur Susanna, non praesente populo, quia verecunda; et deambulabat, quia spatiari licet ad corpus vegetandum, ut ait Glossa, praecipue cum steterit homo clausus, sicut ista propter populum. Secundo tangit aspectum, cum dicitur: et videbant eam seniores, non enim avertebant oculos, ne viderent vanitatem. Tertio tangit affectum, cum dicitur: et exarserunt in concupiscentiam ejus, perturbatio enim et cupido libidinis, percussit corda eorum, Eccles. 9, quia concupiscentia quasi ignis exardescit. Quarto tangit conatum; ut enim jacerent tentationis fundamentum in anima, et ut desiderata complere disponerent, everterunt sensum suum, adeo scilicet, quo subverso oculi eorum inclinati sunt ne caelestia sed carnalia cogitarent; ac per hoc prius everterunt se, et non servaverunt pactum etc. quia in inconstantia concupiscentiae transegerunt sensum, Sapient. 4, recordarentur judiciorum justorum; quid scilicet Dei, quid honestatis, quid naturae, quae omnibus insita est; et hoc erat, quia erant ambo vulnerati amore ejus, utrumque enim libido percusserat, sed adhuc verecundia retrahebat, eo quod judices et populi seniores erant; et ideo rem tam foedam nolebat alter ab altero sciri; erubescebant enim, (inquit), indicare sibi mutuo concupiscentiam suam volentes concumbere cum ea; sed crescente libidine, eo quod observabant quotidie sollicitius videre eam (in quo, quinto tangit Scriptura, eorum perversum studium, quia attente ipsam contemplabantur) prorumpunt in impudicitiam, rupto freno verecundiae; et ideo quasi languidi recedentes, sui languoris causam in regressu sibi mutuo indicarunt; rumpit enim libido verecundiam, dum in alio invenit similem impudicitiam; et ideo sexto Scriptura tangit ipsorum malignum consilium, cum dicitur: et sciscitantes ab invicem causam, causam supple maciei et languoris; confessi sunt, alter supple alteri; concupiscentiam suam. Propter quod concludit Scriptura septimo, eorum obstinatum propositum, cum dicitur: et tunc in communi statuerunt tempus, concordiae enim libidine aestuante tempus opportunum deerat, qua possent eam ad similem libidinem invitare. Et hoc quantum ad tertiam partem, in qua tangitur tentationis ortus. Sequitur pars quarta in qua tangitur modus tentandi, cum dicitur: factum est autem, cum observarent diem aptum. Ubi Scriptura tangit tentationis occasionem cum praemittitur, factum est autem cum observarent et cetera. Ubi satis claret, et senum malitia, quia observabant diem aptum et Susannae innocentia, quia ingressa est sicut heri et nudius tertius, suspicans neminem ibi, ut ungeretur juxta consuetudinem terrae, tempore aestivo; et non erat ibi quisquam praeter duos senes, qui latuerant in pomoerio, post meridiem, ut invenirent ipsam solam ipsa ignorante; et ideo emisit puellas ad afferendum oleum et smigmata, id est unguenta virginea. Est enim smigma, secundum Papiam, aqua vel decoctio ex palearum mica vel tritura frumento commixta, quae ad refrigerium seu nitorem faciei praeparatur: de quo dicitur Isa. 30: pulli asinorum qui operantur terram, smigma comedent; ex quo patet non esse peccatum, quod fit a mulieribus pro conservanda natura, dum autem non fiat pro adulteranda; et fecerunt sicut praeceperat, clauseruntque etc. egressae sunt, per privatum accessum domus a pomoerio. Surrexerunt et cetera. Videntes eam solam, effrena concupiscentia eruperunt absque verecundia: in quo notatur occasio: sed post occasionem statim tangit Scriptura secundo suggestionem; ecce ostia pomarii clausa. Et confestim tangit tertio assecurationem, dicens: et nemo videt nos: quasi diceret: quia locus secretus est, eo quod ostia clausa; affectus magnus est; quia in concupiscentia tui sumus, et nullus videt nos, et ideo assentiri debes amantibus; et confestim. Quarto ponit Scriptura comminationem, si dissentiat, dicens: quod si nolueris, quia aliter dicunt se contra eam testimonium ferre: et accusationis apparens