| #### CAPUT 4 |

| #### #### Quam pulchra es amica mea. Postquam ostensum est quod existentes in Ecclesia debent converti ad Christum, hic ostendit quod debent relinquere mundum; nec est propter hoc perversio ordinis: quia licet via generationis prius sit relinquere mundum quam adhaerere Deo, via tamen perfectionis et complementi prius est adhaerere Deo. Ita in bono formalius est converti ad ipsum. Dividitur autem haec pars in partes tres, secundum quod tripliciter ostenditur quod Ecclesia debet relinquere mundum: nam primo hoc ostenditur ex statu Ecclesiae; secundo ex fine ejus; tertio ex dilectione quam habet Christus ad ipsam. Secunda ibi, coronaberis de capite Amana: tertia ibi, vulnerasti cor meum. In prima parte intendit talem rationem. Ille cujus status requirit totalem pulchritudinem. Debet se avertere ab immunditia, ne contrahat sordes, et derogetur suo statui: sed status Ecclesiae requirit totalem pulchritudinem: ergo debet se avertere a mundo, ubi est immunditia, ne coinquinetur. In hac autem ratione sic procedit: quia primo ostendit, Ecclesiam quantum ad omnia bona sua debere habere pulchritudinem; secundo ex hoc infert quod status Ecclesiae requirit pulchritudinem totalem, ibi, vadam ad montem myrrhae; tertio ostendit ex habitis, quod Ecclesia debet recedere a mundo, ibi, veni de Libano. Propter primum notandum, quod in quolibet tria reperiuntur; scilicet subjectum vel substantia, virtus et operatio. In ostendendo vero statum Ecclesiae quantum ad omnia requirere pulchritudinem, tria facit: quia primo hoc commendat, et ostendit de substantia; secundo de virtute, ibi, oculi tui; tertio de operatione, ibi, capilli tui. Dicit ergo: quam pulchra es, amica mea, quantum ad substantiam interiorem; quam pulchra, quantum ad exteriorem. Quia in quolibet homine est duplex homo; exterior et interior; duplex substantia, spiritualis et corporalis. Primitiva autem Ecclesia fuit formosa interius, sed nigra exterius: unde ad differentiam illius Ecclesiae, moderna Ecclesia dicitur pulchra interius et exterius, quia cessaverunt persecutiones gentilium et Judaeorum. Deinde cum dicit, oculi tui, ostendit requirere pulchritudinem quantum ad virtutem, sive quantum ad potentias: unde ait: oculi tui, idest intellectus et affectiones, sunt columbarum, habentes simplicitatem et rectitudinem, ut columbae, absque eo quod intrinsecus latet, idest absque actionibus intellectus et affectus, quae latent intrinsecus, quia non sunt transeuntes in exteriorem materiam: vult enim dicere, quod propter pulchritudinem actionum, de qua statim dicetur, habet Ecclesia pulchritudinem oculorum, idest potentiarum vel virtutum: dicuntur enim potentiae vel virtutes animae, ut intellectus et affectus, oculi ejus, quia oculus est illud quo mediante tendimus in aliquid ut in finem, quod fit per intellectum et affectum: per intellectum, inquantum dirigit in finem; per affectum, inquantum inclinat in ipsum. Hujusmodi autem oculi vere sunt columbarum, quando intellectus est simplex et rectus, idest sine plica erroris; et affectus sine plica malitiae. Deinde cum dicit, capilli tui, ostendit eam habere pulchritudinem quantum ad operationes; et duo facit: quia primo ostendit hoc quantum ad operationes affectus; secundo quantum ad operationes intellectus, ibi, dentes tui. Dicit ergo: capilli tui, idest affectiones tuae, quae dicuntur capilli, quia radicantur in suprema parte animae, sunt sicut greges caprarum quae ascenderunt de monte Galaad. In quo tria tangit. Primo, quod affectiones debent esse greges, quia debent esse congregatae, non sparsae, cujusmodi sunt affectiones malorum, quae quaerunt bona sparsa et particularia; secundo debent esse caprarum, idest debent esse altae, sicut caprae quaerunt in alto pastum; tertio debent ascendere de monte Galaad, qui interpretatur acervus testimonii: quia, ad litteram, moderna Ecclesia, et quaelibet sancta anima, de qua nunc agitur, ascendit cogitationibus suis in montem Galaad, idest in acervum testimonii, scilicet in exempla quae praecesserunt, et in altitudinem testimonii Scripturarum. Deinde cum dicit, dentes tui, describit pulchritudinem actionum intellectualium; et