| #### Caput 18 |

| #### #### Et post haec vidi et cetera. Haec est visio sexta, quae est de damnatione ipsa impiorum quae fiet in judicio, et sustinebuntur in Inferno. Unde sicut praecedens visio pertinet ad tempus Antichristi, sic ista ad tempus judicii. Ut autem major fides habeatur, introducitur Christus praedicans ipsam damnationem malorum, in tempore carnis suae adhuc mortalis. Nota Glossam, in hac sexta visione et cetera. Haec vero visio, continet tria capitula. Notandum autem quod mali qui damnabuntur, aut sunt homines, aut Daemones: si homines; de ipsis est loqui, aut in communi, et sic signantur sub nomine Babylonis; aut in speciali, et sic est Antichristus, qui signatur nomine bestiae, et ejus pseudo apostoli, qui dicuntur pseudoprophetae. Primo ergo agitur de damnatione Babylonis, hoc est Ecclesia malignantium. Secundo de damnatione bestiae et pseudo apostolorum, infra 19, et vidi caelum apertum. Tertio de damnatione Diaboli et Daemonum. 20 capite, et vidi Angelum descendentem. Circa primum primo ostendit Babylonis damnationem. Secundo ostendit planctum malorum de eadem, et flebunt et plangent. Tertio bonorum exultationem, infra eodem, exultate super eam caeli. Damnationem Babylonis ostendit. Primo, in generali. Secundo, in speciali, reddite illi. Circa primum. Primo ostendit impiorum damnationem. Secundo damnationis rationem, et facta est habitatio. Tertio, subjungit fidelium admonitionem, et audivi aliam vocem. Damnationem Babylonis tangit, secundum quod est praedicta a Christo, ut major sit rectitudo. Primo ergo describitur ipse Christus praedicans. Secundo ipsa praedicatio damnationis. Christus autem praedicans. Primo describitur a gratia redemptionis. Secundo a potestate dominationis, habentem potestatem. Tertio, a fructu sive effectu praedicationis; quia sua praedicatione illuminavit mundum, et terra. Dicit igitur, et post haec: quasi dicat: ita vidi praemissa. Et post haec vidi, visu interno, alium Angelum, idest Christum Angelum magni consilii, qui est alius a praemissis Angelis, de quibus supra 17, et venit ad me unus de septem Angelis, qui major est, eo quod est dominus omnium praedicatorum, qui per illos signantur, et Angelorum. Angelus enim Joanni revelabat praemissa, sicut et haec, descendentem, per carnis assumptionem, ad hominem redimendum de caelo. Glossa, de aequalitate patris. Psal. descendet sicut pluvia in vellus. Iste descensus non fuit secundum loci mutationem; sed per sui exinanitionem, in assumptione carnis, sicut superius dictum fuit. Sed quomodo dicitur descendisse de patris aequalitate, cum eam non amiserit? Respondeo: duplici ratione. Una; quia cum esset prius in aequalitate patris, humiliavit se ad carnis infirmitatem, et factus est minor patre, secundum humanitatem; non tamen amissa aequalitate secundum divinitatem. Alia; quia cum prius existeret in patris aequalitate invisibilis et occultus, per assumptionem carnis apparuit inter homines visibilis et manifestus. Ad objectum patet: quia non intelligitur amisisse aequalitatem, habentem potestatem magnam, quia dominatur omnibus, et ita poterit complere verbum suae praedicationis, de damnatione malorum. Daniel. 7, potestas ejus potestas aeterna et cetera. Et terra illuminata est, idest amatores terrenorum, prius in tenebris existentes. Vel, terra, idest Ecclesia, cujus est fructus terrae, a gloria ejus, idest a praedicatione ejus gloriosa, in se et ita mirabilis. Isaiae 9, habitantibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis, et clamavit. Hic ostenditur ipsa praedicatio damnationis, quae facta est ex magno zelo Christi: et sicut praedicavit, ita complebitur. Unde primo ostenditur zeli vehementia in clamore. Secundo praedicationis efficacia, quia non carebit effectu, in fortitudine. Tertio ipsa damnatio praedicata, dicens et cetera. Dicit igitur, et clamavit, praedicando. Clamor ostendit zelum Christi ab homines. Psal. zelus domus tuae comedit me. In fortitudine, quia fortiter complebit damnationem quam comminatus est. Aliqui libri habent: in forti voce; et est idem sensus, dicens cecidit, cecidit, idest cadet, hoc est damnabitur corpore et anima: bis enim dicitur, propter animae et corporis poenam: vel propter damnationis perfectionem; quia aeternaliter: vel propter amissionem gloriae et supplicium Gehennae. Jeremiae 17, duplici contritione contere eos. Babylon, idest multitudo iniquorum, qui in peccatis confusi sunt et obvoluti, magna, propter magnitudinem vitiorum, vel numerositatem ipsorum impiorum. Nota quod licet dominus sub his verbis non praedicavit damnationem malorum, praedicavit tamen aliis: unde Matth. 7, omnis arbor qui non facit fructum bonum et cetera. Matth. 15, ibunt hi in supplicium aeternum et cetera. Haec verba Angeli quae vidit in visione beatus Joannes, descendentem de caelo, signant praedicationem dictam, qua Christus, quem ille Angelus designat, comminatus est damnationem impiis, etsi non sub eisdem verbis. Et facta est. Hic ostenditur causa damnationis: unde Glossa: et ideo cadet; quia facta est. Causa autem damnationis. Est culpa Babylonis, idest multitudinis impiorum. Primo autem ostenditur ejus culpa per comparationem ad Daemones quibus servit. Secundo per comparationem ad homines quos seducit, quia de vino. Item culpa, secundum quod per eam servit Daemonibus, describitur. Primo, secundum quod est in actu, sive effectu. Secundo secundum quod est in perseverantia actus, et custodia. Dicit igitur, et facta est: quasi dicat: ita cadet Babylon, et hoc ideo, quia, facta est, suo libero arbitrio per peccatum, habitatio, locus et mansio, Daemoniorum. Isaiae 13, habitabunt ibi struthiones etc. et loquitur de Babylone. Et facta est custodia omnis spiritus immundi, idest custodivit se, omni spiritui immundo, sive omnis spiritus immundus custodivit eam sibi: et hoc fit per obstinationem sive impoenitentiam. Et dicitur spiritus immundus specialiter quantum ad suggestionem luxuriae. Et custodia omnis volucris, idest omnis Daemonis superbi, superbiam suggerentis. Daemones enim dicuntur volucres propter superbiam quam habent et suggerunt: et dicitur hoc quantum ad suggestionem superbiae. Sed quia sunt volucres mundae et bonae, scilicet viri justi, qui volant ut volucres per contemplationem, recte subditur: immundae, per superbiam. Etsi enim specialiter luxuria immunditia sit: tamen omne mortale immunditia est. Superbia autem multum inquinat: unde loquens Augustinus de superbia et vana gloria, dicit in 5 libro de civitate Dei: tanto est quisque Deo similior, quanto ab hac immunditia mundior. Et odibilis, quantum ad suggestionem avaritiae; quia Daemon quilibet, est odibilis Deo; quia per vana temporalia decipit homines, et ipsi homines per amorem mundi odibiles fiunt apud Deum. Jacob. 