| #### CAPUT 2 |

| #### #### Fratres mei nolite et cetera. Supra egit de informatione in tribulationibus: hic agit de informatione in bonis operibus. Et quia tria solent maxime progressum in bonis operibus impedire: scilicet potentia, scientia, divitiae; ideo haec pars dividitur in tres partes. Primo enim informat quantum ad modum agendi in his quae spectant ad potentiam. Secundo quantum ad modum agendi in his quae spectant ad scientiam, infra 3 cap. Tertio quantum ad modum se habendi in his quae spectant ad divitias, 4 cap. Vel sic. Supra hortatus est ad bonum, hic dehortatur a malo. Et primo a malo, quod est in contemptum Christi. Secundo a malo, quod est in excellentia sui, 3 cap. Tertio a malo, quod est concupiscentia mundi, 5 cap. in principio. In prima primo instruit quantum ad exhibitionem honoris debiti ratione animae quae est imago Dei. Secundo ad exhibitionem sustentationis quae debetur ratione corporis, ibi: sic loquimini et sic facite. Et quia exhibitionem honoris debiti impedit personarum acceptio; ideo ipsa in hac prima dissuadetur. Et primo ratione sumpta ex perversione judicii rationalis. Secundo ratione sumpta ab exemplo divinae electionis, ibi: audite fratres. Tertio ratione sumpta ex ipsarum personarum meritis, ibi: nonne divites opprimunt. Quarto ratione sumpta ex transgressione legis, si autem legem perficitis. In prima parte, primo ponitur exhortatio. Secundo exhortationis ratio, etenim si introierit. Ubi primo ponit personarum diversitatem. Secundo tangit judicii inaequalitatem, et intendatis in eum. Tertio subdit inaequalitatis reprehensionem. Nonne judicatis. Dicit ergo: fratres mei et cetera. Consequenter sic, ita religio munda et immaculata est etc.: et ut possitis immaculati esse, fratres mei. Subditos suos vocat fratres, aequales eos sibi reputans ex humilitate, nolite in personarum acceptione habere fidem domini nostri Jesu Christi gloriae, idest nolite credere quod dominus noster Jesus Christus glorietur in personarum acceptione: ipse enim contrarium fecit. Actuum 10, in veritate comperi, quia non est personarum acceptor Deus. Vel sic secundum Glossam: nolite in personarum acceptione etc. idest non existimetis quod fides domini sit in hujusmodi personis acceptis, ut dominus scilicet ad fidem vocaverit divites et non pauperes. Vel sic: persona dicitur quasi per se una: unde personae sunt illi qui volunt singulares videri, ut potentes in divitiis, vel in genere, vel hujusmodi. Nolite ergo fidem domini nostri in talibus ponere, ut illos quasi deos singulariter colatis. Et nota quod hoc dicit, ut alliciat eos ad amorem pauperum, ut inde acquirant caelum. Unde Augustinus, da tectum, et accipe caelum, etenim si introierit in conventum vestrum, idest in congregationem vestram. Ecclesia enim primitiva erat quasi quaedam religio, quidam conventus, quia erant eis omnia communia. Vir, a virore potius corporis quam mentis. Nam gratia virtutis spiritualis hominem honorare, peccatum non est. Aureum annulum habens, in signum divitiarum, in veste candida, in signum delitiarum, introierit autem et pauper in sordido habitu, scilicet corporis, quamvis in habitu honorato mentis, et intendatis, ecce personarum acceptio in actu interiori: alias non esset acceptio personarum. Nam, ut ait Augustinus in Glossa, in quotidianis consessibus qui praefert divitem pauperi, non in hoc peccat, nisi cum apud semetipsum ita judicat ut ei sit tanto melior, quanto ditior ille. Dicit ergo: et intendatis, quasi ex animo et intentione tendatis in eum, qui est indutus veste praeclara, eum scilicet propter indumentum honorando et pauperi praeferendo, et dixeritis ei, ecce acceptio personarum in actu exteriori, tu sede hic bene, idest in loco honesto, pauperi autem, quia pauper est, dicatis, tu sta illic, longe scilicet, quasi non curando de illo, aut sede sub scabello pedum meorum, idest vili loco, nonne judicatis apud vosmetipsos, idest nonne a vobis accipitis hoc judicium et non a Deo? Quasi dicat: sic. Et facti estis