facit quinque, secundum quod hujusmodi actiones quinque modis possunt accipi: quia primo ostendit quales debent esse hujusmodi actiones, ut sunt in intellectu; secundo quales debent esse, ut significantur per verba, ibi, sicut vitta coccinea; tertio ut implentur per opera, ibi, sicut fragmen; quarto ut ordinantur ad confusionem adversariorum, ibi, sicut turris; quinto ut ordinantur ad documenta parvulorum, ibi, duo ubera tua. Dicit ergo: dentes tui, idest cogitationes intellectus, quae dicuntur dentes, quia sicut per dentes frangitur quod est unitum, ita homo per intellectum quod uno conceptu recipit, frangit aliis per plures conceptus: unde Dionysius 25 cap. Cael. Hierarch., dicit Angelos superiores, dentes, quia quod intelligunt uno conceptu, dividunt in inferiores per plures conceptus. Hujusmodi autem dentes, sive conceptus, esse debent sicut greges tonsarum quae ascendunt de lavacro, quia debent esse tonsi a lana terrena, et debent ascendere de lavacro propter munditiam. Et debent esse hujusmodi conceptus cum gemellis fetibus propter consilia et praecepta; et inter alias conditiones, non debent esse steriles, quia debent promereri aliquem fructum. Deinde cum dicit, sicut vitta coccinea, ostendit quale debet esse eloquium exprimens hujusmodi cogitationes. Et tangit duo, secundum quod eloquium duo habere debet. Primo debet esse moderatum; et quantum ad hoc dicit: labia tua sicut vitta coccinea: quia sicut vitta capillos tenet, sic eloquium moderatum tenet veram scientiam: haec autem vitta debet esse coccinea, quia coccus habet colorem rubeum, et verba contemplativa debent esse potissime de passione Christi. Secundo eloquium debet esse ordinatum et compositum; et quantum ad hoc ait: eloquium tuum dulce; juxta illud Proverb. 16: favus mellis verba composita. Deinde cum dicit, sicut fragmen, ostendit quales debent esse operationes intellectus, ut adimplentur per opera: nam talia debent esse opera quod respondeant interioribus affectionibus et exterioribus: quia non debemus habere fictam sanctitatem. Ideo ait: genae tuae, idest opera tua, quae sunt in aperto, sicut genae, sunt sicut fragmen mali Punici; idest, sicut malum Punicum fractum in fractura tale apparet quale erat interius: sic opera nostra tales nos debent ostendere quales sumus. Est autem malum Punicum malum granatum, quod quando frangitur, apparent in eo grana rubea plura: sic etiam ex una caritate plura bona opera debent procedere. Et quia simul cum pulchritudine exteriori debet adesse pulchritudo interior, ideo additur: absque eo quod intrinsecus latet. Deinde cum dicit, sicut turris, ostendit quales sunt hujusmodi conceptus, ut ordinantur ad resistendum adversariis, dicens: collum tuum, idest doctrina tua, et boni conceptus tui, per quos uniris mihi capiti, sicut per collum caput unitur corpori: hujusmodi autem collum est sicut turris David quae aedificata est cum propugnaculis; quia sufficiens est ad repellendum omnes impugnationes adversariorum. Ideo addit, quod mille clypei, idest perfectus numerus auctoritatum, pendent ex ea, et omnis armatura fortium: auctoritatibus enim et articulis fidei munitur fides nostra, quasi per quosdam clypeos, notis lumine divino, in quo est omnis armatura fortium, quia quicquid virtutis est in omni intellectu, peramplius et perfectius continetur in lumine divino. Deinde cum dicit, duo ubera tua, determinat de operationibus intellectus, ut ordinantur ad instructionem parvulorum; et tangit quatuor: nam actiones intellectus, sive doctrina, primo debet esse proportionata auditoribus parvulis; ideo dicit, duo ubera tua: quia enim parvuli non possunt masticare dura, sugunt ubera; juxta illud 1 Cor. 3: tamquam parvulis in Christo lac dedi vobis potum, non escam. Et dicit, duo ubera, propter duo testamenta; vel propter sensum litteralem quem significant voces; et mysticum quem significant res. Secundo haec doctrina debet esse caritativa, quia doctor debet docere ardenter; ideo subdit: sicut duo hinnuli capreae gemelli: in quo designatur geminatio caritatis; tertio docere debet regulariter, quia debet docere secundum ordinem sacrae Scripturae; ideo subditur: qui