ratio est; quia propter hoc emisit puellas, ut cum amasio posset adulterari. Et sequitur quinto Susannae trepidatio seu perturbatio, cum dicitur: ingemuit ergo Susanna, timore mortis, vel potius timore opprobrii et ignominiae, quia illis accusantibus sola erat; humanum enim est utrumque timere. Unde apostolus 1 Cor. 9: bonum est mihi mori quam gloriam meam quis evacuet: licet perfectorum sit non reputare discrimen mortis pro justitia tolerare. Dicit autem: angustiae sunt mihi undique, quia, tam mortem quam ignominiam formidabat: dicit enim: si enim hoc egero, mors mihi est; peccando contra legem, quia dicit Hieronymus, omne peccatum est mors; ac per hoc quoties peccamus morimur, et e converso quoties digna opera facimus, resurgimus et vivificamur; si enim non egero, non effugiam manus vestras, quia me occidetis. Et sequitur sexto Susannae electio, cum dicitur: sed melius est mihi incidere, et cetera. Gregorius: Ecclesiastes, non habet melius, sed bonum, ne videatur inter peccatum et bonum, quasi inter duo bona eligere, sed bonum mihi est absolute, malum non facere absolute, et in vestras manus incidere; ne peccem in conspectu Dei mei. Et haec fuit electio constans et firma et virtuosa, secundum Hieronymum. In conspectu autem domini, dicit, quasi coram eo facta. Septimo sequitur senum accusatio, cum dicitur: exclamavit autem voce magna Susanna, non clamore faucium sed pudicitiae magnitudine. Erat enim ejus magna exclamatio, ideo, quia cordis et mentis ejus affectus, pura confessio bonae conscientiae, vocis ejus referunt clamorem, ait Hieronymus. Exclamaverunt et senes. Sed non dicit Scriptura, voce magna, quia nec Deum clamore suo magnificabant, sicut Susanna, qui magnus est super omnes deos, Psalm. 94: cui et poterat dicere, magna est misericordia super me Psal. 85. Cum autem audissent clamorem, ad clamorem accurrentes, famuli erubuerunt, credentes dicto seniorum, cum tamen non solum non factum sed nec dictum fuerat tale aliquid de Susanna; magna ergo et fixa de ea opinio habebatur: ideo dicit: quia nunquam dictus fuerat sermo hujuscemodi de Susanna. Et sic terminatur prima pars totius capituli in qua tangitur tentationis summa. Sequitur secunda pars principalis totius capituli, in qua tangitur causa accusationis, cum dicitur: et facta est dies crastina. Ubi tangit Scriptura quatuor, quae debent secundum formam juris in omni accusatione observari. Nam primo fit rei citatio: et ideo dicitur: facta est dies crastina, cumque venisset populus. Populo ergo veniente, juxta morem, ut dictum est, ad domum Joachim, fecerunt eam personaliter citari ad diem statutum et certum; ut ipsius morte satiaretur eorum irascibilis appetitus, nam ipsius vita non poterat eorum concupiscibilis satiari: et ideo dicitur: mittite ad Susanna. Sequitur: et venit cum parentibus, jam enim sciebant per clamorem et utrorumque relationem quod acciderat; erat delicata nimis: quasi diceret: venit cooperta, quia ita ire consueverat eo quod esset delicata: et pulchra, quasi propter necessitatem, et morum honestatem: ire ergo coopertam, testimonium est, et necessitatis venustatis et honestatis mulierum, unde sequitur; at iniqui illi jusserunt ut discooperiretur, ut vel inhonesto ejus intuitu satiarentur, et tamen sic viderentur examinare et probare factum, per verecundiam mulieris. Flebant igitur sui, et omnes qui noverant eam; quia tam propinqui, quam alieni compatiebantur innocenti. Secundo fit juratio; accusantes enim debent jurare, se dicere veritatem, et tunc est lis contestata. Et ideo sequitur; surgentes autem duo presbyteri in medio populi super caput ejus, in testimonium se offerentes, posuerunt manus suas super caput ejus. Modus jurandi erat juxta consuetudinem, ut dicitur Deut. 17: manus testium prima interficiet eum: contestantes se vidisse ipsam et juvenem pariter commisceri, quae flens suspexit in caelum, juxta illud: ad te levavi oculos meos, qui habitas in caelis, Psalm. 