| #### CAPUT 5 |

| #### #### Agite nunc divites et cetera. Supra instruxit eos contra inordinationem appetendo per concupiscentiam, hic contra inordinationem retinendo per avaritiam. Ubi primo de inordinata retentione hortatur ad poenitentiam. Secundo aggravat culpam divitiae vestrae. Et primo aggravat eam ex circumstantia temporis. Secundo ex circumstantia personae. Ecce merces et cetera. Ubi primo aggravat culpam commissam in proximum. Secundo in se epulati estis super terram. Tertio in Deum in die occisionis et cetera. Dicit ergo, agite nunc. Glossa, hucusque peccastis, sed jam nunc poenitentiam agite, divites, Glossa, in pecunia et in peccatis. Hujusmodi enim divitiae de facili sese concomitantur. Eccles. 11, si dives fueris, non eris immunis a delicto. Nec dicit quid agant, quia agere bonum simpliciter est agere: agere malum non est agere, sed destruere. Agite ergo poenitentiam, recuperando per poenitentiam quod destruxistis per culpam. Matth. 3, poenitentiam agite etc. nunc, scilicet dum tempus habetis. Vel nunc, idest tempore gratiae. 2 ad Corinth. 6, ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis. Postea specificat modum agendi: plorate, lacrymis contritionis. Glossa, in corde, ululate, voce lacrymosae confessionis prae doloris magnitudine. Glossa, manifestatione vocis et operis, in miseriis vestris, idest pro miseriis. Potest autem intelligi de miseriis aeternis: Luc. 6, vae vobis divitibus qui habetis hic consolationem vestram: vel de miseriis quae futurae erant in destructione Judaeorum futura per Romanos, pro culpa quam commiserant dominum crucifigendo; et tunc est quasi prophetia. Divitiae vestrae putrefactae sunt et cetera. Hic aggravat culpam ex circumstantia temporis. Ubi primo aggravat culpam. Secundo subjungit poenam, ibi: aerugo eorum. Et primo in corpore. Secundo in anima, thesaurizastis vobis. Divitiae vestrae, idest fructuum abundantiae pertinentes ad victum. Putrefactae sunt, ad literam, putrefiunt enim fructus avarorum prae nimia conservatione. Vel putrefactae sunt, idest ut putredo et stercora reputandae sunt. Vel potest intelligi de futuro; idest cito putrefient, unde non proderunt vobis, et vestimenta vestra, idest superfluitates pertinentes ad vestitum, tineis comesta sunt, Glossa, non usu necessario attrita. Nesciunt enim parci ut cibum tineis praeparent, et pauperes nudos dimittunt, contra illud, Isaiae 56. Cum videris nudum operi eum. Aurum et argentum vestrum, quae sunt durabilia et praecellunt in metallis, aeruginavit, hoc est aerugine, idest rubigine periit propter longam conservationem. Vel aeruginavit, idest nihil valebit, sicut illud quod est aerugine consumptum. Ezech. 7, argentum eorum foras projicietur, et aurum eorum erit in sterquilinium et non valebit liberare eos. Et aerugo eorum, idest rubigo contracta ex nimia conservatione eorum quae deberent pauperibus distribui, erit vobis, idest contra vos, in testimonium, in haec, scilicet avaritiae. Simile Habacuc 2, lapis de pariete clamabit, et lignum quod inter juncturas aedificiorum est respondebit. Glossa, aerugo pecuniae vertetur in testimonium nequitiae et augmentum poenae, quia intelligit se male congregasse ea quibus indigebat ad usum vitae. Et manducabit carnes vestras, idest erit causa quare cruciabitur caro. Sicut ignis, flamma enim exterior corpora et vermis interior animas cruciabit. Judith 16, dabit ignem et vermes in carnes eorum ut urantur et sentiant usque in sempiternum. Et vere manducabit, quia thesaurizastis vobis, idest occulte et abundanter praeparastis, iram, idest irae causam in novissimis diebus, in die judicii, quem vocat pluraliter, quia erit poena perpetua, licet judicium una die fiat. Et nota quod in thesauro intelligitur quantitas poenae et qualitas sive acerbitas. Thesaurus enim fit de magnis rebus et multis: sic poena aeterna magna erit aeternitate et multa poenarum diversitate et acerbitate poenae. Job 38, numquid ingressus es thesauros nivis, aut thesauros grandinis aspexisti? Ecce merces operariorum vestrorum et cetera. Hic aggravat culpam commissam in proximum. Ecce, Glossa. Non solum damnabimini quia vestra non datis, sed etiam quia aliena retinetis, quia ecce merces operariorum vestrorum qui messuerunt regiones vestras, idest messes in regionibus seminatas, quae scilicet merces debita operariis. Fraudata est a vobis, scilicet non reddendo, sed diminuendo vel differendo reddere. Glossa, magna iniquitas, non tantum pauperibus nihil dare, sed etiam mercenarios defraudare. Clamat, idest facit clamare pauperes et conqueri. Vel quia est materia clamoris sive accusationis: in quo magnitudo peccati notatur. Unde Ecclesiast. 