pascuntur in liliis, idest in candore divinarum Scripturarum: quia secundum quod est in sacris Scripturis, sic alios docere debemus; quarto docere debet perseveranter: ideo addit: donec inclinentur umbrae; idest donec cessent aenigmata, quod tempus est totius vitae praesentis; et aspiret dies; scilicet aeternitatis, quod erit in futura vita, ubi non indigebimus ea doctrina qua indigemus modo. Deinde cum dicit, vadam ad montem myrrhae, concludit ex habitis, statum Ecclesiae requirere talem pulchritudinem. Et continuatur sic. Dixi, o Ecclesia, te esse pulchram secundum omnia tua; ideo vadam ad montem myrrhae, idest ad te quae es mons myrrhae propter carnis mortificationem, et ad collem thuris, idest ad te quae es collis thuris propter assiduam et multiplicem orationem. Et supple, dicam: tota pulchra es amica mea, et macula non est in te: nam si Ecclesia secundum omnia sua requirat pulchritudinem, pulchritudo sua debet esse totalis. Est autem diligenter notandum, quod pulchritudo dicta de ipsa Ecclesia non debet referri ad actualitatem, ut actu talis sit, sed ad statum: non quia talis debeat esse semper, sed quia proficere debet; propter quod oportet eam mundum relinquere. Deinde cum dicit, veni de Libano, infert ex habitis, quod debet relinquere mundum. Et continuatur sic. Habitum est quod status tuus requirit totalem pulchritudinem, sponsa mea: ergo ne inficiaris a mundo, veni de Libano, idest veni de mundo, et recede de mundo: veni de Libano veni. Dicit autem ter, veni, propter fidem Trinitatis ad quam alios inducere debet, ut dicit Glossa: vel quia derelinqui mundus non potest, nisi pater adducat sua potentia. Psalmista (Ps. 135): eduxit Israel de medio ejus in manu potenti et brachio extento. Nisi filius dirigat sua sapientia. Sap. 10: eduxit illum sapientia, idest primum hominem, cum omnibus salvandis, a delicto suo, a quo nullus potest educi, nisi educatur de mundo. 1 Jac. 4: qui voluerit amicus esse hujus saeculi, inimicus Dei constituitur. Nisi spiritus sanctus attrahat sua bonitate, et clementia. Isa. 63: spiritus domini ductor ejus fuit. Vel ter dicit, veni; quia sicut peccamus cogitatione, locutione, et opere; ita his tribus ad Christum ire debemus. Dicitur autem mundus Libanus, idest candidus, per contrarium: quia in eo non est candor; sicut lucus, quia caret luce; et piscina, quia caret piscibus; sic dicitur mundus, quia caret munditia. Deinde cum dicit. Coronaberis de capite Amana. Adducit rationem ad hoc sumptam ex fine. Et intendit talem rationem. Homo debet relinquere illud quo relicto potest adipisci suam coronam et suum finem: sed si tu relinquas mundum, coronaberis: ergo debes mundum relinquere. De ista ratione non ponit plus, nisi quod si relinquat coronabitur: et ut intelligas verba ejus, notandum, quod mundus quintupliciter inficit. Primo inficit irascibilem per timiditatem; secundo inficit concupiscibilem per intemperantiam et foeditatem; tertio inficit voluntatem per injustitiam; quarto intellectum practicum per falsitatem et imprudentiam in dictis et factis; quinto intellectum speculativum per infidelitatem. Ideo ait: coronaberis de capite Amana, idest de mundo, relinquendo timiditatem, quae inficit irascibilem, Amana enim interpretatur coangustatus; et significat mundum, qui se ipsum coangustat et constringit. Iterum coronaberis, si veneris de vertice Sanir, idest de foeditate et intemperantia, relinquendo ipsam, quia inficit concupiscibilem: nam Sanir, secundum Glossam, idem est quod foedus. Iterum coronaberis de vertice Hermon, idest de injustitia, relinquendo ipsam, quia inficit appetitum intellectivum, sive voluntatem: interpretatur enim Hermon anathematizatio, sive divisio a Deo; quod maxime fit per injustitiam, et potissime ut est vitium generale. Iterum coronaberis, si veneris de cubilibus leonum, idest de improvidentia vel imprudentia, quae inficit rectam rationem agibilium, et inficit intellectum practicum: nam differt homo a bestiis ferocibus, quia est animal politicum per mansuetudinem, quam non habent animalia ferocia, quae intelliguntur per leones, qui non refrenant motus suos per prudentiam, sicut homo. Iterum coronaberis de