5, amicitia hujus mundi, inimica est Deo. Vel aliter, spiritus malus dicitur immundus, secundum Glossam, inquantum suggerit carnis immunditiam: dicitur, volucris, inquantum habet et suggerit superbiam: hoc non mutatur. Quod autem sequitur, et odibilis, potest sumi nominative de Babylone, et sic incipit ibi pars illa, in qua ostenditur ejus culpa per comparationem ad homines. Et hoc videtur rectius; quia statim subditur ratio, quare est Babylon odibilis coram Deo: quia de vino. Dicit igitur, et facta est odibilis, idest digna odio apud Deum propter peccata, specialiter autem propter illa quae sequuntur. Ecclesiast. 12, altissimus odio habet peccatores, quia, hic agitur de culpa Babylonis, per respectum ad homines, quos seducit. Et primo ostenditur seductio in generali, quantum ad quodcumque mortale peccatum. Secundo, in speciali, quantum ad peccatum cupiditatis. Seductio autem per quodcumque mortale in generali. Primo ostenditur in minoribus. Secundo in majoribus, et reges. Dicit igitur, quia: quasi dicat: ita cadet et merito: quia etc. vel aliter continua juxta modum praetactum. Quasi dicat: facta est Babylon apud Deum odibilis; et hoc ideo, quia de vino, idest de vanitate, sive delectatione, quae est in vitiis inebrians et absorbens, amentes faciens homines, irae, idest quod provocat iram Dei. Vino inquam, fornicationis, idest peccati quo anima fornicatur spiritualiter. Omne enim peccatum mortale, fornicatio est spiritualis, qua a Deo receditur. Psal. perdidisti omnes qui fornicantur abs te. Ejus, idest quam fornicationem habet Babylon in se, et ad quam alios verbo documenti vel exemplo facti inducit. Bibunt omnes gentes, idest gentiliter viventes. Loquitur per similitudinem alicujus qui potat alios malo potu: similiter multitudo hominum, qui magis sunt perversi et perversores aliorum, inducunt alios persuasione et exemplo ad vitia. Supra 14, cecidit cecidit Babylon illa magna, quae a vino irae et cetera. Et reges, idest potentes, terrae, idest terram amantes, et cum illa, scilicet Babylone, fornicati sunt, idest ejus documentis et exemplis delectabiliter adhaeserunt, et per hoc a Deo se magis separaverunt. Supra 17, cum qua reges terrae fornicati sunt. Et mercatores, qui merces vendunt et emunt, et animas suas Diabolo vendunt inhiando lucem temporalium: unde sequitur, terrae, idest inhabitantes terrenis, divites facti sunt, ad literam vitiis vanis. De virtute delitiarum ejus, idest de peccatis quae Babylon reputat habere virtutem et efficaciam ad felicitatem quam in mundo constituit, quae etiam peccata reputat delitias. Et dicit delitiarum ejus, quia perversi docent alios delitias peccatorum, et per multa genera peccatorum quae delectabilia videntur, fiunt multi divites. Ex hoc patet periculum acquirendi divitias, quia per peccatum saepe aggregantur. Eccles. 11, si dives fueris, non eris immunis a delicto. Seneca, facilis est mihi via ad divitias, quoties poenituero bonae mentis. Et audivi. Hic subditur fidelium admonitio, ne sint Babyloni conformes; ne cum ea damnentur. Primo ergo ponit admonitionem. Secundo subdit motivam rationem, et de plagis. Monitio autem est quantum ad duo: scilicet ne fideles mala agant. Item ne male agentibus consentiant, et ne participes. Monitionem autem ponit, non ex parte suae personae, sed ex parte vocis auditae, ut major sit auctoritas: unde dicit: et audivi aliam vocem, idest divinam inspirationem, quae alia dicitur a praemissa voce Christi malis comminantis, quia haec vox est admonitionis ad electos: illa fuit vox comminationis ad reprobos. De caelo, idest de sublimitate divinae majestatis quae fidelibus condescendendo admonet ipsos. Vel per hanc vocem signatur praedicatio quae fideles admonet non conformari malis. Hanc vocem audivit, idest intellexit fieri de caelo, idest de Ecclesia, idest de praedicatoribus Ecclesiae qui debent esse lucidi excelsi et solidi in vita. Dicentem: exite de illa, idest de Babylone, hoc est de impiorum multitudine, o vos fideles qui estis. Popule meus, per praedestinationem et adoptionem et obedientiam: quasi dicat: ne sitis conformes societati malorum male agendo: hoc est enim exire de Babylone spiritualiter. Jerem. 51, fugite de medio Babylonis et cetera. Et ne participes sitis delictorum ejus, idest peccatorum ejus, in quibus delectatur: quasi dicat malefacientibus ne praebeatis consensum. Rom. 1, qui talia faciunt et cetera. Et de plagis, hic subdit motivam rationem. Ratio haec est, ut scilicet evitent poenam si caverint culpam. Et primo ponit persuasionem ad poenam vitandam. Secundo ostendit eam vere impiis inferendam quoniam pervenerunt. Et de plagis ejus, idest de damnatione Babylonis quae plaga multiplici percutietur. Ne accipiatis: quasi dicat: cavete ne sitis participes poenae, quam non evadetis, si fueritis socii culpae. 1 Reg. 15, discedite ab Amalec, ne forte involvam te cum eo. Et vere plagas habebit damnationis. Quoniam, explanatum est: vel potest esse causale, si referatur ad illud quod dictum est, exite et cetera. Pervenerunt peccata ejus usque ad caelum: idest peccata ejus venerunt propter sui gravitatem non solum usque ad displicentiam, sed etiam usque ad memoriam Dei habitantis in caelo per manifestationem ampliorem: quasi dicat: peccata Babylonis propter sui enormitatem provocaverunt iram Dei regnantis in caelo, ita ut eorum memor sit ad puniendum. Unde exponendo subditur: et recordatus est, idest recordabitur Deus a cujus offensa cavendum fuit. Deus, qui offensam vindicare poterit actualiter puniendo; qui prius cum prosperari permitteret, videbatur oblitus iniquitatum ejus. Oseae 9, recordabitur iniquitatis eorum et cetera. Et dicit, iniquitatum, pluraliter, quia nullum peccatum quod prius purgatum non fuerit remanebit impunitum. Ezech. 7, et imponam tibi omnia scelera tua. Vel aliter: merito plagas habebit. Quoniam pervenerunt peccata ejus usque ad caelum, idest peccata ejus aggravata sunt usque ad contemptum Dei, per obstinationem et impoenitentiam; et ideo punienda est: unde sequitur: et recordatus est etc. ut prius. Reddite. Ostensa damnatione in generali, hic ostenditur in speciali. Hic enim expressius describitur quam supra. Primo autem describitur damnatio secundum quod est inferenda per sanctos judicantes. Secundo secundum quod per dominum retribuentem, et ideo in una. Circa primum notatur quod perversi homines multi, sanctos afflixerunt, in se prave vixerunt. Item multi sic semper manere putaverunt. Unde primo ostenditur Babylon esse damnanda pro sua saevitia. Secundo pro vita, quantum glorificavit. Tertio pro confidentia vana, quia dicit in corde suo. Damnatio autem juste infertur impiis a sanctis, quia eos afflixerunt. Item illa damnatio erit gravis et major quam fuerit afflictio quam passi sunt justi ab eis: unde damnatio inferenda impiis pro persecutionis saevitia, primo