34, qui effundit sanguinem et qui facit fraudem mercenario fures sunt. Et dicit, merces clamat, non pauper, quia aliquando contingit quod pauper non audet prae timore divitis. Nec talis clamor caret effectu: unde sequitur, et clamor eorum, operariorum defraudatorum, in aures domini Sabaoth, idest exercituum hominum et Angelorum, qui potest vindicare et vult, introivit. Hoc dicit ad terrorem divitum, ut sciant Deum esse tutorem et defensorem pauperum. Psalm. 9, tibi derelictus est pauper et cetera. Et 62, non sprevit dominus deprecationem pauperis. Notandum vero quod quatuor sunt peccata quae prae sui enormitate dicuntur clamare ad dominum: scilicet homicidium, Genes. 4, ecce vox fratris tui Abel clamat ad me de terra. Secundo peccatum contra naturam, Genes. 18, clamor Sodomorum venit ad me; descendam et videbo, utrum clamorem qui venit ad me opere compleverint. Tertio oppressio justorum. Exodi 3, clamor filiorum Israel venit ad me, vidique afflictionem qua ab Aegyptiis affliguntur. Quarto pauperum defraudatio, ut hic. Epulati estis super terram et cetera. Hic aggravat culpam commissam in se. Glossa, non tantum peccatis superflue congregando, aliena rapiendo, sed etiam superflue expendendo: unde dicit, epulati estis super terram, idest super exigentiam carnis quae est de terra; non scilicet ad necessitatem, sed ad voluptatem. Hoc dicit, quo ad gulam, et in luxuriis enutristis, idest extra mensuram nutristis, corda vestra, idest satiastis implendo, scilicet desideria cordium vestrorum: contra illud Eccles. 18, si praestes animae tuae concupiscentias suas, facient te in gaudium inimicis tuis. Hoc dicit quo ad luxuriam. Haec enim duo vitia sibi invicem sunt annexa. Hieronymus, venter et genitalia vicina sunt membra, et ex vicinitate membrorum nascitur conformitas vitiorum: venter vero mero aestuans de facili spumat in libidinem. In die occisionis, Glossa, apparet quod illos divites specialiter alloquitur, qui in necem domini conjurant, et nec fidem ejus qua salvarentur accipiunt. Occisionis, idest passionis domini quae est dies domini, adduxistis, trahendo ad judicium coram Pilato (Lucae 23) et occidistis justum, antonomastice, scilicet Christum, qui nihil habuit de opposito justitiae, nec actu, nec potentia. Ejus occisionem eis attribuit, quia fuerunt causa ejus occisionis, quamvis eum gentiles crucifixerint. Actuum 2, auctorem vitae interemistis. Et non restitit vobis, cum tamen posset. Matth. 26, an putas quia non possum rogare patrem meum et cetera. Ex iis videtur quod habere superfluum sit peccatum. Item super illud, 1 Timoth. 6, habentes alimenta, Glossa, qui ultra tendit, malum invenit. Responsio, superfluum est quod superest victu et vestitu naturae et personae secundum justam aestimationem respectu praesentis et futuri. Naturae et personae dico; quia quod est superfluum naturae potest esse necessarium personae. Persona enim plus exigit quam natura; et dico naturam prout importat dignitatem vel officium: sicut plura sunt necessaria episcopo quam canonico. Secundum justam aestimationem dico, propter avaros, quia avaritia nunquam juste aestimat. Respectu praesentis et futuri; quia quod superfluit ut nunc, potest esse necessarium respectu futuri. Habere ergo superfluum naturae propter naturam peccatum est: habere autem superfluum personae, semper est peccatum si non est necessarium respectu praesentis vel futuri: quod enim superfluit ad praesens potest reservari, ut in futurum melius dispensetur, cum