montibus pardorum, idest de infidelitate, quae inficit intellectum speculativum: haeretici enim et infideles insidiantur ut pardi: et supplendum est, relinquendo hoc perfecte, idest relinquendo mundum. Et quia non coronaberis nisi ista relinquas; ideo debes perfecte mundum relinquere, ut coroneris. Deinde cum dicit, vulnerasti cor meum, ponit tertiam rationem sumptam ex amore divino: congruum enim est ut amantes nos amemus; et quia Christus nos maxime diligit, debemus eum diligere. Cum ergo non possimus ejus amori inhaerere nisi mundum relinquamus, debemus mundum relinquere. De ista ratione non ponit nisi medium, videlicet quod Christus maxime nos diligit. Hoc est ergo quod a te volo, soror mea, propter naturae conformitatem, sponsa mea, propter fidem, vulnerasti cor meum, sagitta amoris, in uno oculorum tuorum, idest unitate cogitationum tuarum, et in uno crine colli tui, idest in unitate affectionum tuarum: nam per oculos, per quos conspicimus, debemus intelligere actiones intellectus, quae tunc placent Deo quando sunt junctae per fidem. Per capillos, ut supra dicebatur, debemus intelligere affectiones, quae tunc placent Deo cum sunt junctae per caritatem, et per alias perfectiones affectus. Et quia talem unitatem habere non possumus nisi mundum relinquamus, debemus mundum relinquere. Quam pulchrae sunt mammae tuae. Superius ostensum est, Ecclesiam, praecipue ut respicit statum contemplativorum, debere converti ad Christum propter susceptam ab eo bonitatem, et debere relinquere mundum, ne per ipsum contrahat foeditatem; hic ostendit, eam debere sufferre tentationes, ut adipiscatur finem et mereatur ampliorem bonitatem. Et intendit talem rationem. Quicumque potest de facili aliquas turbationes sufferre, si per eas potest consequi finem et augmentum in bono, ut talia adipiscatur, debet sufferre libenter; sed Ecclesia, potissime ut respicit statum contemplativorum, potest de levi tentationes ferre: ergo cum per eas mereatur finem, et augeatur in bono, debet eas patienter sufferre. In hac ratione sic procedit. Primo ostendit quod viri contemplativi possunt omnes tentationes de facili vincere; secundo ex hoc concludit quod vult eos permittere tentari, ut ex hoc adipiscantur finem et gloriam, ibi. Surge Aquilo. Prima pars dividitur in duas: quia primo ostendit, viros contemplativos tentationes vincere; secundo ostendit quod hoc possunt de facili, ibi, emissiones tuae. Prima pars dividitur in duas: quia primo ostendit de quolibet genere tentationum, quod possunt ipsas vincere; secundo ex hoc concludit quod universaliter potest Ecclesia, ut respicit statum contemplativorum, omnem tentationem superare, ibi, hortus conclusus, soror mea. Prima pars dividitur in tres partes, secundum quod tria sunt genera tentationum: nam primo ostendit, Ecclesiam posse superare tentationes Diaboli; secundo ostendit, vincere posse tentationes mundi, ibi, favus distillans; tertio ostendit, eam posse superare tentationes carnis, ibi, et odor vestimentorum. Circa primum notandum quod Diabolus dupliciter nos vincit: primo decipiendo nos, cum se transformat in Angelum lucis; et contra hoc valet doctrina quam maxime habent viri contemplativi, quia separati a mundo magis percipiunt divinum influxum: nam philosophus in libro de bona fortuna ostendit, aliquos simplices esse fortunatos, quia amoti a sensibilibus magis percipiunt vim substantiarum separatarum et Dei; sicut caeci non intenti visibilibus magis memorantur. Et quantum ad hoc ait: o soror mea sponsa, quam pulchrae sunt mammae tuae. Idest quam pulchra est doctrina tua, quae dicitur mammae et ubera, quia se contempserat secundum proportionem auditorum; et ideo subdit: pulchriora sunt ubera tua vino; idest, doctrina tua praevalet doctrinae philosophorum, quae non temperat se proportioni audientium, sed continet se in quadam austeritate et excellentia verbi cum ponderositate sententiae: ideo hujusmodi doctrina dicitur vinum, non lac, quia caret dulcedine. Secundo vincit nos Diabolus, si inveniat nos denudatos virtutibus: et quantum ad hoc subdit: et odor unguentorum tuorum, idest fama virtutum spiritualium, ut Glossa exponit, super omnia