judices cogitationum iniquarum, idest judicatis secundum iniquas cogitationes: quasi dicat: iniqua est talis cogitatio. Vere iniqua cogitatio, quia non respicit existentem personae bonitatem, sed apparentem; scilicet exteriorem non interiorem. Unde Glossa, mundus pauperem abjicit, divitem colit. Fides Christi aequa docet. Iniquum est divitem quaerentem honorem in divitiis praeferri pauperi timenti Deum. Notandum autem, secundum Augustinum in Glossa, hoc quod hic dicitur, intelligitur de sessione honoris ecclesiastici. Si vero de sessione communi; intelligitur, in casu quo judicatur propter hoc debere praeferri tamquam melior. Unde Glossa. Si hanc distantiam sedendi et standi ad honores ecclesiasticos referamus et cetera. Hic quaeritur utrum acceptio personae sit peccatum? Videtur quod non. Augustinus, accipere personam est exhibitio honoris servato gradu dignitatis et officii: sed sic honorare non est peccatum; ergo accipere personam non est peccatum. Item Gregorius, accipere personam est hominem non quia homo est, sed propter aliquid quod circa eum est honorare: sed hoc non est malum; imo bonum honorare hominem propter dignitatem quae circa ipsum stat. Sed contra: qui cognoscit personam in judicio, non bene facit: Proverb. 28. Item hoc prohibetur pluries in Scriptura; ergo est malum. Item quaeritur quare hoc vitium ita frequenter exclusum a Deo inveniatur magis quam aliud. Responsio. Acceptio personae quandoque accipitur in bono, quandoque in malo. Secundum quod accipitur in bono, accipere personam est honorare unumquemque secundum gradum dignitatis suae et officii. Sic non oportet quod fiat comparatio personae ad personam, in acceptione personae: et sic accipere personam non est peccatum. Sic autem definitur ab Augustino. Alio modo accipitur personarum acceptio secundum quod dicit comparationem personae ad personam; et sic definitur a Gregorio; unde sic accipere personam est praeferre personam personae. Nec tamen quando praefertur persona personae, semper est acceptio personae: sed quando praefertur persona personae ex causa indebita: unde accipere personam est praeferre personam personae ex causa indebita: praeferre autem divitem pauperi propter divitias in promotione ad aliquam dignitatem ecclesiasticam, ut ad episcopatum vel hujusmodi, vel etiam in executione judicii, ut cum aliquis sententiat pro divite, quia dives est: vel etiam in collatione temporalis beneficii, ut quando datur aliquid diviti, quia dives est, et non datur pauperi, quia pauper, est praeferre personam personae ex causa indebita. Non tamen dico si aliquis daret aliquid diviti ad acquirendam ejus familiaritatem, quod esset peccatum: sed praeferre divitem pauperi in exhibitione alicujus reverentiae solum; ut cum aliquis assurgit diviti non pauperi, inclinat se diviti non pauperi, vel aufert caputium coram divite non sic coram paupere, non est personam personae praeferre ex causa indebita: unde non est peccatum, nisi ratione originis; ut cum judico in corde meo quia melior est dives, quia dives, paupere. Quod objicitur de dignitate, responsio, dignitas officii vel potestas, non est circa hominem, sed supra, scilicet a Deo: et ibi honoratur homo propter eum cujus loco est, scilicet Deum; sed habitus pretiosus et divitiae sunt circa quae data sunt homini, non ut praesit, sed ad usum et supplementum necessitatis. Ad aliud dicendum, quod acceptio personae declinat in partem: Deus autem causa universalis est rerum in producendo et in conservando: et ideo frequenter removetur a Deo. Nota quod personarum acceptio cavenda in multis. Primo, in audientia causarum: Deuteronomii 1, ita parvum audietis ut magnum. Secundo in definitione sententiarum. Prov. 18. Accipere personam impii in judicio non est bonum. Tertio in contractibus electionum, ut hic, nonne pauperes elegit Deus? Glossa, quis fecit eligi divitem ad sedem honoris? Quarto in collationibus beneficiorum: Rom. 2, gloria, honor et pax omni operanti bonum. Non enim est acceptio personarum apud Deum. Quinto in promotionibus dignitatum. De his qui videbantur aliquid esse quales aliquando fuerunt, nihil mea interest; Deus enim personam hominis non accipit, Galat. 