major erit necessitas. Quod autem dicitur hic, intelligitur de superfluo personae respectu cujuslibet temporis. Patientes igitur estote fratres et cetera. Supra instruxit eos in patientia tribulationum, et in sanctitate operum: hic instruit eos in expectatione praemiorum. Et primo hortatur eos ad patientiam et longanimitatem. Secundo docet remedia contra adversitatem et tribulationem. Tristatur ergo aliquis vestrum. In prima parte primo docet servare patientiam et longanimitatem in facto. Secundo in verbo. Ante omnia fratres mei. In secunda parte primo hortatur ad patientiam spe praemii. Secundo timore supplicii, nolite ingemiscere. Tertio exemplo sanctorum generaliter, exemplum accipite. Quarto exemplo sanctorum aliquorum specialiter, ibi: sufferentiam Job audistis et cetera. In prima parte primo ponit exhortationem. Secundo confirmationem, ecce agricola. Tertio conclusionem, patientes estote. Dicit ergo, patientes ergo estote, Glossa, increpatis superbis et incredulis, rursum convertitur ad bonos qui opprimuntur, fratres usque ad adventum domini, quando punientur oppressores et liberabuntur oppressi. Eccles. 1, usque in tempus sustinebit patiens. Adventus autem domini, secundum Glossam, incipit in fine cujuslibet; quia, secundum Augustinum, talis repraesentabitur unusquisque in judicio domini, qualis hinc discedit. Et debetis esse patientes exemplo agricolae, ecce agricola expectat pretiosum, quia laboris sui pretium, fructum terrae, de terra scilicet ortum, patienter ferens, idest multas passiones et labores sustinens, donec accipiat temporaneum, idest fructum primitivum vel praematurum ante generalem maturitatem, et serotinum, fructum permaturum. Spiritualiter autem quasi fructus temporaneus est stola animae, quasi fructus vero serotinus est stola corporis. Vel quasi fructus temporaneus, est gratia. Serotinus gloria. Rom. 6, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam. Cum igitur agricola hoc faciat. Patientes estote et vos: quasi dicat, multo fortius esse debetis: quia ille pro fructu terreno expectat, vos pro caelesti. Et confirmate corda vestra, id est firma corda habete ad gravia sustinenda, ne deficiatis in tribulationibus. Vel confirmate. Quoniam adventus domini ad judicium personae, vel etiam ad universale, appropinquavit. Glossa, ut vos ad gloriam, illi ad poenam rapiantur. Matth. 24. Scitote quia prope est. Nolite ingemiscere, corde murmurare inter tribulationes. Fratres in alterutrum, idest tribulati contra tribulantes, vel boni contra malos, eo quod boni patiuntur, mali vero florent. Florent enim nimis cito quia ante hyemem; et ideo adveniente hyeme futura, scilicet condemnatione, amittent florem. Ut non judicemini, in judicio scilicet condemnationis. Glossa, id est damnamini eo quod justum judicem quasi inique judicantem vituperetis. Nec debetis ingemiscere, quia, ecce judex. Dicit, ecce, quia evidenter veniet. Judex, scilicet universalis. Ante januam, id est prope, sicut quod est in januis, id est in exitu animae et corporis per januam mortis. Assistit. Glossa, quia proximus est ad cognoscenda quae geritis, vel cito veniet ad retribuendum vobis et illis. Exemplum accipite fratres. Sicut monui vos ad longanimitatem verbo, adhuc moneo vos exemplo: quia frequenter magis movent exempla quam verba exemplum accipite fratres exitus mali, malitia poenae non culpae, idest supplicii in movendo, et longanimitatis in expectando praemio, et laboris in bene operando, et patientiae in adversa sustinendo. Prophetas, hos eis proponit tamquam majoris auctoritatis apud ipsos. Qui locuti sunt in nomine domini, qui tam sancti fuerunt, ut per eos dominus sua mysteria loqueretur. In nomine domini, idest invocatione vel honore nominis ejus ad ampliandum nomen domini. Et certe debetis eos in exemplum accipere, quia ecce admirative, quasi mirabile est quomodo per tantam miseriam devenerunt ad tantam gloriam. Act. 14, per multas tribulationes oportet introire in regnum caelorum. 2 Timoth. 