| #### CAPUT 6 |

| #### #### Deinde cum dicit. Dilectus meus, ponitur sponsae responsio. Ad cujus evidentiam notandum, quod ubi cujuslibet rei acceptum proprie, non competit ei secundum naturam, inquantum hujusmodi: nam natura, ut natura est, non habet ubi, nec quod sit in loco. Quod si ubi accipiatur large, sic ubi cujuslibet naturae sunt propria principia diffinientia ipsam: dicuntur enim talia ipsum ubi naturae, quia sicut nihil est de re extra suum ubi, sic nihil est de re extra sua principia. Et non solum accipiendo proprie, sed etiam large, ipse Christus secundum divinitatem, non clauditur ab aliquo ubi, quia natura ejus divina est infinita, nullis limitibus circumscripta; secundum humanitatem vero competit sibi, cum ejus humanitas sit finita, et intra principia suae speciei sit clausa. Et ideo non respondet sponsa ad quaestionem illam (cap. 5). Quo abiit dilectus tuus? Ubi quaeritur de divinitate; sed respondet ad illam qua dicitur (ibidem): quo declinavit, vel quo descendit, dilectus tuus? Ubi quaerebatur de ejus humanitate. In dando autem suam responsionem tria facit: quia primo dat suam responsionem; secundo subjungit responsionis rationem, ibi, ut pascatur; tertio ostendit, se ad Christum habere veram dilectionem, ibi, ego dilecto meo. Continuatur sic. Vos, filiae Jerusalem, quaesivistis a me, quo abiit dilectus meus: quaesivistis etiam a me, quo descendit. Ad primam quaestionem non respondeo, quia non possum; ad secundam quaestionem respondens dico, quod dilectus meus descendit in hortum suum ad areolam aromatum; idest, descendit in Ecclesiam, quae est hortus suus, ad areolam, idest ad b. virginem, quae est area plena aromatibus virtutum et donorum, assumendo carnem in ipsa, secundum quam carnem conversatus est mecum, quae sum hortus, et Ecclesia sua. Deinde cum dicit ut ibi pascatur in hortis; idest, ut delectetur in bonis operibus nostris, ut dicit Glossa, nos ad bonum promovendo; et lilia colligat, idest electos ad suum beneplacitum congregando. Deinde cum dicit. Ego dilecto meo, ostendit, se veram dilectionem habere ad Christum, dicens: ego dilecto meo; scilicet, locum receptionis ego praeparo in me, ut Glossa supplet; et dilectus meus mihi; praeparat apud se locum receptionis meae, ut ille qui pascitur inter lilia, idest inter munda desideria, sit in me, et ego in eo. In quo ostendit, se ad Christum veram habere dilectionem, et Christum veram ad eam, quia qui manet in caritate, in Deo manet, et Deus in eo. Jo. 4. Deinde cum dicit. Pulchra es, amica mea, determinat de Ecclesiae unitate, vel removet quamdam quaestionem, quae posset oriri ex praedictis: dictum est enim, in Ecclesia esse diversos status, quia aliqui sunt incipientes, aliqui proficientes, aliqui perfecti. Rursum dictum est, quod ad unum et eumdem statum multa requiruntur; quia secundum quemlibet statum est dare aliqualem pulchritudinem substantiae, virtutis et operationis; et in operationibus maxime est dare multiplicem diversitatem. Et quia tanta diversitas est in Ecclesia, vult Christus ostendere, suam sponsam esse unam, cujus unitas propter talem diversitatem non tollitur. Et duo facit, quia primo repetit ea quae in Ecclesia videntur facere diversitatem; secundo ostendit, hoc non impedire Ecclesiae unitatem, ibi, una est columba mea. Prima pars dividitur in duas, secundum quod duo videntur impedire Ecclesiae unitatem: videlicet diversitas eorum quae requiruntur ad quemlibet statum; secundo diversitas ipsorum statuum, ibi, sexaginta sunt reginae. Prima pars dividitur in partes tres, secundum quod ad quemlibet statum tria requiruntur; scilicet pulchritudo substantiae, virtutis et operationis. Et haec omnia quodammodo sunt tacta superius; ideo reiterare ista est quodammodo repetere quae superius fuerunt tacta. Primo ergo narrat pulchritudinem quam requirit Ecclesia quantum ad substantiam; secundo quantum ad virtutem, ibi, terribilis ut castrorum acies; tertio quantum ad operationem, ibi, capilli. Dicit ergo: pulchra es, amica mea, quantum ad substantiam exteriorem; suavis et decora, sicut Jerusalem, idest sicut Ecclesia primitiva, quantum ad substantiam interiorem: quia illa