2. Sexto in exhibitione honoris et obsequiorum. Levit. 19, non consideres personam pauperis, nec honores vultum potentis. Septimo in comparatione meritorum: ut hic, nonne judicatis apud vosmetipsos et facti estis judices cogitationum iniquarum? Octavo in correctione culparum. Matth. 22: non enim respicis personam hominum. Exod. 32: ite et redite per medium castrorum de porta ad portam, et occidat unusquisque fratrem et amicum suum. Nono in approbatione beneficiorum. Actuum 10, in veritate comperi, quia non est personarum acceptor Deus: sed in omni gente qui timet eum et operatur justitiam, acceptus est illi. Audite fratres mei dilectissimi et cetera. Hic dissuadet personarum acceptionem ratione sumpta ab exemplo divinae electionis. Audite fratres mei, dicit Glossa: diligentius attendite; quia non qui ditiores in saeculo hi sunt meliores in examine divino; et ideo non sunt praeferendi. Nonne Deus elegit pauperes in hoc mundo? Idest in rebus hujus mundi. Christus enim in apostolos elegit piscatores; in patriarchas, pastores. Gen. 46, viri pastores ovium sumus. 1 Corinth. 1: infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia et contemptibilia. In quo apparet quod electio Dei contraria est electioni mundi, qui elegit illum qui est potentior vel nobilior vel ditior, ut quando aliquis debet creari in episcopum. Divites in fide, in praesenti, hae sunt maximae divitiae. Augustinus, aurum habens in arca, dives est: Deum habens in conscientia, dives non est. Et haeredes regni, in futuro: Matth. 5, beati pauperes spiritu et cetera. Quod repromisit: promisit per prophetas: repromisit per apostolos, diligentibus se, quia per dilectionem accipitur. Ipsa enim sola dividit inter filios regni et perditionis, secundum Augustinum. Ipsa est fons proprius cui non communicat alienus: 1 ad Corinth. 2: oculus non vidit, nec auris audivit et cetera. Vos autem, acceptoribus personarum loquitur, exhonorastis, idest extra honorem posuistis vel honore privastis, pauperem, dicendo, tu sta illic. Sed quaeritur de hoc quod dicit, divites in fide. Cum enim sancti modo habeant in spe, quod in patria habituri sunt in re, potius debuit dicere, divites in spe quam in fide. Responsio, existentes in fide sunt divites in spe. Vel divites in fide, idest ex fide: quia fides generat spem. Unde, fides est substantia rerum sperandarum, idest basis vel fundamentum, per quod res sperandae sunt in nobis. Vel divites in fide abundantes, quia credunt omnia credenda; et nunc per fidem vident in aenigmate, quaecumque videbunt in patria aperta visione. Et nota, quod Christo multum videtur placere paupertas. Primo, quia paupertatem sibi assumpsit: 2 Corinth. 8: scitis gratiam domini nostri Jesu Christi, quoniam cum dives esset, propter nos egenus factus est. Secundo, quia paupertatis signa in sua nativitate ostendit. Luc. 2, invenietis infantem positum in praesepio. Tertio quia pauperes parentes habere voluit: Lucae 1, missus est Angelus et cetera. Quarto, quia paupertatem inter homines conversando tenuit: Matth. 8, vulpes foveas habent et volucres caeli nidos et cetera. Quinto, quia pauperes discipulos elegit: Matth. 4, obambulans Jesus juxta mare Galilaeae et cetera. Et hic pauperes elegit Deus. Sexto, quia pauperibus regnum caelorum promittit: Matth. 11, beati pauperes spiritu. Septimo, quia paupertatis consilium dedit: Matth. 