122: erat enim cor ejus fiduciam habens in domino, quia benedictus vir qui confidit in domino, et erit in domino fiducia ejus, Jerem. 17. Tertio facti assertio, cum dicitur: et dixerunt presbyteri post citationem et jurationem, sequitur assertio facti, quia dicunt se audivisse et vidisse, dicentes: cum ambularemus in pomoerio soli, soli dicunt, ne alius testis quaeratur, ingressa est haec cum duabus puellis et clausit ostium pomarii et dimisit puellas, addunt circumstantias quasi ad conjecturam facti, venit ad eam adolescens, haec est accusatio principalis, et concubuit cum ea, et ex hoc lapidanda erat, juxta legis edictum. Et sic facta est per eos facti assertio: debent enim accusantes asserere se vidisse vel audisse, quod probent ratione loci, temporis, personae vel societatis, modi et ordinis. Quarto dicitur probatio, cum dicitur: porro nos cum essemus, post assertionem sequitur probatio criminis denuntiari per omnes circumstantias facti, debent enim dicere omnes circumstantias; et ideo primo probant per locum, quod erant in pomerio: per adspectum, quia viderant iniquitatem; per modum, quia cognoverunt eos esse in concubitu: per personam: ne enim quaereretur ab iis quis ille erat, vel, ostendatis, dicunt se nequisse eum comprehendere, quia fortior eis erat; nec eam ab eis requisitam voluisse indicare. Et in hoc terminatur pars secunda principalis totius capitis, in qua tangitur causa accusationis. Sequitur tertia pars principalis, in qua ponitur poena condemnationis, cum dicitur, credidit eis multitudo. Ubi Scriptura tangit quatuor. Primo ex parte populi ignorantiam, cum dicitur: credidit eis multitudo, sine discussione facti ex ignorantia, quia senes erant ex natura; et ideo dicit, quasi senioribus, et quia judices ex officio: et ideo dicit: et judicibus, cum tamen non debebat idem esse testis et judex, et condemnaverunt eam ad mortem, quasi ream. Secundo ex parte Susannae innocentiam, cum dicitur: exclamavit autem voce magna et dixit, cordis affectu et conscientia bona, in quo notatur ejus innocentia et ideo quia sic clamavit. Dominus eam exaudivit, Psalm. 119: ad dominum, cum tribularer, clamavi, et exaudivit me. Voce magna, hominibus tamen occulta, sed a Deo audita, ait Glossa: domine Deus aeterne: quasi diceret: tu qui scis omnia aeternaliter, tam secreta quam manifesta, tam praesentia quam praeterita, quamque futura, tu scis, quia innocens morior. Tertio ex parte senum certam malitiam, cum dicitur: et ecce morior, supple innocens, cum nihil horum fecerim, accusantium me malitia praevalente, quia praevalet impius adversus justos, Habac. 1. Quarto Dei circa Susannam diligentiam, cum dicitur: exaudivit autem dominus vocem ejus, quia aures ejus ad preces justorum. Ubi enim desperatum est humanum auxilium, ibi solet Deus insperate clamantibus subvenire. Et sic terminatur tertia pars totius cap. principalis, in qua tangitur poena condemnationis. Sequitur pars quarta, in qua ponitur forma liberationis, cum dicitur: cumque duceretur ad mortem. Ubi Scriptura tangit quatuor. Primo praemittit sententiae appellationem, cum dicitur, cumque duceretur et cetera. Secundo facti inquisitionem, cum dicitur: reversus est ergo populus. Tertio veritatis intentionem, cum dicitur: exclamavit itaque omnis populus. Quarto gratiarum actionem, cum dicitur: Helchias autem et uxor ejus laudaverunt dominum. Quantum ad primam partem, in qua tangitur sententiae appellatio, ponuntur seu tanguntur quatuor. Primo Danielis inspiratio, cum dicitur: cumque duceretur, sequitur, suscitavit dominus spiritum pueri. Suscitatur autem spiritus propheticus pro liberatione sanctae feminae, non de novo intrat, qui jam in eo erat, sed propter aetatis infirmitatem quiescebat, nec sua opera demonstrabat. Secundo Danielis proclamatio, cum dicitur: clamavit voce magna, spiritu sancto suggerente (nota quod vox peccatoris vix in Scriptura