describitur, quantum ad aequitatem. Secundo quantum ad gravitatem, et duplicate. Dicit igitur, reddite: quasi dicat: Deus memor est iniquitatum Babylonis ad puniendum, et hanc poenam vult inferri per vos fideles, quos persequuta est. Et ideo, o justi, reddite illi, adjudicando ei poenam aeternam, sicut et ipsa reddidit vobis, inferendo persequutionis angustiam: et sic patet aequitas damnationis. Jeremiae 51, ultionem accipite de ea; sicut fecit facite ei. Loquitur autem de eis, qui habebunt potestatem judiciariam in judicio. Et duplicate. Hic ostendit damnationis gravitatem; quia erit in corpore et anima. Et primo ostenditur damnationis gravitas aperte. Secundo, metaphorice, in poculo. Dicit igitur, et duplicate duplicia, idest duplices poenas inferte impiis, supra poenas quas vobis intulerunt. Illi enim afflixerunt vos corpore: vos autem adjudicate eis poenas corporis et animae. Quia vero quidam minus persequuti sunt sanctos, et minus peccaverunt, alii vero magis; ideo differenter puniendi sunt: unde sequitur, secundum opera ejus, idest poena illa duplex corporis et animae, sit gravior vel minus gravis, secundum quod magis vel minus peccaverunt. Infra 20, judicatum est de singulis, secundum opera ipsorum. Deinde ad ostendendum plenius quam graviter peccaverint, et quam graviter damnari meruerint, sub metaphora subdit illud, in poculo, idest in mensura afflictionis tamen ampliata. Poculum quandoque dicitur scyphus quo datur potus cum mensura; quandoque ipse potus; hic autem videtur juxta primum modum, scilicet pro mensura afflictionis. Quo, idest in quo poculo, miscuit vobis, idest propinavit vobis potum multiplicis angustiae. Per hoc enim quod dicitur miscuit, videtur intelligenda multiplicitas poenae sanctis inflictae. Et loquitur ad similitudinem hominis, qui potat alios multiplici potu amaro. Miscete ei duplum, neutraliter, idest propinate eis per judicium vestrum potum poenae majoris quam vobis intulerint, scilicet aeternam pro temporali, sicut duplum excedit simplum, licet non sit perfectum simile; quia longe plus excedit poena aeterna temporalem. Vel, duplum, idest poenam duplicem, sive poenam vobis illatam, scilicet in corpore et anima pro corporum persecutione. Per hoc autem quod dicitur, miscete, potest intelligi poena multiplex tam animae quam corporis; quia ubi est mixtio, ibi est adunatio multorum. Quasi dicat: sicut vos potavit potu afflictionis multiplicis; ita potate eam potu afflictionis multiplicis: ita tamen quod poena eorum gravior, et in corpore et anima torqueantur. Deinde ostenditur Babylon esse damnanda, pro vita prava quam duxit: unde sequitur: quantum glorificavit se, in honore dignitatum et pompa divitiarum. Homines enim in his duobus se glorificant, idest gloriantur apud se, et ab hominibus glorificari quaerunt. Et in delitiis fuit, idest in illecebris corporalium, tantum date ei, per judicium, tormentum, in corpore, et luctum, in anima, quia corpore et anima se glorificavit et oblectavit. Vel tormentum, est poena principalis, ut cruciatus ignis et hujusmodi. Luctus autem poena secundaria sequens ex tormento. Lugebunt enim, quia se in tantis tormentis afflictos sentient. Matth. 13, ibi erit fletus et cetera. Utrum autem sit in Inferno fletus corporalis, non est plene certum, sed de mentali est certum. Quasi dicat: quantum se deordinavit et deminuit in glorificando se honoribus et divitiis, et oblectando delitiis; tantum eam damnandam judicate. Isaiae 27, in mensura contra mensuram, cum abjecta fuerit, judicabunt eam. Objicitur autem contra praemissa. Et primo de hoc quod dicitur: reddite illi sicut etc.: quia cum impii non intulerint justis, nisi temporalem, non debent eis justi reddere nisi temporalem. Item reddere poenam pro poena est vindictam accipere, sicut etiam innuit Glossa: quod non videtur convenire beatis. Respondeo. Ad primum dicendum, quod per illam dictionem, sicut, notatur similitudo in genere, scilicet in afflictione: tamen dissimilitudo est in specie: scilicet quia gravior erit afflictio impiorum, quam poena ab eis illata fidelibus. Quasi dicat. Sicut vos affligit Babylon, affligite eam: graviorem tamen poenam inferte. Unde sequitur: et duplicate. Ad aliud dicendum quod accipere vindictam est dupliciter, aut ex affectu malitiae: et sic est illicitum. Aut ex zelo justitiae; et sic est licitum in eo qui affectum habet nullo modo distortum, et habet auctoritatem certam et plenam: et sic erit in justis qui malos judicabunt: quia non nisi zelo justitiae et affectu justissimo movebuntur, et divina auctoritate reddent malis poenam judicando eosdem. Secundo objicitur de hoc quod dicitur, duplicate duplicia; quia secundum hoc poena videtur excedere culpam, cum tamen Deus semper puniat citra condignum. Similiter potest objici de eo quod sequitur: in poculo quo et cetera. Respondeo. In culpa persecutionis justorum est quatuor considerare: scilicet ipsum actum persequutionis qui transit. Item afflictionem in persequutione inflictam. Item delectationem in persequendo habitam, quia delectantur impii cum justos affligunt. Item ipsam offensam sive injuriam in Deum et sanctos per praemissa commissam; quia magna valde offensa et injusta ac contemptus est Deum persequi in suis electis. Magna injuria est contra Deum in quolibet mortali. Quantum ergo ad tria prima poena duplicatur supra culpam, et eam excedit: actus enim transit, poena semper manet in Inferno. Item afflictio inflicta minus gravis est quam damnatio; et illata est in solo corpore; damnatio autem longe major est quam afflictio justorum in via, tum intensive, quia acerbior, tum extensive, quia in anima et corpore. Rursus delectatio, non sic intensa nec diuturna fuit, sicut erit poena Gehennae. Tum principaliter quantum ad secundum istorum trium loquitur litera, duplicia etc. ut patet ex Glossa. Quantum ad ultimum patet, culpa excedit poenam. Pro injuria enim tanta commissa in regem summum, et etiam pro qualibet culpa mortali non tanta poena in Inferno infligitur a Deo, quantum impii meruerunt; quia semper propter infinitam misericordiam, punit citra condignum. Per hoc patet responsio ad objecta. Tertio objicitur de hoc quod dicitur: quantum glorificavit se etc.: quia secundum hoc, cum glorificatio et delectatio fuerit temporalis, tormentum debet esse temporale. Item secundum hoc non debet magis intensa esse gehennalis afflictio quam fuerit peccati delectatio. Item propter hoc quod dicit, tantum et quantum, videtur puniri per aequalitatem ad meritum culpae, vel citra condignum. Item videtur contrarietas: supra enim dictum est, duplicate et miscete duplum: hic autem dicitur, tantum et quantum. Respondeo. Ad primum dicendum, quod in mortali peccato, in quo quis decedit, est quatuor attendere: scilicet actum malum interiorem. Item delectationem actus. Item injuriam