3, omnes qui pie volunt vivere in Christo Jesu, persecutionem patientur. Crux enim est probatio fidei, et per hanc itur ad caelum. Ita oportuit pati filium hominis, et ita intrare in gloriam suam, Luc. 24. Hoc iter secuti prophetae et electi tenuerunt, auctore Paulo ad Hebr. 11. Beatificamus, idest beatos reputamus et dicimus. Glossa, illos magnos reputamus et veneramur illos, et tamen pauci imitari eos volunt: sed sicut Balaam, Num. 23, moriatur anima mea morte justorum. Eos qui sustinuerunt, idest qui patientiam vel longanimitatem habuerunt. Supra 1, beatus vir qui suffert tentationem. Glossa, malis pro bonis temporalia; caelestia bonis redduntur. Nota quod dominus solvet eis praemium ad praesens et illico: bonis vero differt solvere usque ad ultimum. Sufferentiam Job audistis. De Job et Christo specialiter exemplificat, quia horum duorum patientia laudabilis est: Job in veteri testamento, Christi in novo: quorum uni reddita sunt temporalia, alteri aeterna. Sufferentiam Job audistis, quanta scilicet sustinuit a Diabolo, a praedonibus, ab uxore, ab amicis. Et finem domini vidistis, oculis scilicet vestris. Glossa, in cruce pendentem, longanimiter patientem. Loquitur ad illos quorum aliqui interfuerunt passioni Christi. Et nota quod dicit, sufferentiam Job, non finem: e contrario, finem domini, non sufferentiam; ad significandum, quod exemplo Job pati debemus, non propter temporalia, sed aeterna: finis enim Job fuerunt temporalia multiplicata, sed finis domini aeterna. Nota etiam quod duplex est finis domini: unus quem habuit in mundo: scilicet mors poenalis, quam in cruce sustinuit. Alius extra mundum, scilicet resurrectio. Glossa, de utroque dicit, finem domini vidistis. Primum proponit pugnantibus, ut fortiter pugnent. 1 Petr. 2, Christus passus est pro nobis et cetera. Secundum victoribus, ut se cum eo gloriari sperent, quoniam quasi in hoc apparuit. Et videre potuistis, quoniam misericors: Glossa: in natura, et miserator, in effectu. Glossa, in exhibitionibus gratiarum. Et ideo, ut dicit Glossa, debetis eum imitari. Et nota quod dominus est misericors, primo in peccatorum dimissione. Eccles. 9, pius et misericors est Deus et remittit in tempore tribulationis peccata. Secundo in afflictorum compassione. Matth. 8, misereor super turbam, quia ecce jam triduo sustinent me, nec habent quod manducent. Tertio in debilium sustentatione. Psalm. si dicebam, motus est pes meus. Quarto in vindictae suae retractione. Jonae 3, misertus est dominus super malitiam quam locutus fuerat ut faceret eis. Threnorum 3, misericordiae domini quod non sumus consumpti. Quinto in charitativa correctione. Psalm. visitabo in virga iniquitates eorum. Et paulo post, misericordiam autem meam non dispergam ab eo. Sexto in poenae debitae dimissione, Habacuc 3, cum iratus fueris, misericordiae recordaberis. Septimo in temporalium collatione. Psalm. misericors et miserator dominus escam dedit timentibus se. Ante omnia fratres mei, nolite et cetera. Hic docet patientiam servare in verbo, ne scilicet ex impatientia proni sint ad male jurandum. Ubi primo dissuadet jurandi pronitatem. Secundo suadet loquendi simplicitatem: sit autem sermo vester. Dicit ergo, ante omnia. Glossa, cum omnia praedicta sint vitanda, ante omnia: non quod hoc sit gravius praecedentibus, sed quia ad hoc videbantur proniores. Vel, ante omnia, idest in principio cujuslibet verbi vel facti, contra quorumdam pravam consuetudinem, qui statim in principio verbi prorumpunt in juramentum, nolite jurare. Prohibet jurandi appetitum, non actum necessarium. Unde Glossa: ideo adjurationis culpam compesco, ne frequenter jurando vera, aliquando et in perjurium cadatis: sed eo longius a perjurio stetis quod nec vera jurare velitis nisi necessitas cogat. Sed contra hoc objicitur: bene enim sequitur, currere non est malum; ergo appetere currere non est malum: ergo similiter sequitur, jurare non est malum; ergo nec appetere jurare. Si dicas sicut dicit Glossa, quod non prohibet juramentum sed consuetudinem jurandi. Contra. Ejus quod non est malum iteratio non est mala vel consuetudo. Si ergo jurare non est malum, ejus iteratio vel