11, si vis perfectus esse, vade et cetera. Octavo, quia pauperrimus et nudus in cruce pependit, threnorum 3, recordare paupertatis meae etc. nonne divites per potentiam et cetera. Hic est tertia ratio sumpta ex personarum meritis; quia divites eis mala inferunt, pauperes autem non. Mala autem illata a divitibus ostendit tria. Primo in rebus suis eos opprimendo. Secundo in personis eos accusando et ipsi trahunt. Tertio in Deo suo, eum blasphemando nonne. Dicit ergo, nonne divites etc. et quasi diceret, merito non debetis praeferre divites pauperibus, quia, nonne divites, scilicet Scribae et Pharisaei et pontifices per potentiam opprimunt vos, bona vestra scilicet rapiendo, et ipsi trahunt vos ad judicia, violenter et sine culpa vos accusando tamquam maleficos. Glossa, sine culpa facient vos condemnari. Nonne ipsi blasphemant. Hieronymus, blasphemia est injuria Deo irrogata. Bonum nomen, idest salutiferum nomen Jesu Christi. Actuum 4, non est aliud nomen sub caelo, in quo oporteat salvos fieri credentes. Quod invocatum est, quia a Christo dicebantur Christiani, super vos, ad vestram scilicet protectionem, et sui venerationem. Jeremiae 14: tu in nobis es domine, et nomen sanctum tuum et cetera. Si tamen legem et cetera. Hic est quarta ratio, quae sumitur ex transgressione legis. Ubi primo ostendit, quod lex praecipit divitum dilectionem. Secundo, quod prohibet personarum divitum acceptionem. Si autem personas accipitis. Tertio ostendit, quod hujusmodi prohibitionis transgressio facit totius legis transgressionem. Quicumque autem totam legem. Dicit ergo, si tamen legem etc.: quasi dicat: non debetis personam divitum accipere; sed si eos diligitis, bonum est: unde, si tamen legem perficitis regalem, idest adimpletis legem Evangelii, quae dicitur regalis ab effectu, qui reges facit. Apocalyp. 5, fecisti nos Deo nostro regnum et sacerdotes. Et 1 Pet. 2, vos estis genus electum et cetera. Item a generalitate, quia omnes ligat, et nullum eximit: sicut strata publica dicitur via regia. Vel ab auctore, quia rex eam ore suo promulgavit, Matth. 22. Item ab excellentia. Glossa, excellentem inter alias. Secundum Scripturas, idest sicut Scripturae monent, legem inquam hanc, diliges proximum tuum sicut teipsum: Matth. 22, Levit. 19, sicut teipsum, idest quomodo teipsum; idest gratis, non causa remunerationis humanae. Vel sicut teipsum, idest propter quod teipsum, idest Deum. Vel sicut teipsum, idest ad id ad quod teipsum. Vel sicut teipsum, idest in quo gradu teipsum; scilicet infra Deum, et plus quam corpus tuum. Vel sicut teipsum, idest sicut gaudes de bono tuo et tristaris de malo, ita gaudeas de bono proximi, et doleas de malo ejus et infortunio. Si ita perficitis diligendo, bene facitis. Nam praecipue bonitas in dilectione consistit, ut patet 1 ad Corinth. 13: si linguis hominum loquar et cetera. Glossa, etsi divites propter divitias non sunt eligendi, non tamen propter Deum minus sunt diligendi. Si autem personas accipitis. Glossa, pauperem propter paupertatem ab honore abjicitis, et divites ad honorem propter opulentiam promovetis. Peccatum operamini redarguti a lege quasi transgressores. Deuteron. 1, quod justum est judicate; sive civis sit ille, sive peregrinus: nulla erit distantia personarum. Ita parvum audietis, ut magnum. Et Levit. 19, non consideres personam pauperis, nec honores vultum potentis. Sed quaeritur: unde hoc, quod in judicium, idest in distributione justitiae, non sunt aliqui praeeligendi: in opere vero misericordiae sunt, sicuti in datione eleemosynarum. Eccles. 12, bene fac justo, et ne dederis peccatori. Responsio. Ratio hujus est, quia in judicio respiciuntur merita causarum, sed in misericordia conditiones personarum. Quod autem dicit, quasi transgressores, expressivum est veritatis. Quicumque autem totam legem servaverit, idest, servare in animo suo proposuerit, offendat autem in uno, idest in Deo datore omnium. Vel in uno, idest in praecepto charitatis, quod est vinculum omnium praeceptorum. Gregorius, praecepta domini multa sunt, et unum: multa, per diversitatem operis: unum, in radice charitatis. Vel in uno, idest in quolibet praecepto. Vel in uno, idest in una virtute, quia virtutes connexae sunt: et qui peccat contra charitatem, peccat contra omnes virtutes: sicut qui offendit aliquem, ex consequenti omnes amicos ejus. Factus est omnium reus, omnium scilicet praeceptorum, quia illa sibi inutilia reddit. Vel omnium peccatorum, quia pro uno, ac