Ecclesia formosa et pulchra erat interius, licet nigra esset exterius propter persecutionem: nunc autem cessavit persecutio, et idcirco exterius est pulchra. Deinde cum dicit, terribilis ut castrorum acies ordinata, ostendit eam habere pulchritudinem quantum ad virtutem: et quia pulchritudo est per divinas inspirationes, ideo dicit tollendas esse rationes, quod facit, ibi, averte oculos tuos. Dicit ergo, quod Ecclesia propter magnitudinem et excellentem pulchritudinem est terribilis ut castrorum acies ordinata, quae adversarios non timet propter potentiam quam habet ex divino auxilio et ejus inspiratione. Deinde cum dicit, averte oculos tuos, idest tolle rationes secundum quas vis me inquirere, quia ipsi oculi, idest rationes tuae, me avolare fecerunt, eo quod deficiunt ipsae rationes ab inquisitione mea: quod concordat cum eo quod habetur in Psal. 63: accedet homo ad cor altum; et exaltabitur Deus. Quia quanto Deum per rationes naturales investigare volumus, tanto magis recedit a nobis. Bonae autem sunt rationes ad fidem defendendam; ad fidem autem probandam sunt tollendae (2-2, qu. 1, art. 5.) Quod ergo sumus terribiles ad fidem astruendam et defendendam, per sapientiam divinam et miracula, hoc habemus ex gratia, et inspiratione divina praecipue. Deinde cum dicit, capilli tui, narrat primo pulchritudinem quam habet ex operationibus affectus; secundo quam habet ex operationibus intellectus, ibi, sicut cortex. Dicit ergo: capilli tui, idest affectiones tuae, sunt sicut grex caprarum, quae apparuerunt, vel descenderunt, de Galaad. Exponatur sicut superius est expositum. Deinde cum dicit, dentes tui, narrat pulchritudinem ex parte operationum intellectivarum, dicens: dentes tui sunt sicut grex ovium (supple, tonsarum) quae ascenderunt de lavacro: omnes gemellis fetibus, et sterilis non est in eis. Hoc etiam expositum est superius. Deinde cum dicit, sicut cortex mali Punici, sic genae tuae absque occultis tuis, repetit pulchritudinem operum dicens. Genae tuae, idest operationes exteriores, sunt sicut cortex mali Punici, continens grana rubea, idest fervorem caritatis, absque occultis tuis, idest absque eo quod intrinsecus latet: quia non solum es pulchra quantum ad exteriora, sed etiam quantum ad interiora. Deinde cum dicit, sexaginta sunt reginae, et octoginta concubinae, narrat diversitatem Ecclesiae ex parte status. Status autem diversitatis potest multipliciter accipi. Primo ex diversitate perfectionis; et sic distinguitur, quia quidam sunt incipientes, quidam proficientes, quidam perfecti: vel ex parte vitae, quia quidam sunt activi, quidam contemplativi: vel ex parte fructus, quia quidam faciunt fructum centesimum, ut virgines; quidam sexagesimum ut viduae; quidam trigesimum, ut conjugati. Et hanc diversitatem describit; ideo ait: reginae, idest virgines, quae optime se rexerunt, sunt sexaginta, idest sunt in numero parvo et excellenti. Sexaginta cum hoc quod est numerus parvus, est tamen numerus superabundans, quia partes ejus aliquotae simul sumptae reddunt plus quam totum, et designant statum virginalem, quia virgines comparative sunt paucae et in fructu excellunt alios. Concubinae autem, idest viduae, quae dicuntur concubinae, quia habuerunt aliquando virum alium quam Christum, sunt octoginta, qui est numerus major quantitate sexaginta, et minor virtute, quia non est numerus ita superabundans, si considerentur ejus partes aliquotae; et designat statum vidualem, in quo sunt plures quam in statu virginali, sed non faciunt tantum fructum, et adolescentularum, idest imperfectorum, sive viventium in statu conjugali, non est numerus, quia tales quantitate excellunt alios, sed virtute deficiunt ab eis. Potest autem per ea quae dicta sunt, diversitas Ecclesiae aliter assignari, sed de hoc nihil ad praesens, quia continuationem excluderemus. Deinde cum dicit, una est columba mea, ostendit, ista non impedire Ecclesiae unitatem; et duo facit, secundum quod duo narrata sunt quae videntur impedire hujusmodi unitatem. Primo enim ostendit quod hujusmodi unitas non impeditur ex diversitate eorum quae requiruntur ad quemlibet statum; secundo quod non impedit eam