consuetudo non est mala. Responsio. Cum dominus juraverit et apostolus Rom. 9, testis mihi est Deus, et in veteri testamento non sit prohibitum, beatus Jacobus non intendit prohibere juramentum, sed jurandi appetitum. Licet enim jurare in se non sit malum, tamen est periculosum, quia inclinat ad malum et perjurii et irreverentiae nominis domini. Sicut licet praeesse non sit malum, inclinat ad malum, scilicet elationis et superbiae; et ideo est periculosum; et ideo voluntas transiens super actus tales est inordinata et libidinosa, nisi ad bonum finem actualiter ordinetur. Unde in talibus inordinatio est pro privatione finis vel ordinis; et ideo appetere jurare vel praeesse est malum, nisi ad bonum finem actualiter ordinetur. Et quia ista inclinatio frequenter reducitur ad actum in consuetudine; ideo videtur dicere Glossa, quod prohibet consuetudinem tantum, et hoc est propter periculum. Unde dicitur Ecclesiast. 23, jurationi non assuescat os tuum: multi enim casus in illa. Neque per caelum, idest per superiores creaturas, neque per terram, id est per inferiores creaturas. Jurare autem per creaturam prohibet duplici ratione, quam tangit Glossa, Matth. 5, non juremus per creaturas, venerantes eas ultra quam debemus: nec viles eas aestimantes, ut nihil jurare putemus. Unde quatuor modis contingit jurare per creaturam: aut ipsam tamquam aliquid divinum venerando: aut juramentum factum tamquam per rem vilem contemnendo. Aut Deum, qui in ipsa re lucet et praesidet, testem invocando: aut ipsum quo ad usum quem inde jurans sperat dispositioni divinae relinquendo. Duobus primis modis est illicitum; duobus aliis licitum, neque aliud quodcumque juramentum, idest neque per alium modum jurandi: sicut dicitur, testis est mihi Deus, vel Deum invoco testem, vel, coram Deo, vel, Deus scit quod sic est. Omnibus istis modis juratur. Matth. 5, ego autem dico vobis non jurare omnino. Augustinus, juratio falsa perniciosa: vera periculosa: nulla, secura, sit autem, pro sed sermo vester est, est: non, non: ubi debetis dicere est, hoc est aliquid affirmare, dicatis est: similiter ubi debetis dicere non, hoc est aliquid negare, dicatis non. Vel sic. Sit sermo vester, est est; idest, sicut est in corde, sic sit et in ore; quasi dicat: in veritatem puram dicatis sine juratione, ut non sub judicio decidatis, idest deorsum a statu gratiae cadatis, et sic judicemini condemnationis judicio. Vel quia mendacium dicitis, vel quia pejeratis. Tristatur autem aliquis vestrum et cetera. Hic docet remedia contra adversitatem. Et primo contra malum poenae. Secundo contra malum culpae, confitemini et cetera. In prima primo contra malum poenae, quod est in anima. Secundo contra malum poenae, quod est in corpore infirmatur quis in vobis. Dicit ergo, tristatur aliquis vestrum, Glossa, quia in pressuris ingemiscere prohibuit. Nunc quid contra gerendum, idest agendum ostendit, tristatur aliquis vestrum, scilicet pro violentia tribulationum, vel pro damno rerum, vel amicorum, vel periculo corporum, vel pro culpa, vel illata injuria, oret, obsecrando et petendo, aequo animo, non turbato. Glossa: non murmuret, nec judicia Dei vituperet, sed flexis genibus ad Ecclesiam currat, ut Deus consolationem immittat, et psallat, dulcedine Psalmorum tristitiam expellendo. Oratio pertinet ad nostram necessitatem, psalmodia ad Dei laudem. Oratio est in petendo, psalmodia in gratias agendo. Gregorius, cum vox psalmodiae per intentionem cordis agitur, aut prophetiae mysteria, aut compunctionis gratia inspirantur. Infirmatur quis, Glossa, sicut dederat contristato, sic dat et infirmanti consilium, qualiter se contra murmurationis stultitiam tuebitur. Infirmatur quis, idest si infirmatur. Glossa, tristatus, per se oret, infirmatus, corpore vel fide: qui majorem sustinet plagam, plurimorum et seniorum adjutorio meminerit se curari in vobis, idest in numero fidelium. Nec intelligendum est hic de qualibet infirmitate, sed de gravi seu desperata. Inducat, non ait inducantur. In quo ostendit quod sacramentum extremae unctionis quod hic institutum