si pro omnibus, peribit. Vel omnium bonorum, quia charitatem, quae est forma omnium, perdit. Hieronymus. Ubi est charitas, quid est quod possit obesse? Ubi non est, quid est quod possit prodesse? Vel omnium virtutum. Qui enim habet unam, omnes habet. Idem, omnes virtutes sic sibi cohaerent, ut qui una caruerit, omnibus careat. Ecclesiastes 9, qui in uno peccaverit, multa bona perdet, quia omnia bona meritoria. Qui enim dixit et cetera. Hic probat quod reus est omnium, quia peccat in eumdem legislatorem omnium praeceptorum. Qui enim dixit, non moechaberis. Nomine moechiae omne peccatum luxuriae continetur. Exod. 2. Dixit et, non occides, in eodem; ubi prohibentur homicidia operis et linguae, cordis et omissionis, quod si non moechaberis, occides autem, factus es transgressor legis, quae unumquodque praeceptum aequaliter continet, et una data est ab uno Deo. Et nota quod proprie transgressor dicitur, qui facit contra legem scriptam: sed praevaricator, qui facit contra legem naturalem. Sic loquimini et cetera. Supra instruxit nos quantum ad exhibitionem honoris debiti: hic autem instruit quantum ad exhibitionem sustentationis. Unde hic instruit de operibus misericordiae. Et primo, invitat ad opera misericordiae. Secundo, ostendit ea esse necessaria cum fide. Quid proderit homini? In prima parte ad opera misericordiae manuducit tripliciter allegando. Primo praeceptum. Secundo supplicium, judicium enim sine misericordia. Tertio praemium, superexaltat autem. Dicit ergo, sic loquimini etc. quasi dicat: ne ergo sitis transgressores legis, sic loquimini, scilicet verba pietatis et amoris, et sic facite, scilicet opera pietatis et charitatis. Non enim sufficit pietas et charitas in verbo, nisi etiam sit in facto. Sicut per legem libertatis, idest per legem Evangelii sub qua subjiciendum spontanee, libere, non coacte, incipientes judicari; idest sicut incipitis modo judicari secundum legem, idest si staretis ante judicem legis libertatis, idest Christum. In hoc monens nos, ut in nostris operibus semper attendamus judicium quasi instare. In ultimo, ecce judex ante januam assistit. Hieronymus, sive comedam, sive bibam, sive aliquid aliud faciam, semper videtur auribus meis intonare illa extrema judicii buccina: surgite mortui, venite ad judicium. Vel sic, sic loquimini et sic facite; idest ita benigne et charitative vos habeatis verbo et facto. Sicut per legem libertatis, idest charitatis quae facit se et sua libere proximo exponere, incipientes judicari; idest ita faciatis ut ostendatis vos esse sub lege charitatis, quae semper debet esse in inceptione. Augustinus, sola charitas est quae semper detinet debitorem. Redditur enim cum impenditur, et cum reddita fuerit debetur: quia nullum est tempus in quo impendenda non sit. Dicitur autem charitas lex libertatis, quia nos Deo ligat, non cogendo timore poenarum, sed alliciendo desiderio praemiorum. Galat. 5, alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi, judicium enim sine misericordia, idest judicium condemnationis, illi qui non fecerit misericordiam. Exemplum patet in servo nequam, cui debitum dimissum exprobratur, Matth. 19, quia non est misertus conservi sui. E contra, beati misericordes, quia misericordiam consequentur. Sed objicitur contra hoc quod dicit, judicium sine misericordia etc.: quia in Psal. dicitur, universae viae domini misericordia et veritas. Responsio, duplex est misericordia; liberans et relaxans. De prima loquitur hic. De secunda in Psalmo. Vel sic, judicium sine misericordia, tanta scilicet quantam inveniret si misericors fuisset. Superexaltat autem misericordia judicium. Hoc multipliciter exponitur. Primo modo de misericordia et judicio hominis; et est sensus, quod misericordia hominis judicium ejus quo judicabitur reddit commendabilius. Secundo modo de misericordia Dei et judicio ejus; et est sensus, quod misericordia Dei semper relaxat et quasi temperat judicium suae severitatis. Tertio modo, de misericordia hominis et judicio Dei; et