sive offensam per praemissa contra Deum commissam. Item finalem impoenitentiam; quae facit quod peccatum deinceps est indelebile in perpetuum. Quantum ad primum et secundum plus cruciabitur peccator, quam se in peccatis glorificavit vel oblectavit; quia poena non transit, sicut actus transiit vel delectatio. Item poena erit acerbior quam delectatio. Quantum autem ad tertium, tantum cruciabitur faciendo comparationem in genere non in specie, quam se glorificavit et oblectavit: quia secundum quantitatem injuriae vel offensae erit quantitas tormentorum comparando in genere: idest si multum offendit, multum cruciabitur; si minus, minus: et sic accipitur quod dicitur, quantum glorificavit et cetera. Unde sic potest intelligi, ut supra tactum est in exponendo: quasi dicat: quantum offendit vel peccavit in glorificando et delectando se, tantum et cetera. Quantum autem ad quartum respondet poena culpae in Inferno secundum durationem: quia sicut macula offensae semper manebit in anima, sic poena est perpetua: sed hoc non agitur hic. Per hoc patet ad duo primo objecta. Ad aliud similiter jam patet: quia tantum et quantum non dicunt aequalitatem in speciali, sed proportionem in generali: idest si multum offendit, multum puniatur; si minus, minus. Ad ultimum dicendum, quod non est contrarietas: quia secundum diversa quae sunt in peccato fit sermo supra et hic. In peccato enim mortali in quo quis decedit, sunt quatuor, quae prius dicta: et super haec est specialiter in peccato persequutionis justorum quiddam speciale, scilicet afflictio justis inflicta. Cum ergo supra dicitur, duplicate etc. hoc dicitur specialiter respectu afflictionis justo illatae quam excedit cruciatus damnationis persequutorum, sicut supra dictum est. Cum autem dicitur hic quantum etc. hoc dicitur ratione offensae vel injuriae commissae in bonum summum; et ideo poena debet esse maxima: et fit comparatio secundum proportionem in genere, non secundum aequalitatem in specie. Quia in corde. Hic ostenditur damnanda esse Babylon pro confidentia vana, quia confidit se non amittere vana quae diligit. Et primo ponitur confidentia de permanentia saecularis dignitatis. Secundo confidentia de permanentia temporalis facultatis. Et vidua. Tertio carnalis voluptatis et luctum et cetera. Dicit igitur, quia: quasi dicat: date ei tormentum et luctum. Quia in corde suo dicit, ibi enim mala ebulliunt: ideo dicit dominus, Matth. 9, ut quid cogitatis mala in cordibus vestris? Sedeo, idest stabilis permaneo, nunquam movenda: permaneo inquam, ut regina: quasi dicat: in dignitate et potestate honoris a qua nunquam movebor. Hoc habet locum in perversis existentibus in honore, maxime in infidelibus: cum tamen dicatur Eccles. 10, omnis potentatus brevis vita. Et vidua non sum, idest destituta a solatio temporalium. Et intelligitur quod temporalia non putat transire. Tale conjugium dissolvetur. 1 Joan. 2, et mundus transibit et concupiscentia ejus. Et luctum non videbo, in experientia: quasi dicat: non amittam delitias carnis, unde luctus perveniat. Luctus enim amaritudinem habet delitiis contrariam. Sed dicitur aliter Proverb. 14, extrema gaudii luctus occupat. Et ideo. Hic agitur de damnatione Babylonis, secundum quod infertur per Deum retribuentem, ut patet ex sequenti littera. Et ostenditur primo condemnatio Babylonis. Secundo virtus condemnatoris, quia fortis. Condemnatio autem ostenditur, primo in generali. Secundo in speciali, mors. Ubi damnatio describitur multipliciter. Primo quantum ad poenam damni. Secundo quantum ad poenam sensus, et igni. Poena autem damni ostenditur per oppositum ad tria praemissa. Et primo ostenditur poena damni quantum ad amissionem dignitatis. Secundo voluptatis, et luctus. Tertio facultatis, et fames. Dicit igitur. Et ideo: quasi dicat: ita habet unam confidentiam de praemissis, et ideo in una die, scilicet in die judicii, venient immissae a Deo, plagae ejus, idest poenae sibi debitae, quae utrumque hominem dure laedit. Deinde exprimit plagas, scilicet, mors, scilicet aeterna, quae viliter dejiciet eos, sicut mors corporalis facit extremam dejectionem. Et hoc est contra hoc quod dictum est, sedeo ut regina. Haec mors est poena acerbissima eos viliter dejiciens, cum carentia divinae visionis, quae est vita. Psalm. mors depascet eos. Et luctus, idest amarus dolor de amissione delectabilium. Lucae 6, vae vobis qui nunc ridetis; quia lugebitis et flebitis. Hoc autem dicitur contra hoc quod dictum est, et luctum non videbo. Et fames, idest defectus consolationis, quam solebat habere in temporalibus. Lucae 9, vae vobis qui saturati estis, quia esurietis et cetera. Hoc est contra illud quod dictum est, et vidua non sum. Et igne, scilicet aeterno. Comburetur, corpore et anima: haec est poena sensus. Isaiae ultimo: et ignis non extinguetur. Quia. Quasi dicat, vere sic fiet. Quia fortis est Deus, cui scilicet non possit ab aliquo resisti. Vel, fortis, idest constans in retribuendo, ut nullis precibus flectatur in judicio. Job 9, si fortitudo quaeritur, robustissimus est. Qui judicabit illam, idest condemnabit Babylonem. Ezechiel. 7, judicabo te juxta vias tuas et cetera. Et flebunt. Ostensa Babylonis damnatione, hic ostendit planctum malorum de eadem Babylone dejecta et damnata. Damnatione enim numerositatis impiorum considerata; dolebunt particulares personae; quia cum damnatione Babylonis videbunt ea transisse quae dilexerunt ipsi. Sic autem proceditur. Primo ostenditur planctus regum. Secundo planctus negotiatorum. Et negotiatores terrae. Tertio nautarum sive gubernatorum, et omnis gubernator. Si autem quaeratur, quare potius agat de dolore sive planctu istorum, quam aliorum generum hominum? Dicendum, quod per hos genus humanum intelligitur, quantum ad illos qui plus habere vel possidere videntur; quia per negotiatores terrae intelliguntur illi, qui negotiantur in terra; per gubernatores et nautas, illi qui negotiantur in aqua; per reges, illi qui praesunt utrisque. Vel per reges, illi qui praesunt in regimine temporali; per gubernatores, qui in regimine spirituali; per negotiatores, illi qui subditi sunt utrisque. Circa primum primo tangitur planctus in generali. Secundo in speciali, dicentes, vae. Planctus autem in generali sic describitur. Primo tangitur planctus ipse. Secundo, detrahuntur ipsi plangentes, reges. Tertio, tangitur ipsum motivum ad plangendum, cum viderint. Quarto ostenditur horror sive timor plangentium, longe stantes. Ipsi plangentes describuntur, primo quantum ad electionem bonorum, cum dicitur: reges. Secundo quantum ad cupiditatem divitiarum, cum subditur, terrae. Tertio, quantum ad adhaesionem errorum, qui cum illa. Quarto, quantum ad dissolutionem delitiarum, et in delitiis. Dicit ergo quod, flebunt: quasi dicat: ita damnabitur et dejicietur Babylon, et flebunt, interius animo, et plangent, exterius signo, super illam, idest super dejectionem et damnationem Babylonis. Nota quod dolor istorum erit pro amissione delitiarum, et aliorum quae dilexerunt, qui peribunt quando multitudo impiorum damnabitur. Item pro passione Gehennae, sicut ex litera colligitur. Reges, idest potentes, sua potentia male ac superbe utentes, terrae, idest terram diligentes, qui cum illa fornicati sunt, idest errori perversorum delectabiliter adhaeserunt, et per hoc magis se a Deo separaverunt, et in delitiis, carnis, vixerunt, quae vita est mors. 1 Timoth. 