dicitur magna) mundus ego sum etc. quia non consentio morti innocentis hujus. Tertio populi admiratio, cum dicitur: et conversus ad eum omnis populus dixit: quis est iste sermo? et cetera. Hoc quid sibi vult? Habebant enim jam eum in opinione magna, quia aliter verbum unius pueri non curassent. Quarto populi reprehensio, cum dicitur: sic fatui filii Israel, arguit eos de indiscretione in judicio, allegans quod nec aetati, nec auctoritati fuit sine examine acquiescendum; et ideo ait, revertimini, quia irritum est judicium, ubi sine examine et juris ordine processum est. Quantum ad secundam partem, in qua tangitur facti inquisitio, cum dicitur: reversus est ergo populus, tangit Scriptura quatuor, quae debent in omni inquisitione secundum formam juris observari. Primo ponitur Susannae seu personae condemnatae revocatio, cum dicitur: reversus ergo populus: debet enim judex stare pro parte accusata et firmus esse ad standum pro innocentia et ad processum indebitum confirmandum, et dixerunt ei senes, veni et sede. Vox ironica est, quasi dicant: corrigas tu juvenis, quod omisimus nos senes: modus hic est seniorum, cum facta ipsorum arguuntur. Vel forte noverant sanctitatem et sapientiam; et ideo quasi timentes cum reverentia loquuntur, quia tibi dedit Deus honorem, etsi non aetatem. Secundo testium separatio, cum dicitur, separate eos, ne scilicet mendacium simile confingant, dijudicabo eos, idest examinabo. Tertio objurgatio, cum dicitur: cum ergo divisi essent, et sequitur, inveterate. Objurgat autem unum de injustitia, alterum de impudicitia. Objurgandus enim est testis falsus, ut ex timore veritatem dicat, maxime ubi aliter de veritate constat. Dicit autem ei, nunc venerunt peccata quae operabaris prius, quia veri judices debent veritatem reducere ad memoriam falsis accusatoribus mala similia eis opponendo quae alias dixerunt vel fecerunt sub objurgatione gravi, judicans, inquit, judicia injusta; ideo sicut alios, ita etiam istam et privato affectu judicasti, cum tamen divina lex jubeat, ne innocens et justus condemnetur. Quarto interrogatio, cum dicitur: nunc ergo si vidisti eam, dic sub qua arbore. Ad objurgationem sequitur prudens et humilis inquisitio veritatis, qui ait: sub schino, quam Latini dicunt ilicem. Dixit autem Daniel: recte mentitus es in caput tuum, idest contra teipsum, ecce enim Angelus etc. scindet te medium: quia ille dixerat, sub schino, quasi alludens verbo ejus respondit, scindet te medium, quia tuo verbo judicasti teipsum. Consequenter autem moto illo interrogat alium, cum ait: semen Chanaan et non Juda: quia enim mentiebatur nasciturum esse de eis Christum, eo quod erant de tribu Juda, dicit eos nunc de semine maledicto et non de electo: Genes. 19: maledictus puer Chanaan. Species decepit te, idest pulchritudo decepit te ex parte objecti, et concupiscentia subvertit, ex parte tui animi. Sic faciebatis filiabus Israel, ingerit ei sicut praecedenti mala similia consueta: consueverant enim dicere mulieribus, quod Christus ex eis nasceretur, ut dictum est, et quia addebant comminationem sententiae, sicut comminabantur (supra) Susannae, nisi eis assentirent, timentes sententiam, assentiebant eis; et ideo dicit: et illae timentes loquebantur vobiscum. Pudice loquitur, quasi diceret, auriculariter assentiebant vobis. Sed filia Juda non quia eis perfectior, quasi filia viri Judae, hoc est confitentis bonam confessionem coram ipso Pilato, ut dicit apostolus: sustinuit iniquitatem nostram, non formidans comminationem ignominiae vel mortis. Nunc ergo dic mihi et cetera. Qui ait, sub prino quam Latini lentiscum vocant: est autem arbor, cujus succus foliorum scissuras labiorum vel manuum solidat: unde Hieronymus: schinus est arbor, quam ilicem vocant. Prinus vero est arbor, quam lentiscum vocant. Dixit autem Daniel: recte mentitus es tu in caput tuum, idest in damnationem capitalem: manet enim Angelus Dei