| ### Johannis Michaelis OFM ### + ca. 1320 ### IN LIBROS MACHABAEORUM EXPOSITIO ###  |

| #### PROOEMIUM |

| #### #### 1. Nova bella elegit dominus judicum 5. Ad aliqualem manuductionem generalem habendam in historiam Machabaeorum, convenienter assumitur verbum propositum. Ad cujus intellectum sciendum est, quod Judaei inter ceteras afflictiones, quibus olim post legis acceptionem fuerunt afflicti: quatuor inter omnes sunt praecipuae, et magis notabiles. Prima quidem ab Assyriis, qui eos, quoad decem tribus in Assyriam transtulerunt, ubi fuerunt captivati, et numquam quoad omnes, liberati. 4 Reg. 17, sub Osee rege Israel. Secunda per Babylonios, qui ipsos in Babyloniam cum rege suo Sedechia exoculato transduxerunt, quoad duas tribus, ut 4 regum ultimo habetur, ubi fuerunt captivati, sed tandem post septuaginta annos liberati, ministerialiter per Cyrum, sed virtute et potentia per Deum ipsum, ut Daniel prophetae cap. 5, et 1 Esdrae 1, 3, et Isaiae 45 habetur. Tertia afflictio fuit per Graecos, qui contra Judaeos postea liberatos insurrexerunt, et ipsorum legem et ritus pro posse suo expugnarunt, 1 et 2 Machab. In qua fuerunt multipliciter anxiati, sed tamen zelo fidei animati, et ideo a Deo confortati. Quarta fuit per Romanos, qui Jerusalem invaserunt, et Judaeos expulerunt; de qua non habetur historice in Scriptura sacra: sed tantum prophetice. Quia haec fuit post mortem Christi, quando omnes Scripturae consummatae erant; et ibi fuerunt ad extremam vilitatem redacti, et in tantum, quod ob demeritum suae obdurationis, numquam fuerunt postea exaltati. Istae autem quatuor afflictiones videntur fuisse expressae Joel. 1 cap. ubi sub metaphora quatuor animalium describuntur quatuor isti impugnatores Judaeorum, cum dicitur: residuum locustae comedit bruchus, et residuum bruchi comedit rubigo et cetera. Illa fuerunt quatuor animalia, quae vidit Daniel cap. 7: leaena, ursus, pardus, et aper; vel etiam quatuor metalla, quae fuerunt in statua Nabuchodonosor Dan. 11, scilicet aurum, argentum, aes, et ferrum. Quorum omnium explicationes non permittit brevitas intenta. Licet igitur omnes istae quatuor Judaeorum a Deo permissae impugnationes sint plenae divinis mysteriis, sicut patet per libros historiales et prophetales, ipsa tamen tertia impugnatio ipsorum, quae in duobus libris Machab. continetur, amplioribus est digna praeconiis: eo quod in omnibus aliis succubuerunt; sed in ista quasi totaliter praevaluerunt. Et ideo merito dicitur in proposito negotio: nova bella elegit dominus. In quo verbo describuntur primo quoad animi firmitatem; et hoc est nomen bellorum, eo quod ad bellandum fortiter se exposuerunt, 1 Mach. 3: melius est nobis mori in bello, quam videre mala gentis nostrae et sanctorum. Haec autem firmitas consistit in tribus: primo quantum ad initium adversum et virtuosum, unde et de ipsis potest dici illud Cant. 1: en lectulum Salomonis (idest templum) septuaginta fortes ambiunt, tenentes gladium, et ad bella fortissimi: uniuscujusque ensis super femur suum, propter timores nocturnos. Secundo quantum ad progressum miraculosum: ipsa enim virilitas animi meretur sibi conferri auxilium Dei, quo concurrente sequitur exitus mirabiliter vincendi, sicut fuit in proposito. Nam Deus ministerio ipsorum de se confidentium vincebat, Psal. 139: obumbrasti super caput meum in die belli: et Jerem. 20: dominus mecum est, tamquam bellator fortis. Tertio quantum ad exitum victoriosum et gloriosum: Hebr. 11: per fidem vicerunt regna, operati sunt justitiam, adepti sunt repromissiones, obturaverunt ora leonum, extinxerunt impetum ignis, effugaverunt aciem gladii, convaluerunt de infirmitate, fortes facti sunt in bello. Et 1 Mach. 3: surrexit Judas Machabaeus, et dilatavit gloriam populo suo, et induit se loricam sicut gigas, et succinxit se arma sua bellica in praeliis. Secundo describuntur quoad fidei veritatem et sanctitatem: et hoc nomine novitatis. Thren. 