5, vidua quae in delitiis est et cetera. Unde de horum amissione dolent, cum viderint: quasi dicat: ita plangent, et hoc, cum, idest quando, viderint fumum incendii ejus. Hoc sic solet a quibusdam exponi: idest cum viderint incendium ejus magnum, cujus indicium erit fumus ascendens. Isaiae 34, et ascendet fumus ejus a generatione in generationem. Potest et aliter intelligi secundum Glossam sic. Fumum incendii ejus, idest poenam incendii ejus supra modum altam et magnam: fumus enim incendii magni valde solet inaltari et dilatari. Longe stantes propter timorem. Hic ostenditur horror sive timor ipsorum plangentium; quia horror et timor generabitur in ipsis, quando videbunt incendium ignis aeterni: hoc est quod dicitur, longe. Sed objicitur. Primo de hoc quod dicitur, longe stantes, cum reges mali sint cum aliis in incendio, infra. Respondeo: stabunt longe voluntate non actu. Sensus ergo est: longe stantes, scilicet ab incendio, scilicet interius voto sive affectu, licet non exterius in effectu: et in hoc notatur magnus horror poenae quam vellent fugere si possent. Job 10, sed sempiternus horror inhabitat. Secundo objicitur, de hoc quod dicitur, propter timorem: quia timor est respectu futuri mali; ipsi autem reges mali tunc erunt actualiter in tormentis: ergo debet dici, propter sensum tormentorum, non propter timorem. Item cum jam incipit pati plene quod timebat, dolor generatur, et timor cessat: ergo cum in Inferno sit plena passio poenae, non est ibi timor, sed dolor. Respondeo. Notandum quod ad cumulum poenae ex ordine divinae justitiae, est in Inferno dolor acerbissimae angustiae et timor cum dolore. Ex ipsa enim acerbitate doloris, sive afflictionis, quam in se et in aliis vident, generatur horror et timor ipsius continuandae afflictionis: hujusmodi autem timor durissime cruciat eos. Timor ergo auget dolorem, non fugat timorem. Unde beatus Gregorius in Gregoriano: dolor cruciat, sed nullatenus pavorem fugat. Ad aliud quod objicitur, quod timor est respectu futuri mali, dicendum quod hoc est verum, secundum ordinem naturae; ibi autem dominatur ordo justitiae. Per hoc patet ad aliud. Dicentes vae. Hic ostenditur planctus in speciali: et hoc est vae, quantum ad amissionem gloriae. Vae, quantum ad passionem Gehennae. Vel vae, propter poenam in corpore. Vae, propter poenam in mente. Vel vae, propter poenae acerbitatem. Vae, propter acerbitatis perpetuitatem. Vae inquam habet, civitas, idest congregatio, sive multitudo perversorum in culpa conformium, illa, idest notabilis in malitia, magna, propter magnitudinem vitiorum, vel propter multiplicitatem impiorum. Nominat autem eam: unde sequitur, Babylon, idest multitudo perversorum qui in vitiis sunt confusi. Babylon enim interpretatur confusio. Et repetunt ad descriptionem majorem prosperitatis, in qua fuit. Civitas illa fortis, ad mala, sive ad explendas voluntates proprias: haec est mala fortitudo. Isaiae 40, qui sperant in domino mutabunt fortitudinem. Et vere habet vae, quoniam una hora, idest subito, venit, de praeterito, judicium, idest damnatio, ejus, scilicet Babylonis. Aliqui libri habent, tuum: et tunc exponetur sic: vae vae tibi o civitas et cetera. Tamen melior litera videtur ejus, per alios planctus sequentes. Et negociatores. Hic agitur de planctu negotiatorum. Et primo in generali, ut prius. Secundo in speciali, flentes ac lugentes et dicentes et cetera. Circa primum primo ostendit eorum planctum. Secundo motivum ad plangendum, quoniam merces. Tertio ostendit horrorem sive timorem plangentium, et mercatores. Dicit igitur, et negotiatores, ad literam qui negotiantur vendendo et emendo temporalia, et etiam pro terrenis animas dando: unde sequitur, terrae, idest terram per affectum inhabitantes. Ecclesiastici 10, nihil est iniquius quam amare pecuniam: hic et animam suam venalem habet. Flebunt, interius in ore animi, super illam, idest super ejus damnationem, et lugebunt, exterius in signo. Glossa: quia illa perire dolebunt et cetera. Quoniam merces. Hic ostenditur motivum planctus; scilicet amissio temporalium, quae hic merces vocantur. Et primo ostenditur damnum temporalium in generali. Secundo in particulari, merces auri. Dicit igitur, quoniam. Quasi dicat: ideo lugebunt, quoniam merces eorum nemo emet amplius: quasi dicat: ideo dolebunt vel plangent, quia prosperitatem, quam ex venditione mercium habebant penitus amiserunt. Et nota quod non ideo dicitur merces eorum etc. quia tunc merces habeant, et non sit qui emat; sed quia merces et venditio et emptio deficiunt, in quibus prius jucundabantur. Sapientiae 5, transierunt omnia tamquam umbra. Merces auri. Hic in particulari ostenditur damnum amissionis rerum. Et tangit multa quae sic possunt distingui. Quaedam merces sunt ad opulentiam, de quibus dicit, merces auri et cetera. Quaedam ad honestatem, saltem apparentem, et byssi et purpurae. Quaedam ad necessitatem, et cinnamomum. Quaedam ad voluptatem, et poma tua. Circa primum tangit duo rerum genera, quae pertinent ad opulentiam. Primo enim tangit merces excellentium metallorum, quae sunt specialiter aurum et argentum. Secundo merces lapidum pretiosorum, quos tangit primo sub nomine communi. Secundo sub nomine speciali, et margaritae. Dicit igitur, merces. Quasi dicat: nemo emet merces eorum, scilicet merces auri et argenti et lapidis pretiosi. Per hoc intelligatur quilibet lapis pretiosus communiter praeter margaritam de qua specialiter subditur, et margaritae. Est autem lapis pretiosus, qui invenitur in conchis maris. Et byssi. Hic tangitur quae faciunt ad apparentem honestatem. Et primo illa quae faciunt ad honestatem corporum. Secundo ad honestatem domorum, et omne lignum. Dicit igitur, et byssi. Est autem byssus genus lini candidissimi, quod invenitur in Aegypto. Et purpurae. Purpura est pannus sanguine concharum marinarum tinctus. Aliquando etiam purpura dicitur ipse color quo tingitur pannus hujusmodi. Et serici, sicut dicitur a Seros oppido ubi vermiculi qui bombyces dicuntur, nascuntur, secundum Isidorum. Et coccini, coccinum est pannus rubei coloris tinctus in cocco, et dicitur a cocco. Est autem coccus flos quidam, qui cum maturus est, nutrit in coma sua vermiculum cujus sanguine tingitur lana 