habens gladium: unde sequitur, ut secet te medium. Alludit enim in verbo ejus: quia sicut a schino scissio, sic a prino sectio vel serratio in Hebraeo dicitur secundum quosdam. Et interficiat vos, ambos scilicet. Et sic terminatur tertia pars, in qua tangitur facti inquisitio. Et sequitur illa, in qua tangitur veritatis inventio, cum dicitur: exclamavit itaque omnis populus. Scriptura tangit quatuor. Primo populi acclamationem, exclamavit itaque omnis populus, scilicet contra eos: exclamavit autem propter dissonantiam, et benedixerunt Deum. Omnes debent gaudere, et gratias agere de innocentia accusatae; alioquin ostendunt se consentire falsis accusatoribus. Secundo populi commotionem; cum dicitur: et consurrexerunt adversus duos presbyteros: non enim est parcendum aetati vel auctoritati in diffamationibus. Tertio judicium seu censum, condemnationem seu punitionem, cum dicitur: feceruntque eis, sicut male egerant. Infligenda est poena accusanti, quae accusato infligi deberet, si de crimine convictus fuisset, secundum legem talionis. Et interfecerunt eos, idest interficiendos regi tradiderunt, sicut dicuntur Judaei Christum interfecisse, quia interficiendum Pilato tradiderunt. Rex autem audito tanto scelere contra tantam dominam, fecit eos mitti in ignem, sicut dictum est. Quarto innocentis salvationem, cum dicit: et salvatus est sanguis innoxius, quia justitia custodit innocentem, proverbiorum 14 capite. Et sic terminatur pars, in qua tangitur veritatis inventio: et sequitur illa, in qua tangitur gratiarum actio, cum dicitur: Helchias autem et uxor ejus: ubi tanguntur quatuor. Primo tangitur parentum Susannae humilis et devota supplicatio, cum dicitur: Helchias autem et uxor ejus, quia post susceptum beneficium non est gratiarum actio differenda: laudaverunt dominum, quia non est in ea inventa res turpis: non enim laudaverunt dominum quia liberata, quia hoc parum est, nec in perfectis laudabile; sed quia in ea non est inventa res turpis vel id peccatum, cujus illam seniores insimulaverant; de hoc enim valde laudandus est Deus, quod ab ejus offensa nos contineat et praeservet. Ex hoc etiam laudabant Deum, quod collapsa fama et honor Susannae et suorum Dei beneficio restitueretur. Secundo Danielis sublimatio, cum dicitur: Daniel autem factus est magnus, scilicet in publica fama et opinione populi, a die illa et deinceps, usque ad finem dierum suorum. Tertio regni continuatio, quia rex Astyages appositus est ad patres suos. Hic apparet, quod hic determinat tempus liberationis Susannae, non sequentis historiae, quia Daniel tunc puer erat ut supra dictum est, quia in Babylone factum est, ut habetur in principio capitis: destructa autem Babylone, Darius transtulit eum in mediam: unde hoc factum est ante subversionem Babylonis. Quarto Danielis praelatio, cum dicitur: erat autem conviva regis, scilicet Babylonis Balthasar ac Nabuchodonosor, ut magis puto, sicut tractatur in quaestione sequenti. Argumenta literalia sunt hic quatuor. Primum, quod patres debent docere et erudire filios et filias suas in lege Dei: quod notatur ibi, parentes enim. Secundum est, quod nulla mulier debet consentire actui impudicitiae, propter quamcumque ignominiam vel infamiam, seu propter metum mortis: quod notatur ibi: sed melius. Tertium est, quod nullius accusatio seu testimonium, quantumvis auctoritatis magnae, sit admittendum sine diligenti examine; quod notatur ibi: sic fatui et cetera. Quartum est, quod si omnis accusans probatione defecerit, debet sustinere eamdem poenam, quam accusatus sustinuisset, si convictus fuisset: quod notatur ibi: fecerunt eis. Sententiae dubiae sunt tres. Prima est, quomodo Judaei cum captivi essent in Babylone, poterant facere judices de eorum senioribus, et etiam aliquem condemnare ad mortem. Dicendum, secundum Hieronymum, quod duplex potest esse causa: vel quod forte data eis a rege Babylonis licentia esset ut de criminibus contra legem commissis inter se possent seipsos, scilicet Judaeos, punire et condemnare. Vel aliter, quod ipsi habita licentia judicabant eos secundum legem et statim condemnatos tradebant regi qui confestim sententiam executioni dabat. Secunda dubitatio est qui sunt isti senes. Dicendum, secundum Hieronymum, quod sunt Achab et Sedecias, de quibus dicitur Jerem. 