3: novi diluculo, magna est fides tua. Ubi vocula, novi, non est verbum, sed nomen: et hoc dicitur, quia animus et novitas eorum attestatur veritatem fidei in Judaeis. Et hoc patet ex tribus, quae se habent per oppositum ad antiqua bella Judaeorum. Antiquitus enim pugnabant pro habitabilium locorum acquisitione, ut patet in libris Josue et judicum; nunc vero pugnaverunt pro sancti loci et cultus divini observatione, ut patet Lib. 1 Mach.; et ideo istud bellum novum est; unde Lib. 1 Mach. 4 dicitur: acceperunt lapides, et aedificaverunt altare novum; et ideo Isaiae 41, dicitur: posui te sicut plaustrum triturans novum. Secundo pugnabant alias pro suorum demeritorum punitione. Unde frequenter Deus providebat eis pugnas, in quibus succumbebant, propter sua demerita; sicut patet, quando pugnaverunt contra Gabaonitas, quando ex utraque parte multi corruerunt, ut patet Jud. 20. Sed modo pugnaverunt ad vitandam legis ad idololatriam transgressionem, atque ideo novo animo bellabant. 1 Mach. 13, dicitur: Jonathas misit exercitum novum in Joppen. Unde et de eis dici potest illud Ezech. 36: dabo vobis cor novum, et spiritum, idest animum novum dabo in medio vestri. Tertio alias leguntur pugnasse pro illatae injuriae punitione et vindicatione: sicut eo tempore, quo pugnaverunt contra Amalec, Exod. 7, et alibi frequenter: sed modo pugnaverunt quasi zelotypia, pro tuenda justitia et inferendae injuriae repressione. 1 Mach. 2: nunc ergo filii aemulatores estote legis, et date animas vestras pro testamento patrum. Ecce Judas Machabaeus fortis viribus a juventute sua erit vobis princeps militiae, et ipse aget bellum. Et ideo etiam dicitur Isaiae 62, vocabitur tibi nomen novum. Quia igitur Judaei, qui erant ad idololatriam proni, ac a Deo de infidelitate vocati, in casu et in passu isto fuerunt pro fide et cultu divino zelati, dicuntur merito ista nova, et ita amplius Deo accepta. Tertio subjungitur quo modo: et describuntur quantum ad divini judicii subtilitatem, cum dicitur, elegit dominus; et Psal. 88 dicitur, disposui testamentum electis meis, idest in electis meis; et Psal. 46: elegit nobis haereditatem suam idest in nobis. Quare autem dominus Judaeos sic bellare, et talia ipse ordinaverit; triplex est ratio. Prima propter adventus sui imminentem propinquitatem, quia de eis nasciturus erat in proximo. Num. 16. Mane idest cito, videbit dominus qui sunt ejus, et sanctos suos applicabit sibi, et quos elegerit, appropinquabunt ei. Secunda ratio est ad exaggerandam iniquitatem Judaeorum, mortem illius procurantium; unde Isaiae 41: ecce vos estis ex nihilo, et opus vestrum ex eo quod non est: abominatio est qui elegit vos: sequitur, ecce omnes injusti, et vana opera eorum: ventus et inane simulacra eorum. Et Ezech. 20: eligam ex vobis transgressores et impios. Tertia ratio ad declarandum futurorum martyrum virilitatem: unde in hoc designatur elegisse certamen futurorum martyrum, et subjectionem tyrannorum. Deut. 4: dilexit patres tuos, et elegit semen eorum post eos. Unde et in persona Christi pro tempore martyrum dicitur, Job 7: elegit suspendium anima mea, et mortem ossa mea. Hanc enim mortem zelo sui cultus eligunt Judaei spiritu Dei tacti: quam postea eligunt martyres ad honorem et gloriam Jesu Christi. Ex continentia ergo istius collationis patet ordo et continuatio legis scriptae ad legem gratiae. Patet etiam, quae sit materia hujus libri; quoniam bella et victoriae Judaeorum de inimicis veritatis et legis divinae. Quis sit etiam finis, patet per illa tria quae dicta sunt. Et quae sit forma, quoniam qualis in historicis libris aliis. De efficiente autem