2, Reg. 1, filiae Israel, flete super Saul, qui vestiebat vos coccino in deliciis. Horum praedictorum merces nemo emet amplius. Et omne lignum. Hic tangit merces quae faciunt ad honestatem domorum: et hoc vel in aedificium vel in ministerium. Et nemo emet amplius, omne lignum thyinum. Thyinum vel thinum est lignum imputribile rotundum et candidum, ut habetur in Glossa 3. Reg. 10, secundum autem Papiam scribitur per simplex I et y: de eo potest fieri edificium vel instrumentum vel vas. Et omnia vasa eboris. Ebur est os elephantis, quod est animal castum natura. Et aeramento, idest vasa de aere; quandoque enim idem est aes quod aeramentum, quandoque autem idem quod ipsum vas factum de aere, ut Marci 7, et aeramentorum. Et ferro, quod est necessarium pro aedificio et pro suppellectili in domo. Et marmore, quod ponitur in multiplici usu. Et cinnamomum. Hic tanguntur ea quae pertinent ad necessitatem sustentationis. Et vini et olei, vel ad necessitatem operationis, et jumentorum. Dicit igitur, et nemo amplius emet, cinnamomum. Cinnamomum est arbor aromatica; et dicitur quasi cannamomum; quia crescit ad modum cannae, et est cinerii coloris et fructus spirat suavem odorem. Et amomum est quoddam genus seminis calidi et confortativum, ut dicunt, et facit efluere menstrua et urinam, et odoramentorum: odoramenta dicuntur quaedam quae reddunt suavem odorem, et per hoc confortant infirmum ut quaedam herbae, et alia hujusmodi. Et unguenti, quo aegroti unguntur, ad alleviationem, et thuris, thus est nomen arboris, et etiam gummi ab eo manantis; et hoc secundo modo accipitur, et habet vim medicinalem, et etiam venditur et emitur in usum divini cultus, et vini. Hic agitur de eis quae faciunt ad necessitatem sustentationis: unde dicitur, et vini, in potu, et olei, in condimentum, et similae, et tritici, in cibum: sed simila est in propinqua dispositione: triticum autem in remota. Est autem simila vel similago flos delicatissimae farinae. Et jumentorum, quae portant onera, et ovium, quarum carnibus et pretio et emolumento, juvantur homines ad vivendum et operandum. Et equorum et rhaedarum, idest curruum. Rheda est genus vehiculi quatuor rotarum, et dicitur a redeo redis. Et mancipiorum et animarum hominum. Mancipium dicitur, et dicuntur hic mancipia, qui servi sunt corpore non mente, ut Joseph Pharaoni servivit corpore, Deo caeli mente. Genes. 41, animae hominum dicuntur qui hic serviunt corpore et mente, ut dicit Glossa. Vel mancipia sunt servi qui ad tempus venduntur, animae hominum, qui simpliciter per totam vitam suam. Et poma. Hic de eis quae sunt in voluptatem, ut patet ex litera. Et ad exprobrandum convertit beatus Joannes verbum ad Babylonem de amissione rerum, quas negociatores tunc plangent. Vel possent intelligi verba negotiatorum. Et poma desiderii animae tuae, idest quae erant tibi in profundum desiderium et voluptatem, discesserunt a te: loquitur pro statu Gehennae. Ecclesiastes 2, vidi in omnibus vanitatem et afflictionem animae: et nihil permanere sub sole. Sed cum poma licite desiderari possint, vel ad minus sine mortali, quomodo hic fit mentio de ipsis, cum modicum sit hoc? Respondet Glossa, quia etiam pro minimis, si immoderate haerent, damnabuntur. Hoc autem intelligendum quando quis adhaeret creaturae alicui diligendo supra Deum, vel aeque Deo. Et omnia pinguia, ut quae sunt delectabilia gustui: et praeclara ut quae visui, perierunt, a te o Babylon. 1 Cor. 7, praeterit enim figura hujus mundi. Et amplius illa, scilicet praemissa, jam non venient, idest non vendentur. Veneo venis habet sensum passivum in voce activa. Ex his patet quod omnia temporalia fugiunt, solus autem Deus stat et qui ei adhaerent. Unde Gregorius in Gregoriano: stante Deo in perpetuum omnia transeunt: quisquis ergo defluere devitat, superest, ut quod defluit fugiat. Et mercatores. Hic ostenditur horror, sive timor plangentium. Et mercatores horum, scilicet praedictorum, qui divites facti sunt ab ea, a negotiationibus factis in ea, idest in civitate malorum, longe stabunt, scilicet a poena, voluntate non actu; quia vellent procul esse a poena si fieri posset, propter timorem tormentorum ejus, scilicet Babylonis cum qua erunt involuti in poenis: et tamen magnus timor continuationis poenae erit in ipsis valde eos affligens. Vel qui divites facti sunt longe stabunt ab ea, idest ab ejus poena, quantum ad effectum. Propter et cetera. Et plangent damna rerum quas omnino amiserunt in perpetuum: unde replicando eorum dolorem, exprimit planctum eorum in speciali. Flentes, pro Gehennae passione. Ac lugentes, pro rerum amissione. Vel distingue ut supra, et dicentes: vae vae civitas illa magna, expone ut supra eodem, et tangitur gloria mundi praeterita. Quae amicta et cetera. Loquitur pro statu viae quantum ad ditiores et potentiores. Vae inquam habet, quoniam una hora, idest subito sive brevi tempore, destitutae sunt, idest evacuatae sive amissae, tantae divitiae. Lucae 12, stulte hac nocte et cetera. Praemissa possunt intelligi spiritualiter, sicut habetur in Glossa. Et omnis gubernator. Hic agitur de planctu nautarum, qui horrebunt considerata poena Gehennae, et plangent transitum rerum temporalium. Primo ergo tangit horrorem sive timorem nautarum. Secundo eorum planctum, et clamaverunt. Tertio, motivum ad plangendum, videntes. Quarto, plangendi modum, dicentes: quis similis. Dicit igitur, et omnis gubernator et cetera. Item haec tria sic possunt distingui, ut gubernator dicatur major rector in nave, navigatores autem lacus, et nautae dicantur minores, qui non sunt ita periti: vel si sunt ita periti, non sunt in tanto regimine principales. Tales autem navigant in aqua minori, ut in stagnis et hujusmodi. Unde dicit, et omnis qui in lacum, idest per lacum, navigat, aut in majori, ut in mari. Unde sequitur, et nautae qui in mari operantur, trahendo merces causa lucri. Aliqui libri habent. Et qui operantur in mari: et tunc nautae sunt alii quam operantes in mari: ut sit sensus, et qui operantur in mari pugnando ad lucrum vel rapiendo sicut sunt piratae et alii qui in aqua alios impugnant vel expoliant: isti praedicti. Longe steterunt, idest longe stabunt pro voto, licet non re. Nota quod gubernatores possunt intelligi praelati, qui jam sunt in dignitate optata. Navigantes autem lacus, et nautae, sunt illi qui aspirant ad hoc. Sed hoc potest esse dupliciter. Vel appetendo aliquid determinate, ut episcopatum. Tales signantur per navigatores in lacu. Vel aliquid indeterminate: et hi signantur per nautas in mari quod habet majorem latitudinem et terminos distantes. Multa revera operantur multi in mari et voragine honorum operantur ut obtineant. Bernardus in 3 libro de consideratione: o ambitio ambientium crux. Quomodo omnes torques, omnibus places? Nil acerbius cruciat, nil molestius