est sensus quod misericordia hominis quasi vincit rigorem districtionis sententiae divinae debitae pro peccatis. Quarto modo de misericordia Dei et judicio hominis; et est sensus, quod plures salvantur per misericordiam Dei, quam pro suis meritis propriis. Quinto modo de effectu misericordiae Dei in praesenti, et de effectu divini judicii in futuro: et est sensus, quod quanto misericordia major alicui in praesenti impenditur, tanto si ingratus fuerit, gravius in futuro punietur. Nota quod ex quo misericordia superexaltat judicium, et major est curia misericordiae quam justitiae: sicut a minori curia licitum est appellare ad majorem, ita a curia justitiae ad curiam misericordiae. Misericordia primo peccata purgat. Proverb. 15, per misericordiam et fidem purgantur peccata. Secundo, poenam peccatorum relaxat, Daniel. 4, peccata tua eleemosynis redime, et iniquitates tuas misericordiis pauperum. Tertio custodit a malo; Proverb. 20, misericordia et veritas custodiunt regem. Quarto abundare facit in bono; Proverb. 14, misericordia et veritas praeparavit bona. Quinto hominum benedictionem meretur; Proverb. 20, qui pronus est ad misericordiam, benedicetur. Sexto Dei misericordiam consequitur. Matth. 5, beati misericordes. Septimo evadit judicium, ut hic, superexaltat misericordia judicium. Octavo introducit in caelum; Eccles. 16, omnis misericordia faciet locum unicuique secundum meritum suum. Quid proderit fratres mei et cetera. Hic ostendit hujusmodi opera esse necessaria cum fide. Et primo, rationibus. Secundo exemplis, vis autem scire. Rationibus probat quatuor. Primo, quia fides informis non est homini salutifera. Secundo, quia mortua est in semetipsa si autem frater aut soror. Tertio, quia meretur irrideri sed dicit quis et cetera. Quarto, quia communis est Daemoni tu credis quoniam unus est Deus et cetera. Dicit ergo, quid prodest: ita sunt necessaria opera misericordiae, et vitae. Quid proderit fratres mei, ad salutem scilicet. Si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat, convenientia scilicet ipsi fidei. Et loquitur secundum Glossam, de illo qui habet tempus operandi, et negligit: quasi diceret, fides informis non valet ad adeptionem beatitudinis, quamvis valere possit ad evitationem damnationis gravioris. Numquid fides poterit salvare eum, quasi dicat non. Sed contra. Matth. ultimo, qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit. Item ad Rom. 3, arbitramur per fidem justificari sine operibus legis. Responsio. Ut dicit Glossa, verbum illud intelligitur in non habentibus tempus operandi: vel de fide formata, quae est in parvulis: hic vero de fide informi. Si autem frater aut soror, fraternitate corporali vel maxime spirituali. Nudi sunt, ecce indigentia vestitus. Et indigent victu quotidiano, idest quotidie necessario, ecce indigentia victus. Dicat autem, ex vobis aliquis, ite in pace, quo ad hospitium, calefacimini, quo ad vestitum, et saturamini, quo ad cibum, non dederitis autem quae necessaria sunt corpori, nec hospitium, nec vestitum, nec victum. Quid proderit? Quasi dicat, nihil. Unde si aliquis dicit pulchra verba indigenti sine supplemento necessitatis, nihil prosunt. Contra. Eccles. 18, nonne ardorem refrigerat ros, sic et verbum melius quam datum? Responsio. Non fit comparatio verbi solius ad datum, sed verbi cum dato ad solum datum. Vel loquitur de ardore vitii scilicet impatientiae ipsius pauperis, non naturae, scilicet esuriei. Sic et fides, si non habeat opera, mortua est in semetipsa. Glossa. Sicut sola verba pietatis nudum et esurientem non recreant, si non cibus praebeatur et vestis: ita fides verbotenus servata non salvat. Et dicit, in semetipsa, quia non est conjuncta principio vitae, scilicet charitati. Glossa. Mortua est in semetipsa, idest contra semetipsam: quod enim promittit, opere non implet. Joan. 3, non diligamus verbo et lingua, sed opere et veritate. Et nota: quod sicut mortuum dicitur quod caret sensu et motu: sic qui fidem habet sine operibus, nec sensu