diversitas status, ibi, viderunt eam. Propter primum notandum, quod Ecclesia universalis est quadrupliciter unita. Primo in fide, quia una est fides omnium; secundo in caritate, quia unum vinculum amoris omnes qui sunt in Ecclesia, connectit; tertio in gratia, quae potest dici mater nostra, quia ab ea habemus esse spirituale: quarto unitur Ecclesia in fine, quia omnes tendimus ad caelestem Jerusalem, quae potest dici genitrix nostra, quia eam imitari debemus ut filiae imitantur genitricem suam. Continuetur sic. Habitum est quod tanta diversitas est in Ecclesia, quia in quolibet statu in tota universali Ecclesia est dare pulchritudinem substantiae, virtutis et operationis: et est dare tantam diversitatem operum; non tamen propter hoc tollitur Ecclesiae unitas, quia omnia ista uniuntur per fidem, uniuntur in caritate, in gratia, in fine. Et si per haec uniuntur ea quae sunt diversarum personarum, multo magis uniuntur substantia, virtus et operatio, quae ad unam personam pertinere possunt. Et hoc est quod ait, una est columba mea, propter fidei unitatem, quae designatur in columba, quae est animal simplex: sic fides Ecclesiae simplex est sine plica erroris; et etiam quia simpliciter assentimur his quae sunt fidei, cum eis non assentiamur propter fidei discursum. Et subditur: una est perfecta mea, propter caritatem, quia caritas est vinculum perfectionis; et addit: una est matris suae, ratione gratiae, a qua sicut a matre habemus esse spirituale. Electa genitrici suae, propter unitatem finis, quia substantiam nostram, virtutem et operationem, et totum quod in nobis est, secundum mensuram fidei et ordinem caritatis, et perfectionem gratiae, ordinare debemus ad illam caelestem Jerusalem, quam quasi genitricem imitari debemus. Deinde cum dicit, viderunt eam, postquam ostendit, unitatem Ecclesiae non impediri propter diversitatem substantiae, virtutis et operationum occurrentium ad quemlibet statum, et existentium in qualibet persona, et in quolibet membro Ecclesiae; hic ostendit, hujusmodi unitatem non impediri propter diversitatem statuum, vel etiam personarum; et hoc sic. Nam extra Ecclesiam in nullo statu est salus, nec aliqua persona salvatur, nisi intra unitatem Ecclesiae, ideo reginae et concubinae, filiae, vel adolescentulae, et omnes qui sunt in Ecclesia, cujuslibet status, cujuscumque conditionis existant, intantum salvantur inquantum laudant et approbant, et beatissimam praedicant unam Catholicam Ecclesiam, fide et caritate unitam; et ideo licet diversi status sint, una tamen est Ecclesia, in qua omnes isti status salvantur. Hoc est ergo quod ait: filiae, vel adolescentulae, viderunt eam, idest viderunt Ecclesiam fide et caritate unitam, et beatissimam praedicaverunt, approbando hujusmodi unitatem, sic etiam reginae et concubinae laudaverunt eam; idest unitatem ejus. Per filias autem et concubinas et reginas intelliguntur diversi status Ecclesiae, requirentes diversitatem personarum, ut superius fuit expositum. Deinde cum dicit, quae est ista? Finit tractatum Ecclesiae modernae in laudem ejus, dicens: quae est ista quae progreditur quasi aurora consurgens? Nam Ecclesia primitiva ascendebat per desertum sicut virgula fumi, propter persecutiones tyrannorum; Ecclesia vero moderna progreditur quasi aurora consurgens, quia cessavit persecutio et appropinquavit dies. Et haec Ecclesia, est pulchra ut luna, propter fidem: quia quae per fidem cognoscimus, videmus quasi in lumine lunae, quia ea non clare apprehendimus. Est electa ut sol, ratione spei, secundum quam elevatur ad desiderium caelestis Jerusalem, quae ratione claritatis potest dici sol. Est terribilis ut castrorum acies ordinata, propter caritatem, quam habentes terremus Diabolum, quia unitatem et pacem tenemus in terris, et Deo humiliter subjecti sumus; quod ipse renuit tenere in caelis. Descendi in hortum meum. Ut dictum est superius, totus iste liber dividitur in partes tres, secundum tres status Ecclesiae. Executis duabus partibus, restat exequi de tertia, scilicet de statu ultimo Ecclesiae: quia in primo statu fracti fuerunt rami, quia Judaei communiter deseruerunt Christum; in secundo statu, ut