legitur, non nisi petentibus verbo vel signo dari debet, secundum morem Ecclesiae. Presbyteros Ecclesiae, apud quos scilicet residet potestas ministrandi sacramentum. Nec dicit sacerdotes, sed presbyteros: in quo significatur et officium, ut sint sacerdotes, et qualitas, ut sint maturi et sapientes. Nam presbyter senior interpretatur. Glossa, non ad juniores minusque doctos causam suae imbecillitatis referat, ne forte quid per eos allocutionis vel consilii nocentis accipiat. Sed contra. Non refert a quocumque episcopo quis ordinetur, dummodo ordinet secundum formam Ecclesiae; ergo a simili non refert a quocumque presbytero fiat unctio. Responsio, quo ad unctionem non est facienda discretio: sed quia ad hoc sacramentum exigitur oratio, quae melior est unius quam alterius, quia majorem habet efficaciam: propter hoc debet eligi. Nec est simile de aliis sacramentis; quia in aliis non exigitur ita bonitas personae sicut in isto: sed sufficit quod servetur forma Ecclesiae. Propter hoc quaeritur, quare magis exigitur oratio in unctione quam in aliis. Responsio: quia hoc sacramentum institutum est ad duo: scilicet ad remissionem peccati, quae fit per unctionem; et alleviationem infirmi, quae impetratur per orationem. Sed quaeritur, cum semper sit oratio, quare non semper impetratur alleviatio. Responsio. Hoc est, quia vel indignus est qui petit, vel pro quo petitur. Vel melius, quia non semper expedit; et quia unctio quae fit de oleo significat peccati remissionem, quia oleum sanativum: ideo confertur semper remissio peccati. Est enim sacramentum novae legis quod efficit quod figurat. Quaeritur etiam, si hoc sacramentum possit iterari. Responsio, quod sic: tum quia morbus est iterabilis, tum quia characterem non imprimit. Iteratio tamen sacramenti dicitur dupliciter: uno modo, idem est quod iterata benedictio sacramenti, et sic nullum sacramentum iterabile est: alio modo iteratio dicitur iterata susceptio; et sic quaedam iterantur, et quaedam non. Illa enim quae imprimunt characterem, non iterantur. Aliter sic, presbyteros Ecclesiae, non haereticos, sed Catholicos. Et orent super eum, idest super ejus necessitatem. Ungentes cum oleo, simplici, scilicet benedicto tantum. Nota quod in Baptismo, quod est sacramentum intrantium, fit unctio ex chrismate, quod componitur ex oleo et balsamo. In extrema unctione, quae est sacramentum exeuntium, solo oleo benedicto: quia intrantibus necessaria est conscientia nitida, quae intelligitur in oleo; et fama odorifera, quae in balsamo. Exeuntibus vero sufficit conscientia. In nomine domini, scilicet consecrato: vel in nomine domini, idest in nominis ejus invocatione. Glossa, quando inungitur, nomen domini invocetur. Unde simul debet fieri unctio et invocatio. Ex iis quae hic dicuntur, patet quod ex necessitate hujus sacramenti est, ordo, presbyteros, oratio, orent, unctio, ungentes. Haec autem unctio ortum habuit a missione prima apostolorum, quando infirmos inungebant oleo et sanabantur, Matth. 6. Et oratio fidei, in fide facta: supra primo, postulet in fide. Salvabit infirmum. Non dicit, sanabit infirmum: quod est corporis salute corporali et spirituali quando dignus est et expedit. Psalm. homines et jumenta, idest animas et corpora, salvabis domine. Et alleviabit eum dominus, ab infirmitate corporis: vel simpliciter, ut levius ferat, si tamen expedit ut in corpore allevietur. Et si in peccatis sit, scilicet venialibus, dimittentur ei, virtute scilicet sacramenti. Aliquando enim incurritur infirmitas ex peccato. Ecce duplex hujus sacramenti, sed digne accedens semper suscipit primum: secundum vero non, quia non semper expedit. Confitemini ergo et cetera. Hic ponit remedia contra malum culpae. Et primo ponit remedium confessionis. Secundo mutuae orationis, et orate pro invicem. Tertio mutuae exhortationis, si quis autem ex vobis. In secunda parte primo hortatur ad orationem. Secundo ostendit orationis virtutem, multum enim valet. Tertio ostendit exemplum Eliae, Elias homo erat et cetera. Dicit ergo, confitemini: quasi dicat: ita dimittentur ei