dubitatur, nec expresse invenitur, nisi quod legitur de Juda Machabaeo, quod de hoc fecit publicas quasdam descriptiones, quae a nobis non habentur, ex quibus compilata et ad brevitatem redacta fuit tunc haec historia forte ab aliquo vel ab aliquibus summis sacerdotibus illius temporis. Quoad denominationem vero cur dicantur Machabaeorum, sciendum est, quod continent facta 7 fratrum, qui Machabaei appellati fuerunt; et hoc, quia de una matre nati, quae suo nomine Machabaea vocabatur. Quare autem magis denominetur historia ab illis, quam a ceteris populis Judaeorum, haec fuit ratio: quia primo regi Antiocho, qui legem Dei impugnabat, resistunt: et capita bellorum et exercituum extiterunt. Notandum est etiam, quod isti duo libri auctoritatem non habent apud Judaeos, quemadmodum illi, qui sunt de numero vigintiquatuor et faciunt canonem secundum Hieronymum in prologo galeato; sed habent apud Latinos auctoritatem in Ecclesia, quae ipsos in quodam Concilio approbavit, et legendos ordinavit. Sciendum quoque, quod hi duo libri non sunt unius narrationis continuatio, sicut sunt libri regum: sed sunt unius historiae recapitulatio. Recapitulatur enim in secundo, quod dictum est in primo. Sed superest jam, ut prologum D. Hieronymi translatoris exponamus. #### 2. Machabaeorum libri duo et cetera. Hunc prologum proponit D. Hieronymus huic libro: et utrique deservit. Ad cujus evidentiam sciendum est, quod Machabaei dicuntur dupliciter. Primo secundum denominationem a nomine appellativo, idest ab hoc nomine Machabaeus, quod interpretatur protegens; et hoc modo vocatur Machabaeus Judas filius Mathathiae per antonomasiam, a quo dicitur iste primus liber, liber Machabaeorum, ut in hoc prologo aperte notatur: et fratres ejus subsequenter se habent ad illum. Alio modo dicuntur Machabaei a nomine proprio cujusdam mulieris, quae dicta fuit Machabaea, quae septem filios habuit, et dicti sunt ab ea Machabaei; et de istis cum recapitulatione praedictorum agitur principaliter in 2 Lib. cap. 3, et 7. Et quia de his duobus facit hic prologus mentionem, ideo dividitur in duas partes; ut prima ostendat consequentiam primi libri, et secunda secundi libri. Circa primam, primo ponit libri conditionem, et secundo materiae primi libri compendiosam comprehensionem, ibi: praenotant praelia. Circa primum ponit denominationem Machabaeorum: quare autem sic dicantur, dictum est ante. Secundo distinctionem, ibi: duo libri. Circa continentiam libri ponitur causa ex parte Judaeorum, ibi: inter Hebraeorum duces, et ex parte adversariorum, ibi: gentemque Persarum. Item circa Judaeorum duces: describit eos primo quidem in generali, et secundo in speciali, ibi: et nobiles Machabaeorum. Secundum Magistrum historiarum intellige, quod liber secundus distinguitur a primo, et est sicut recapitulatio primi: et secundum Rabanum super principium libri secundi, intellige quod sunt duo. Quia in recapitulatione secundi multa dicuntur ibi de novo, quae in primo dicta non fuerunt. Duces autem vocat, scilicet filios Mathathiae. Persarum vero dicit, quia Graeci monarchiam tenebant super Persas: vel forte, quia Persae inter alios magis infesti erant et contrarii Judaeis ob favorem regis Graecorum. Nobiles autem triumphos dicit, eo quod scilicet cum paucis se opponebant, et tamen superabant. In eo autem, quod dicitur: haec quoque historia, ponitur secunda pars istius libri prooemialis: in qua videtur prologizare pro materia secundi, scilicet de Machabaeis dictis a proprio nomine matris suae: ubi primo tangit ipsorum conditionem. Secundo mortis suae perpessionem, ibi, qui sub Antiocho: tertio laudabilem patiendi occasionem, ibi: pro sacris legibus: quarto mirabilem matris constantiam et devotionem, ibi: quod mater pia: quae omnia patent Lib. 2 cap. 7. ####  |