aromata; idest, superat omnem humanam scientiam: propter quod supplendum est, non debes timere ne Diabolus te vincat decipiendo. Deinde cum dicit, favus distillans, ostendit, Ecclesiam superare impugnationem mundanam: nam maxime mundum superamus, si (cum dividatur inter fideles et infideles) fidelibus effundimus doctrinam, et eam celamus infidelibus, ne capiant nos in verbo; ideo ait: favus distillans labia tua, quantum ad fideles; mel et lac sub lingua tua, quantum ad infideles, quibus non debes communicare dulcedinem doctrinae sacrae, sed tenere eam sub lingua tua. Deinde cum dicit, odor vestimentorum tuorum, idest odor carnis tuae: est enim caro quasi quoddam vestimentum animae, cujus odor est sicut odor thuris: thus enim cum igne crematur, redolet, sicut caro contemplativorum, cum in tentationibus stimulatur; sed eas vincunt, cum continentia redolent, et merentur. Ex quibus haberi potest quod Ecclesia ut respicit vitam contemplativam, potest superare tentationes carnis. Deinde cum dicit, hortus conclusus, infert, quod omnes tentationes universaliter potest superare. Et continuatur sic. Tu, Ecclesia, ut ostensum est, superare potes omnes tentationes Diaboli, mundi et carnis: ergo tu es hortus conclusus, soror mea sponsa: tu es hortus conclusus. Et dicit bis, hortus conclusus, quia tentationes mundi, et carnis non possunt intrare ad ipsam. Addit etiam quod est fons signatus, quia etiam tentationes Diaboli non possunt ad eam ingredi. Est ergo Ecclesia hortus conclusus, inquantum continet poma munda a spurcitiis carnis. Est iterum hortus conclusus, inquantum continet poma vera, non sophisticata vanitatibus mundi: est fons signatus, inquantum continet aquas dulces non amaricatas per versutias Diaboli. Deinde cum dicit, emissiones tuae, ostendit, Ecclesiam, ut respicit contemplativos, de facili posse superare tentationes singulas: nam minima gratia sufficit ad superandum omnes tentationes. Si igitur quis habeat gratiam superabundantem, de facili eas superabit. Gratia superabundans in hoc cognoscitur inquantum alios inducit ad gratiam: nam perfectum est unumquodque cum potest sibi simile generare. Ostendere ergo, Ecclesiam de facili posse superare tentationes singulas, est ostendere quod derivationes gratiarum, prout fluunt ab Ecclesia ad suos filios, sunt sufficientes ad superandum tentationes singulas. Derivantur enim dona gratiarum divinarum a perfectioribus ad imperfectos: non quod perfecti ipsam gratiam causent, cum a solo Deo ipsa gratia causetur; sed quia per praedicationes et bona opera, et exempla perfecti ducunt imperfectos ad gratiam suscipiendam: et ulterius aliquando per suas orationes gratiam impetrant, et ministrando sacramenta, aliquid efficiunt in illa: quo facto nisi quis praebeat obicem, gratiam suscipit. Duo ergo facit: nam primo ostendit quod per hujusmodi derivationes potest quodlibet genus tentationis superare; secundo ex hoc concludit quod universaliter omnes tentationes superare possit, ibi, fons hortorum. Circa primum tria facit: quia primo ostendit quod per tales derivationes possunt superari tentationes mundi; secundo quod Diaboli, ibi, Cypri cum nardo; tertio quod carnis, ibi, myrrha et aloe. Dicit ergo: emissiones tuae, idest dona gratiarum derivata a te ad alios, sunt Paradisus malorum Punicorum, idest illarum arborum, cum pomorum fructibus, idest cum fructibus dictarum arborum: si fructus enim malorum Punicorum habent corticem asperum, sed intus habent grana rubea, et significant doctrinam ecclesiasticam, cujus sensus committitur iis qui sunt intra ipsam; exterioribus autem monstratur cortex tantum. Unde pars ista respondet illi parti ubi dicebatur supra; favus distillans labia tua, mel et lac sub lingua tua. Sicut ergo per illa verba ostendebatur, Ecclesiam posse superare impugnationes mundi; sic per ista habetur quod per dona gratiarum derivata ab Ecclesia ad filios, possunt illas superare. Deinde cum dicit, Cypri cum nardo, ostendit per tales emissiones posse superare Diaboli tentationes. Legatur ergo sic. Emissiones tuae non solum sunt Paradisus malorum, sed etiam hujusmodi emissiones sunt emissiones Cypri: cyprus enim, secundum