peccata, scilicet si fuerit ea confessus, ergo confitemini. Alterutrum peccata vestra. Glossa, quotidiana et levia coaequalibus: gravioris culpae immunditiam sacerdoti pandamus: et quando jusserit ipse, purgare curemus. Peccata vestra. Glossa, peccata vestra quae fiunt ex ignorantia vel ex infirmitate humana committuntur: quae vero ex deliberatione, non nisi per poenitentiam. Ergo secundum istam Glossam, confessio venialium est in praecepto. Contra: Hieronymus dicit, quod poenitentia est secunda tabula post naufragium, per venialia vero homo non patitur naufragium. Responsio, non tenetur homo confiteri venialia intentione cujus oppositum sit transgressio, nisi in casu, verbi gratia, si non haberet mortale tenetur in Quadragesima confiteri aliquod veniale ad implendum praeceptum Ecclesiae. Vel dicendum, quod ex vi sacramenti non tenetur quis venialia confiteri, sed ratione statuti ecclesiastici, quando non habet alia quae confiteatur. Quae institutio edita est in consilio generali sub Innocentio tertio, ubi dicitur, omnis utriusque sexus fidelis postquam ad annos discretionis pervenerit, omnia peccata sua saltem semel in anno confiteatur, et hoc ut quilibet peccatorem se recognoscat. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei. Item ut ad Eucharistiam cum majori reverentia accedat, et ut Ecclesiarum rectoribus sui subditi innotescant, ne lupi inter greges lateant. Confessio autem quo ad mortalia est in praecepto, quo ad venialia in consilio. Ideo de mortalibus debet fieri presbytero, sed de venialibus etiam potest fieri socio, quia non necessario requirit virtutem clavium. Unde generalis confessio venialium, secundum usum Ecclesiae, fit quotidie illis qui non sunt presbyteri, in prima, in completorio, in Missa. Hic autem habetur plene et expressa institutio confessionis, quae fit homini: in veteri quidem testamento, quia Deus nondum erat homo, Deo confiteri sufficiebat. Psal. dixi, confitebor injustitiam meam. In novo vero testamento, quia Deus est homo, oportet fieri confessionem Deo et homini Dei vicario. Hanc autem confessionem Christus, quantum ad illud quod erat formale, instituit, quando claves Petro dedit. Illud autem quod erat materiale instituendum insinuavit, quando dixit, Lucae 17, ite ostendite vos sacerdotibus. Ecclesia vero postmodum instituit, sed beatus Jacobus Jerosolymitanus episcopus promulgavit, sicut dicitur hic: Ecclesia vero postmodum magis determinavit dicens, omnis utriusque sexus fidelis et cetera. Notantur autem hic conditiones confessionis: scilicet quod sit integra, confitemini, idest simul fatemini. Et quod sit pura, peccata, non merita. Quod sit propria non aliena, vestra. Et orate pro invicem, confessor et confitens, vel omnes fideles. Gregorius, quanto graviori carnalium cogitationum tumultu premimur, tanto ardentius orationi insistere debemus. Ut salvemini, ecce quid orandum. Petendum est enim quod pertinet ad salutem. Joan. 16, si quid petieritis patrem meum in nomine meo, dabit vobis. Et debetis orare. Multum enim valet deprecatio justi assidua. Non dicit totum valet, sed multum: ad hoc enim quod oratio sit efficax, exiguntur quatuor: scilicet quod fiat pie, perseveranter, et ad salutem, et pro se. Justus ergo cum orat pro alio, non semper impetrat. Dicit ergo quod petat pie, perseveranter, et ad salutem, quia potest esse impedimentum ex parte ejus pro quo orat. Ideo dicit, multum, non totum. Haec conditio, ad salutem, intelligitur ibi, ut salvemini. Haec conditio, pie, cum dicitur, justi. Haec conditio, perseveranter, cum dicitur, assidua. Quarta conditio deficit. Dicit ergo: multum valet deprecatio justi assidua, non peccatoris, quia peccatores non sunt digni ut exaudiantur. Joan. 9, scimus quoniam peccatores Deus non audit. Assidua, non momentanea et rara. Lucae 18, oportet semper orare et non deficere: ad Colossen. ultimo, sine intermissione orate. Et nota, quod ostensa est virtus orationis in quatuor elementis, in caelo et in Inferno et in terra. Actuum 4, commotus est locus in quo erant. In mari, ut patet exemplo Jonae, Jonae 2. Item in aere, ut patet hic, in retentione pluviarum. Item in igne, ut patet in tribus pueris, Daniel. 