viget dilectionis qui est ex charitate, et motu caret bonae operationis. Dicit autem sine operibus, pluraliter, quia ad fidem sequitur actus interior, qui est credere, et exterior, qui est in bono opere. Sed dicet quis, quasi non solum in se est mortua, sed apud alios irridenda. Sed dicet. Glossa, irridendo, quis, habens fidem et opera. Tu fidem habes, idest habere te dicis solam, scilicet sine operibus. Et ego opera habeo, cum fide. Ostende mihi fidem tuam, sine operibus: quasi dicat: proba mihi te habere fidem per aliqua certa signa: quasi dicat: non poteris probare cum desint opera, et verba non sint testes sufficientes. Nam, ut dicit Augustinus, fides dicitur eo quod fit quod dicitur: et Gregorius dicit, quod probatio dilectionis est exhibitio operis. Et ego ostendam tibi ex operibus fidem meam, idest probare possum me fidelem per opera mea. Tu credis quoniam et cetera. Hic ostendit quod communis est Daemoni: quasi dicat: non potes probare fidem tuam: sed posito quod habeas, non sufficit. Tu credis quoniam unus est Deus: bene facis, nam hujusmodi credere est bonum quoddam, sed sine operibus, imperfectum. Et Daemones credunt, scilicet quod unus est Deus, sicut tu, qui tamen non sunt in statu salutis, sed damnationis. Illa tamen Daemonum fides non proprie est fides, quia non est habitus infusus, sed est quaedam credulitas non voluntaria sed necessaria, et quasi communibus et tormentis extorta. Unde non assentiunt primae veritati propter se, sed magis sentiunt eam: unde fides in eis est conclusio, non argumentum: nec habent cognitionem articulorum inquantum articuli, sed inquantum quaedam entia nobilia. Et contremiscunt: in hoc pejoris conditionis est fides malorum hominum, quoniam non timent divinum judicium. Glossa, qui Deum non credunt, vel creditum non timent, Daemonibus crudeliores et proterviores sunt. Vis autem scire. Hic probat exemplis. Primo bonorum. Secundo malorum similiter et Raab. Tertio omnium sicut enim corpus. In prima parte ponit primo Abrahae exemplum. Secundo adaptat ad propositum vides ergo quoniam fides. Tertio confirmat per Scripturae sacrae testimonium et impleta est Scriptura. Quarto concludit propositum jam sufficienter probatum. Videtis quoniam. Dicit ergo. Vis autem scire, certius scilicet per exempla Scripturae. O homo inanis, idest vacuus a bonis operibus. Quoniam fides sine operibus otiosa est, quia non sufficit ad salutem. Vel mortua est, quia non habet sensum dilectionis, nec motum bonae operationis. Abraham pater noster, secundum carnem et secundum fidem. Ejus autem exemplum merito inducit, quia fuit prima via credendi. Nonne ex operibus justificatus est, supple amplius, ut dicit Glossa interlinearis, offerens, idest offerre paratus, Genes. 22: filium suum Isaac super altare. Hoc autem fuit post fidem susceptam. Unde Glossa, per fidem quam habebat justus erat: tamen per opera quae addidit, amplius est justificatus: quae si non fecisset, meritum praecedentis fidei amisisset. Glossa Bedae: magna tentatio cum filium jubebatur occidere: magna fides, cum etiam de mortuo credebat se semen posse suscipere. Magnum opus cum dilectissimum non dubitaret offerre. Ecce qualis fuerit ejus oblatio, et qualis debet esse nostra; debet enim fieri de re cara et pretiosa. Quod notatur cum dicitur, filium suum, Malach. 1, maledictus qui habet in grege suo masculum, et offert debilem Deo. Item debet esse de re propria non aliena: quod notatur cum dicitur, suum. Eccles. 34, qui offert sacrificium de substantia pauperis, quasi qui interficit in conspectu patris. Item debet esse cum cordis alacritate et laetitia; quod notatur cum dicitur, Isaac, qui interpretatur risus. 1 Paralipom. 