Glossam, arbor est aromatica habens semen candidum, et potest significare perfectionem intellectus speculativi, quia hujusmodi intellectus est candidus, qui illuminatur lumine fidei, vel lumine intellectus agentis. Ex quo apparet quod hoc nomen Cyprus est aequivocum ad insulam et arborem. Et hujusmodi emissiones sunt cum nardo: nardus enim est herba redolens, et candida: unde potest significare perfectionem affectus, quia dat intelligere caritatem, ut dicit Glossa. Hujusmodi emissiones non solum sunt nardus, sed etiam crocus: crocus enim est aurei coloris, et potest significare prudentiam, cui deservit eubulia, ad quam pertinet dare consilium lucidum et mundum: prudentia autem est in intellectu practico, unde significat perfectionem intellectus practici: sunt etiam hujusmodi emissiones fistula et cinnamomum, per quae designantur perfectiones irascibilis et concupiscibilis: nam cinnamomum habet virtutem suam extra in cortice, et significat perfectionem irascibilis, quae perficitur fortitudine, quae consistit in aggrediendo; casia autem habet bonitatem suam interius, et significat perfectionem concupiscibilis, quae perficitur per temperantiam, cujus bonitas videtur consistere intrinsecus, quia bonitas magis est in retrahendo quam in aggrediendo: habet enim quodammodo modum contrarium fortitudini. Et inde est quod insensibilitas, quae dicit defectum, minus opponitur temperantiae quam intemperantia; et audacia, quae dicit excessum, minus opponitur fortitudini quam timiditas, ut dicitur 2 Ethic. Et hujusmodi emissiones sunt cum universis lignis Libani, idest cum omnibus aliis perfectionibus, designatis per ligna Libani, ratione candoris et munditiae. Et qui habet perfectum intellectum speculativum et practicum, et irascibilem et concupiscibilem et alias perfectiones debitas, potest resistere Diabolo. Ideo per haec dicta etiam intelligitur, quod emissiones sponsae possunt superare diabolicas tentationes: unde ista pars concordat cum illa parte superius quod ubera sponsae erant pulchriora vino, quae respiciunt intellectum; et odor unguentorum erat super omnia aromata, ratione virtutum respicientium potentias alias. Verum etiam per illa, scilicet Cyprum et nardum, possumus intelligere perfectiones potentiarum, per quas superamus Diabolum. Deinde cum dicit, myrrha et aloe, ostendit quomodo per tales emissiones superamus tentationes carnis, quia sunt myrrha et aloe, idest conservant a putrefactione; et hoc cum omnibus primis unguentis, idest cum omnibus unguentis praecipuis conservantibus a putrefactione: myrrha enim a putrefactione conservat, ut dicit Glossa; et aloe etiam hoc facit, licet non tantum, ut in Glossa dicitur: et etiam unguenta praecipua habent hoc efficere. Et quia vitando tentationes, potissime servamur a corruptione; ideo per hoc datur intelligi quod per derivationes praedictas superantur tentationes carnis. Deinde cum dicit, fons hortorum, concludit quod universaliter tentationes omnium superantur; ideo ait, quod hujusmodi emissiones sunt fons hortorum, inquantum valent ad producendum fructus malorum Punicorum, resistendo tentationibus mundi. Sunt etiam puteus aquarum viventium, quia aquae quas continent, non possunt mortificari per tentationes Diaboli. Et hujusmodi aquae sunt quae fluunt impetu de Libano, idest de candore, quia non maculantur immunditia carnis. Deinde cum dicit, surge Aquilo, concludit Christus quod vult permittere tentari sponsam, ut ex hoc mereatur finem et gloriam. Continuatur ergo sic. Tu, sponsa, potes sustinere omnes tentationes, et potes eas sustinere de facili, cum ipsae derivationes et dona gratiarum derivata ad alios hoc possint; ideo surge Aquilo et veni Auster; idest, volo permittere, quod surgant diversa genera tentationum, et perflent, idest stimulent, hortum meum, idest sponsam meam; et fluent aromata illius, quia per tales stimulationes tu mereberis, et redolebis congruo modo. Aquilo enim est ventus frigidus, Auster vero est ventus calidus; et significant omnia genera tentationum, et omnia quae possunt inclinare ad malum: quia quicumque male agit, vel hoc facit ex timore infrigidante, vel ex amore male inflammante. ####  |