2, et in Aaron, numeri 16. Item in caelo, ut patet in statione solis, Josue 1. Et in retrogradatione, Isaiae 38. Item in Inferno. Eccles. 48, qui sustulisti mortuum ab Inferis. Elias: quasi: exemplo patet quod multum valet, quia Elias homo erat, idest fragilis sicut homo, quia nondum in Paradiso translatus. Similis nobis. Glossa, mentis et carnis fragilitate. Mentis quidem, quia timore Jezabel fugit: carnis, quia a vidua sustentari indiguit. De utroque habetur 3 Reg. 19, quamvis autem esset nobis similis virtute gratiae. Et oratione, una scilicet, non pluribus, oravit, idest corde et ore oravit. Ut non plueret super terram, ad edomandam ut tangit Glossa, regis superbiam, et idololatrae gentis audaciam. Super terram. Israel specialiter. Et non pluit annos tres et menses sex. In hoc significatur cessatura pluvia verbi Dei tribus annis, et diminutio temporis Antichristi, Daniel. 7, usque ad tempus et tempora et dimidium temporis. Et rursum oravit, ut tangit Glossa, postquam per tanti temporis inediam cor regis et populi ad poenitentiam inflexum vidit. Oravit scilicet semel. Si ergo, ut tangit Glossa, Elias una oratione tanta impetravit, quid ergo multi fideles multis orationibus? Et caelum dedit pluviam et terra dedit fructum suum. Glossa, fructus et aquas, quas terris negaverat, restituit. Fratres mei si quis et cetera. Hic ponit tertium remedium: quia non solum pro mutua salute orandum, imo etiam pro fratrum conversatione laborandum. Fratres mei, si quis ex vobis erraverit a veritate, fidei vel morum. Et converterit, ad viam veritatis reduxerit. Glossa. Vel bene monendo, vel tacite exempla bonae actionis ostendendo. Quis, quasi dicat: rarus est qui hoc faciat. Scire debet quoniam qui converti fecerit peccatorem ab errore viae suae, idest vitae. Nam vita nostra est quasi quaedam via: aut in Infernum si est mala, aut in Paradisum si est bona. Salvabit animam ejus, occasionaliter, Deus vero causaliter. A morte, aeterna scilicet. Glossa, si magnae mercedis est a morte eripere corpus quandoque moriturum, quanti meriti est a morte liberare animam in caelesti patria sine fine victuram. Proverb. 24, erue eos qui ducuntur ad mortem. Aliqui libri habent. Animam suam, idest illius qui facit eum converti. Et operit multitudinem peccatorum. Glossa. Ab aspectu aeterni judicis superpositione vitae melioris, abscondit: pallium vero quo operit, charitas est. 1 Petri 4, charitas operit multitudinem peccatorum. Operire autem peccata coram Deo qui omnia videt, est facere quod non habeat. Notandum vero quod non tantum per hoc salvat animam ejus et operit peccata ejus, sed etiam suam. Unde et dicit Glossa: quidam codices habent, salvabit animam suam a morte: et vere qui errantem corrigit, per hoc ampliora gaudia vitae caelestis sibi acquirit. Multum valet deprecatio justi. Primo dissolvit vincula. Actuum 12, Petrus quidem servabatur in carcere. Oratio autem fiebat ab Ecclesia ad Deum pro eo. Et parum post sequitur, subito ceciderunt catenae de manibus ejus. Secundo fugat Daemonia. Matth. 9, hoc genus Daemoniorum non ejicitur nisi in oratione et jejunio. Tertio liberat a morte: exemplum de Susanna. Daniel. 13, exaudivit dominus vocem; et subditur quod liberata fuit a morte. Quarto a tentatione. Matth. 26, vigilate et orate ne intretis in tentationem. Quinto potestates adversas superat: exemplum de Moyse, Exodi 17, cum elevaret manus vincebat Amalec. Sexto cor mundat. Augustinus, orationibus mundamur, lectionibus instruimur: bonum est utrumque si liceat: melius est tamen orare quam legere. Septimo iram Dei placat. Exod. 32, de Moyse, et numeri 14, dimitte, obsecro, peccatum populi tui. Et sequitur, dimisi ei secundum verbum tuum. Octavo desideria nostra Deo praesentat. Augustinus, magna est virtus orationis, quae quasi persona quaedam ad Deum intrat, et illius mandata peragit quo caro pervenire nequit. Nono infirmos sanat, sicut hic, et oratio fidei salvabit infirmum, et alleviabit. ####  |