inquietat, nil tamen apud miseros mortales crebrius negotiis ejus. Vel per gubernatores et navigatores lacus, et nautas operantes in mari, possunt intelligi praelati maximi infimi et mediocres, se et alios in cupiditate male regentes. Hi omnes horrebunt, visa poena Inferni: et plangent evacuationem eorum quae dilexerunt, sicut sequitur. Et clamaverunt plangentes, scilicet damnationem malorum quos dilexerunt; quia in eadem poena se videbunt. Unde sequitur. Videntes locum incendii ejus, scilicet Babylonis: et ideo clamabunt et plangent prae horrore et timore; quia licet in eadem poena sint, tamen horror poenae et timor continuationis, valde affligens erit in eis. De hoc loco et incendio, infra 21, pars illorum est in stagno ardenti igne et sulphure. Dicentes quis similis. Hic ostendit plangendi modum. Plangent enim cum commemoratione praeteritae gloriae. Unde dicit: dicentes quae, alia civitas. Similis, olim in statu viae. Civitati huic magnae, idest magnae multitudini impiorum. Similis inquam, in prosperitate. Malachiae 2, habent felicitatem mundanam, ut dicitur, delitias, et honores. Ipsi enim florebunt in mundo, sed totum jam evanuit. Psalm. cum interierit non sumet omnia. Vel, quae similis, in poena, huic jam damnatae, quae olim ita floruit? Ezechielis 27, quae est ut Tyrus, quae obmutuit in medio maris? Item cum affectione informis poenitentiae. Et miserunt, idest mittent. Pulverem super capita sua, idest poenitebunt; cujus signum solet esse aspersio pulveris super caput, sicut innuit Glossa. Sapient. 1, poenitentiam agentes. Vel mittent pulverem, idest majorem miseriam et vilitatem, super capita sua, idest super mentes, hoc est per considerationem poenae gehennalis, et amissionis prosperitatis temporalis, dabunt mentibus majorem dejectionem, quia crescet afflictio et vilitas mentis, et desperabunt. Vilitas autem et dejectio per pulverem signatur. Ezechielis 27, superjacient pulverem capitibus suis. Item cum moerore vehementis justitiae. Unde sequitur: et clamaverunt, plangendo, flentes. Fletu interni moeroris in animo. Et lugentes, exterius in signo, scilicet super amissione floris mundani, qui periit Babylone pereunte simul cum ipsis. Ezechiel. 27, plorabunt te ploratu amarissimo. Item cum expressione inflictae miseriae, quae expressio erit vel corde vel ore. Unde dicit: dicentes: vae vae vae, civitas illa magna: expone ut supra eodem. In qua divites facti sunt omnes qui habitant, idest habitabant. Naves in mari, ad litteram, facti sunt inquam divites. De pretiis ejus, idest qui recipiebant ab ea negotiando. Homines enim non timentes Deum, qui signantur per illam civitatem, quaerunt divitias et delitias et pompam mundanam; et ideo apud eos multum lucrantur negotiatores maris. Vel, qui habitant naves, idest regimen in mare hujus mundi, scilicet praelati mali qui fuerunt divites de pretiis Babylonis, qui ab aliis malis recipiunt divitias, quas accipiunt tamquam pretium, quia suas animas vendunt; sed dicitur Lucae 6, vae vobis divitibus qui habetis consolationem vestram. Vae, inquam habet civitas, et vere: quoniam una hora, scilicet in hora judicii. Vel, una hora, idest subito, idest in brevi: quasi dicat: parum duravit gloria ejus. Job 20, laus impiorum brevis est et cetera. Desolata est, idest in desolatione dejecta, et omni consolatione quam olim habuit, privata. Isaiae 27, civitas munita desolata erit. Exultate. Ostensa Babylonis damnatione, et malorum planctu de eadem, hic ostendit sanctorum sive justorum exultationem. Primo ergo ponitur monitio ad exultandum. Secundo subditur ipsa exultatio beatorum, 19 capite. Post haec audivi. Circa primum primo ponitur monitio ad exultationem. Secundo, ratio exultationis, quoniam judicavit. Dicit igitur: exultate: quasi dicat: ita damnata est Babylon: et intelligatur pro statu, post judicium: et o caelum, idest sancti secretorum Dei conscii. Jeremiae 51, laudabunt super Babylonem, caeli et terra. Deinde in speciali distinguit caelum, idest sanctos, dicens et pro idest sancti apostoli et prophetae. Isti specialiter invitantur; quia ab apostolis et prophetis proprie fuerunt praenunciata, quae hic ut verificata narrantur. Et praeponuntur apostoli prophetis ratione dignitatis majoris. Vel, caelum, idest caelestes Angeli. Et sancti apostoli, idest sancti qui fuerunt majores in Ecclesia. Et prophetae, idest sancti qui fuistis in dignitate minores, ut qui praedicandi officium habuerunt, non tamen pastores fuerunt. Propheta enim quandoque est idem quod praedicator. 1 Cor. 14, prophetae autem duo vel tres et cetera. Exultate super eam, idest super Babylonem damnatam. Sed objicitur, quia inhumanum est gaudere de damnatione malorum. Respondeo. De damnatione impiorum est loqui tripliciter: aut inquantum afflictio, aut inquantum juste infertur ex divino judicio, aut inquantum post ipsorum damnationem complebitur sanctorum retributio. Primo modo non gaudent sancti de malorum damnatione: non enim placet eis eorum afflictio, ut afflictio; sed secundo modo et tertio, exultant de ea, non absolute sed per comparationem ad divinam justitiam cui concordant, et ad propriam gloriam quam amant. Psal. laetabitur justus cum viderit vindictam et cetera. Utrumque tangit Glossa. Quoniam. Hic ostenditur ratio exultationis. Ratio autem est justa damnatio reproborum. Unde eam describit. Primo ergo tangit damnationem reproborum. Secundo damnationis modum, et sustulit. Tertio damnationis causam sive meritum, quia mercatores tui. Dicit igitur, quoniam: quasi dicat: exultate, quoniam judicavit Deus judicium vestrum de illa, idest: sicut ipsa vos damnavit et cruciavit injuste; sic Deus damnavit eam juste. Abdiae unico: sicut fecisti fiet tibi et cetera. Videtur autem intelligendum, quod beatus Joannes in visione audiebat quamdam vocem haec dicentem, exultate et cetera. Et sustulit. Hic ostendit damnationis modum. Modus autem est: quia fortiter intrudentur mali in Gehennam, et perdent omnem consolationem prius habitam. Primo ergo ostenditur modus damnationis, quantum ad intrusionem. Secundo quantum ad subjectionem consolationis temporalis. Et vox citharoedorum. Ad majorem vero intelligentiam et terrorem introducit exemplum sive similitudinem. Unde primo ponitur exemplum. Secundo exemplatum, dicens: hoc impetu. Circa exemplum notandum, quod illud positum est ad admonitionem praesentium. Ostendit enim per quem modum fiet in judicio illa damnatio, de qua supra eodem habitum est. Dicit igitur: et sustulit, idest elevabit, hoc est elevari in prosperitatem permisit, et ex hoc secuturus est gravior casus. Psal. vidi impium superexaltatum et cetera. Unus, non habens parem. Angelus, scilicet Christus, qui est Angelus magni consilii. Isaiae 9, fortis, cui non poterit resisti, cum elevatos damnabit, qui et Daemones jam sua passione devicit. Job 