in moderna Ecclesia, est plenitudo gentium; sed in tertio statu, ut in ultimis saeculis, omnis Israel salvus erit, ut superius tactum est. Determinare ergo de ultimo statu Ecclesiae est determinare de conversione Judaeorum vel synagogae. Dividitur autem haec pars in duas partes: quia primo determinatur de conversione synagogae; secundo invitatur Ecclesia ut curam habeat de synagoga jam conversa, ibi, sub arbore malo. Prima pars dividitur in duas: nam sicut determinabatur de statu Ecclesiae primitivae, quod primo describebatur status ejus, et postea finiebatur tractatus ille in laudem ejus, cum dicebatur, quae est ista quae ascendit per desertum? Et similiter cum tractabatur de Ecclesia moderna, primo describebatur status ejus, et postea terminabatur in ejus laudem, ubi dictum est: quae est ista quae progreditur quasi aurora consurgens? Sic modo primo describitur conversio synagogae; secundo terminatur iste tractatus de conversione ipsius in laudem ejus, ibi (c. 8), quae est ista quae ascendit de deserto? Prima pars dividitur in tres partes: quia primo Christus ad cognoscendam suam incarnationem synagogam excitat; secundo synagoga excitata per Christum, per ignorantiam se excusat, ibi, nescivi; tertio Christus synagogam, ignorantiam cognoscentem, ad misericordiam revocat, ibi, revertere, revertere. Circa primum notandum, quod sicut terminato statu Ecclesiae primitivae, incipiebatur status modernae Ecclesiae a quiete, cum dicebatur (cap. 3): en lectulum Salomonis, ut daretur intelligi quod jam cessaverat persecutio; sic modo cum determinatur de conversione Judaeorum, incipitur tractatus a descensu, cum dicitur: descendi in hortum meum: quia speciali modo Christus descendit propter Judaeos, juxta illud: non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel (Matth. 15). Continuetur sic. O synagoga, tu toties petiisti ut descenderem et salvarem te: certe ego descendi in hortum meum, idest in Ecclesiam meam, vel etiam in te, quae eras hortus meus, assumendo carnem; et hoc feci, ut oculo misericordiae viderem poma convallium, idest statum activorum, qui dicuntur poma convallium quia sunt in infimo statu, et inspicerem oculo pietatis si floruisset vinea; idest, si floruissent contemplativi, qui dicuntur flores vineae propter odorem bonarum orationum; et viderem, si germinassent mala Punica, idest praelati, qui dicuntur mala Punica, quia utramque vitam habere debent, contemplativam et activam. Ideo autem designantur per mala Punica, quia haec habent interius grana rubea, designantia fervorem vitae contemplativae; exterius vero habent corticem asperum, designantem turbationem vitae activae. Sic ergo descendi ut omnem statum inspicerem, et te secundum statum omnium adunarem; nisi praebuisses obicem. Deinde cum dicit, nescivi, synagoga per ignorantiam se excusat. Et continuatur sic. Tu, domine mi, salvator meus, dicis te descendisse, et carnem assumpsisse, ut me juvares: nescivi, idest ignoravi, quod tu esses ille qui venturus erat: nunquam enim te crucifixissem, si te dominum gloriae credidissem. Causa autem, quia excaecata fui, extitit, quia anima mea, idest animalitas et sensualitas mea, sive plebs mea, conturbavit me, non assentiendo monitionibus tuis; et hoc propter quadrigas Aminadab, idest propter Scribas et Pharisaeos persuadentes plebi ut non crederent tibi, sed tu crucifigerent. Scribae autem et Pharisaei dicebantur quadrigae, quia populum portabant et ducebant; et hae quadrigae Aminadab, quod interpretatur populus meus spontaneus, quia secundum voluntatem eorum populum ducebant. Deinde cum dicit, revertere, revertere, Christus ad se synagogam revocat: et duo facit: quia primo ponitur hujusmodi revocatio; secundo subjungitur revocationis ratio, ibi, quid videbis in Sunamite? Continuatur sic. Ex quo tu, synagoga, vel Sunamitis, captivitatem miseriae et caecitatis tuae recognoscis, et vides animalitatem tuam, revertere, relinquendo caecitatem intellectus; revertere Sunamitis, relinquendo animalitatem et pravitatem affectus; revertere, adhaerendo veritati; revertere intendendo bonitati; et hoc ut intueamur te oculo misericordiae, miserendo tui. ####  |