29, in simplicitate cordis laetus obtuli universa haec. Quarto cum debito honore et reverentia; quod notatur cum dicitur, super altare: Psal. 50, tunc acceptabis sacrificium justitiae et cetera. Sed videtur falsum quod dicit, nonne ex operibus justificatus est? Quia Rom. 4 probat apostolus, quod Abraham ex fide justificatus est, non ex operibus: et ibidem dicitur, credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam: ibi: Glossa Augustini, non ex operibus justificatus est, sed ex fide. Responsio. Apostolus et Augustinus loquuntur de operibus praecedentibus fidem, scilicet operibus legalibus, ut patet ibidem, ex quibus nullus plene justificatus est: hic autem loquitur de operibus sequentibus fidem, quae dicuntur justificare non secundum quod justificatio dicitur justitiae infusio, sed secundum quod dicitur justitiae exercitatio, vel ostensio, vel consummatio. Res enim dicitur fieri quando perficitur vel innotescit. Vides igitur et cetera. Hic adaptat ad propositum: vides, scilicet per exemplum Abrahae. Quoniam fides cooperabatur operibus illius. Primo fides per quam ante justus erat, duxit eum ad opera. Et ex operibus, scilicet sequentibus fidem, fides consummata est, idest augmentata et comprobata et ostensa. Genes. 22, nunc cognovi quod timeas Deum. Et impleta est Scriptura, per hoc scilicet quod filium suum offerebat, et tamen suscitandum credebat, dicens, Genes. 15, credidit Abraham Deo, scilicet praecipienti et promittenti difficilia. Et reputatum est illi, a Deo. Ad justitiam, scilicet majorem per ipsum credere. Et amicus Dei appellatus est, ab hominibus illius temporis: vel a Deo, propter signum dilectionis Dei, quod paratus fuit offerre filium suum pro amore ejus: non solum passive (sicut, juxta illud, amice et cetera. Matth. 26, Judas): sed active et passive. Videtis ergo, idest videre potestis auctoritate Scripturae. Quoniam ex operibus, sequentibus fidem. Justificatur homo, idest magis justus efficitur, et in justitia conservatur. Et non ex fide tantum: quando scilicet adest facultas operandi: alioquin fides sufficit, ut patet in latrone: cui dictum est propter fidem cordis, et confessionem oris, hodie mecum eris in Paradiso, Lucae 22. Similiter et Raab. Probavit exemplo fidelium, hic probat exemplo infidelium. Similiter et Raab meretrix nonne ex operibus justificata est? Glossa, ne causarentur opera tanti patris se imitari non posse, addit exemplum mulieris peccatricis, quae per opera misericordiae et hospitalitatis soluta est a peccatis, et annumerata generationibus salvatoris: quasi dicat: et si non potestis sequi Abraham, sequamini meretricem. Sed per quae opera: per opera hospitalitatis et occultationis et instructionis qua via reverterentur: quae omnia erant opera misericordiae. Unde sequitur. Suscipiens nuncios, (exploratores urbis Hierico, Josue 2) et alia via ejiciens, ne a viris civitatis occiderentur, ejiciens, per fenestram, eos dimittendo, Josue 2. Quod autem habuerit fidem antequam sic operaretur, patet ex verbis suis. Novi quod dominus tradiderit vobis terram. Sicut enim corpus sine spiritu. Hoc probat exemplo omnium. Sicut enim: quasi dicat: vere ex operibus hae personae sunt justificatae. Sicut enim corpus humanum mortuum est sine spiritu, carens sensu et motu. Ita fides sine operibus mortua est. Quia a charitate operante quae est vita ejus, separata. Hieronymus, ille vere credit, qui exercet operibus quod credit. Hieronymus, quid prodest si impie agis, Deum voce invocans, quem operibus negas? Nota, quod oportet nos habere fidem veram non fictam, 1 Timoth. 1, charitas est finis praecepti et cetera. Certam non dubiam: supra 1 cap. Postulet autem in fide et cetera. Matth. 13, modicae fidei et cetera. Unam non divisam, Ephes. 4, unus Deus, una fides. Vivam non mortuam, Habacuc 2, justus autem ex fide vivit. Magnam non parvam, Matth. 15, o mulier, magna est fides tua. Fervidam non tepidam, Matth. 14, si habueritis fidem sicut granum. Operosam non otiosam, ut hic, fides sine operibus otiosa est. Firmam non infirmam, Colossen. 2, gaudeo videns ordinem vestrum et firmamentum fidei vestrae. Animosam non timidam, Ephes. 6, in omnibus sumentes scutum fidei. Perpetuam non transitoriam, Tobiae 2, filii sanctorum sumus, et vitam illam expectamus quam Deus daturus est illis qui fidem non mutant. ####  |