9, si fortitudo quaeritur, robustissimus est. Lapidem, idest malos vitiis induratos. Quasi molarem, a mola quae volvitur et grana conterit, et per hoc seipsam consumit, sic mali per mundana volvuntur. Psalm. in circuitu impii ambulant. Conterunt etiam bonos persequendo, et in hoc consumunt animas suas. Magnum, propter magnitudinem vitiorum et obstinationis in eis. Et sic tangitur prosperitas temporalis, et obstinatio mentalis. Deinde ostenditur retributio finalis, cum subditur, et misit, idest mittet in judicio. In mare, idest in Infernum profundissimum et poenis amarissimum. Exod. 15, currus Pharaonis et exercitum ejus et cetera. Sic ergo ponitur exemplum: deinde ipse Angelus per quem Christus signatur, exponendo subdit exemplariter: unde sequitur: dicens. Angelus quem tunc in visione vidit beatus Joannes, sustulit lapidem et misit in mare, et dixit Joanni: hoc impetu et cetera. Per hunc Angelum signatur Christus, sicut expositum est. Per hoc autem quod Angelus dixit, signatur quod Christus qui magister noster est, idest revelat per Scripturam, vel per inspirationem suae Ecclesiae, cujus typum gerit Joannes, quod mali irrevocabiliter in Infernum detrudentur. Hoc impetu, idest subito et fortiter et profunde. Lapis enim cum impetu jactatus vadit usque ad fundum. Mittetur, idest demergetur, scilicet in Infernum. Babylon et cetera. Ut supra Jerem. 51, sic submergetur Babylon et non consurget. Sic ergo ostendit Babylon esse intrudendam, deinde ostendit non esse liberandam sive relevandam. Et ultra, in perpetuum. Non invenietur, idest ultra non videbitur in statu mundanae jucunditatis, quia non redibit illuc, sed aeternaliter peribit. Ezechiel. 26, in nihilum redigam te, et non invenieris ultra in sempiternum. Et vox. Hic ostenditur modus condemnationis, quantum ad subtractionem consolationis temporalis. Eorum autem quae sunt hominibus vanis in consolationem, quaedam faciunt ad esse, vel bene esse individui. Quaedam ad conservationem seu multiplicationem sponsi, ut est matrimonium de cujus evacuatione dicitur ibi: et vox sponsi. Rursus eorum quae faciunt ad esse vel bene esse individui, quaedam sunt in jucunditatem, quaedam in utilitatem, de quibus ibi: et omnis artifex. Dicit igitur: et vox citharoedorum, idest sonus eorum melodiae, qui cum cithara sonant, et musicorum, idest eorum qui per se canunt. Et canentium tibia et tuba, instrumenta sunt resonantia ad jucunditatem. Non audietur amplius in ea, idest in civitate, scilicet malorum. Amos 8, convertam festivitates vestras in planctum, et omnia cantica vestra in luctum. Et omnis artifex. Hic de his quae ad utilitatem. Primo autem tangit quod est artis ad operandum quantum ad motivam. Secundo quod est claritatis ad cognoscendum, quantum est ad cognitivam, et lux. Circa primum ostendit subtractionem tum artificis. Et omnis artifex, inquantum artifex, quia cessabit ejus actus. Tum artis, et omnis ars non invenietur in ea amplius. Hic est argumentum quod philosophi non habent scientiam in Inferno. Quod probabile est. Si enim usus rationis quantum ad hujusmodi tollitur per aegritudinem temporalem, vel poenam, multo fortius per illas quae erunt in Inferno. Tum artificiati: unde sequitur: et vox, idest sonitus. Molae, quae est ad panes praeparandos et quandoque delicatissimos. Non audietur in te amplius. Convertit autem sermonem ad Babylonem quasi compatiens ei, vel quasi increpans ejus culpam, propter quam meruit tantam poenam. Et lux lucernae. Sol et luna et hujusmodi possunt intelligi lucerna, quia continent in se lucem. Vel lucerna est illud quod dat lucem inter homines, maxime apud divites, ut cerei multipliciter involuti et hujusmodi. Non lucebit tibi amplius: ad literam, quia in tenebris erunt mali. Matth. 22, ligatis manibus et cetera. Et vox sponsi et sponsae, idest vox laetitiae nuptiarum. Non audietur adhuc, idest de cetero, sicut solebat. In te, quia nuptiae deficient cum sua laetitia. Baruch 2, auferam a vobis vocem jucunditatis et gaudii, vocem sponsi et vocem sponsae. Omnia praedicta deficient in perpetuum. Tota autem poena quae describitur in hoc capitulo, ideo beato Joanni ostensa est, et ab eo nobis descripta, ut caveamus divinam offensam, ne contingat incurrere tantam poenam. Gregorius, 9 Lib. Moral. quid prodest ista praenosse, si non contingat evadere? Et subjungit: tota ergo intentione cavendum est, ut cum vocationis tempus accepimus, bene vivendi studio malorum ultricia tormenta fugiamus. Quia mercatores. Hic ostendit damnationis causam sive meritum; scilicet peccatum; quod ostenditur multiplex. Primo tangitur inordinatio concupiscibilis. Secundo inordinatio rationalis, quia in veneficiis. Tertio inordinatio irascibilis, et in ea. Primum est avaritia. Secundum perfidiae. Tertium malitiae sive saevitiae. Dicit igitur: quia: quasi dicat: ita damnabitur. Vel, o Babylon, et omni consolatione privaberis, et hoc juste. Quia mercatores tui, inhiantes lucris terrenis et pro eis dantes animas suas. Erant principes terrae, idest tales principes eligebas tibi. Ezechiel. 27, principes tui in negotiatione tua. Juste iterum damnata es. Quia in veneficiis tuis, idest maleficiis, ut sunt incantationes vel carmina, quibus quidam perversi alios decipiunt, sicut cum quaedam maleficia fiunt quandoque hominibus ut diligant uxores suas. Erraverunt omnes gentes, idest quidam de omnibus gentibus. Vel, in veneficiis tuis, idest in veneficis et perversis persuasionibus. Isa. 47, universa venerunt super te, propter multiplicationem maleficiorum tuorum etc. et in ea. Hic mutat modum loquendi, quasi loquens fidelibus et de terrenis. Sanguis, effusus. Prophetarum, idest eorum qui futura annuntiabant, sive in veteri sive in novo. Vel prophetarum, idest praedicatorum futura praemia et supplicia annuntiantium. Et sanctorum, idest aliorum justorum: quasi dicat: majorum et minorum. Inventus est, a divina sapientia universa considerante et divina justitia malitias puniente. Hoc dictum est quantum ad occisionem justorum: quantum vero ad occisionem malorum subditur: et inventus est, in ea sanguis. Omnium, scilicet malorum qui interfecti sunt per nequitiam. In terra, idest in orbe terrarum: quasi dicat: recte damnaris, quia justos occidisti, et similiter malos per nequitiam. Perversi enim occidunt alios malos quandoque nequiter. Sed numquid licitum est principibus etiam malis occidere homines malefactores? Exod. 22, maleficos non patieris vivere. Respondeo. Dicendum quod eis qui habent potestatem interficiendi et puniendi malefactores, licitum est occidere, dum tamen hoc faciant affectu justitiae et secundum meritum offensae. Non est autem licitum his qui non habent auctoritatem; vel in habentibus auctoritatem, si illud faciunt affectu malitiae et praeter meritum culpae. Glossa, si malus malum et cetera. ####  |