29, quos frixit rex Babylonis in sartagine: sed, ut dictum est, populus eos sententiavit. Tertia dubitatio, quo tempore hoc factum sit; et videtur quod tempore Astyagis; quia dicitur in fine cap. quod rex Astyages appositus ad patres; quod solum videtur esse dictum ad ostendendum quod eo tempore fuit factum. Contra: quia tempore Astyagis erat Daniel senex: quod patet quia septuaginta anni jam fluxerant, ex quo facta fuit transmigratio: et tamen textus dicit, quod suscitavit dominus spiritum pueri minoris. Dicendum quod dicunt quidam, quod hoc fuit factum quando Daniel esset juvenis; scilicet tempore Nabuchodonosor; et quod hic de Astyage dicitur, dicunt ad certificandum tempus historiae sequentis, et non istius. Sed contra: quia iste Astyages non regnavit intus in Babylone; et ita quod dicitur de Belo et dracone sub ipso non fuit factum. Quod quidam concedunt esse verum; dicunt tamen primi, quod licet Astyages non esset immediatus rex Babylonis, tamen erat rex principalis totius regni et dominus major. Alii dicunt, quod hoc fuit factum tempore Astyagis, sicut patet ex fine capituli: et quando dicitur quod Daniel erat juvenis, respondent quod non absolute dicitur juvenis, sed respectu judicum, quos convicit, qui erant valde provectae aetatis. Unde signanter dicit Scriptura, quod dominus suscitavit spiritum pueri junioris, loquendo comparative. Sententia moralis potest hic accipi de foro judiciali, de quo est totum capitulum. Ubi sunt quatuor consideranda: scilicet persona rei, persona testis, facti conditio, et persona judicis. Circa personam rei nota quatuor, quae possunt reddere personam suspectam: scilicet si habet generis nobilitatem: de quo dicitur Ezech. 22: polluta es, sequitur, sordida, nobilis, grandis interitu. 1 Reg. 20. Dicit ergo Saul, fili mulieris ultro virum rapientis. Si corporis venustatem: de quo dicitur 2 Esdrae 4: si viderint mulierem unam bono habitu et bona specie, omnia relinquentes aperto ore eam conspiciunt, et eam alliciunt. Si aetatis juventutem: de quo dicitur Proverb. 7: ecce mulier occurrit, scilicet juveni, ornatu meretricio: sequitur: apprehensum deosculatur juvenem, et procaci vultu blanditur. Si rerum temporalium ubertatem: de quo dicitur ibidem: eadem mulier aspersit cubile myrrha, aloe et cinnamomo. E contra vero sunt quatuor, quae eam a suspicione defendunt; scilicet si sit nobilitas erudita; de quo dicitur per instructionem Eccles. 7: noli discedere a muliere sensata; si venustas pudorata per religionem, de quo dicitur Eccl. 40: aedificatio civitatis confirmabit nomen, et super hanc mulierem immaculata; si juventus ordinata per devotionem: de quo dicitur Eccl. 26: fundamenta aeterna in corde mulieris sanctae; si voluntas inclinata per compassionem: de quo dicitur Eccl. 36: ubi non est mulier, ingemiscit egens. Circa personam testis nota, quod quantumvis sint senes antiquitate, experti profunditate, non est acquiescendum eorum testimonio contra famam alicujus sine diligenti examine. Potest enim antiquitas depravari per concupiscentiam, sanctitas per invidiam, profunditas per fallaciam, quae omnia fuerunt in istis senibus. Circa conditionem facti nota quod debet esse certa accusatio, ne procedat ex levitate; contestatio seu juratio, ne procedat ex malignitate; assertio ne procedat ex crudelitate; probatio ne procedat ex varietate. Circa judicis officium nota, quod testes sunt separandi, propter conspirationem; objurgandi propter indiscretionem; requirendi propter deviationem; puniendi propter cavillationem. ####  |