| #### CAPUT 3 |

| #### #### Nolite plures magistri fieri et cetera. Supra instruxit Jacobus quantum ad bonum se habendi in iis quae spectant ad potentiam: hic informat quantum ad modum se habendi in iis quae spectant ad scientiam. Ad habendum autem se ordinate in scientia, requiritur cordis ordinatio et conversationis. Primo haec pars dividitur in tres. In prima informat salutatos quantum ad ordinationem cordis. In secunda ad ordinationem sermonis si quis in verbo non offendit. In tertia quantum ad ordinationem conversationis si quis sapiens et disciplinatus. Ad informandum nos autem quantum ad ordinem cordis revocat nos ab indigno appetitu magisterii, ostendens duo pericula hujus officii. Primum est ex aggravatione poenae. Secundum est ex multiplicatione offensae, ibi: in multis enim offendimus. Vel secundum aliam divisionem, hic dehortatur a malo quod est in extollentia sui per officium magisterii. Ubi ab ambitione magisterii primo retrahit imperitos; secundo peritos quis sapiens. In prima retrahit a deordinatione cordis. Secundo oris, ibi: si quis in verbo non offendit et cetera. Dicit ergo, nolite. Glossa, sicut monui vos ad bona opera facienda, sic moneo ad vitanda stulta magisteria. Hujus autem exhortationis necessitatem ostendit Beda in Glossa. Multi fuerunt temporibus apostolorum, qui descendentes de Judaea Antiochiam, non bene instructi in lege fidei, docebant credentes ex gentibus debere circumcidi, et alios errores inducebant: hos igitur ab officio verbi removet ne impediant veros praedicatores. Unde beatus Jacobus magis prohibet insufficientiam quae frequenter oritur ex pluralitate, quam pluralitatem: unde nolite plures magistri fieri: plures, idest divisi, quia in eo quod vera dicunt, omnes magistri unus magister sunt, quia officium unius magistri caelestis peragunt, Matth. 23, unus est magister vester. Vel hic dicit quod magisterium ex necessitate est suscipiendum, non ambitiosa voluntate appetendum. Vel plures magistri dicuntur, ratione inordinatae intentionis, quia quaerunt temporalia, de animabus non curant. Vel plures sunt, qui aliud docent, aliud faciunt. Vel, nolite plures magistri fieri, idest idiotae et stulti. Glossa, nisi tantum discreti et in Scripturis docti. Vel plures magistri, idest plurium Ecclesiarum rectores; unde Glossa, in pluribus Ecclesiis. Fratres mei, quibus bona cupio, scientes, quoniam majus judicium sumitis, scilicet damnationis. Glossa, qui indoctus officium docendi usurpat et Christum non sincere nunciat, majorem damnationem meretur quam si solus in suo scelere periret. Contra vero qui bene docet, majorem gloriam acquirit. Sapientiae 6, judicium iis qui praesunt fiet. Et vere periculosum est hoc, quia, in multis enim offendimus omnes, multo fortius qui aliis praesunt. Glossa, omnes: non tantum nos minus eruditi, sed etiam nos majores. Glossa: se illis connumerat, ut liberius arguat. Aliter tamen offendit justus, aliter injustus, ut tangit Glossa. Nam justus venialiter, carnis fragilitate, et cito resurgit. Injustus mortaliter animi malignitate, nec per poenitentiam resurgit. Sed objicitur de hoc quod dicit. Nolite plures magistri fieri; secundum hoc videtur quod magistri veritatis non sunt multiplicandi, maxime in eadem Ecclesia, ut tangit Glossa. Responsio. Ad hoc respondet Glossa, nolite plures magistri fieri, nisi discreti et in Scripturis docti. Non ergo prohibet quantitatem sed qualitatem; quam tamen nomine quantitatis significat, quia frequenter eam consequitur. Si quis in verbo non offendit, hic instruit eos quantum ad ordinationem sermonis. Et primo ostendit commodum coercitionis linguae. Secundo damna laxationis ecce quantus ignis. Tertio difficultas repressionis omnis enim natura. In prima parte primo commoditas moderaminis linguae proponitur. Secundo probatur potest enim freno. Tertio probatio declaratur per exempla equorum et navium. Si autem equis frena. Ubi primo ponit illa exempla, postea adaptat illa ad propositum, ita et lingua. Dicit ergo, si quis etc.: quasi dicat: vere in multis offendimus, si quis in verbo non offendit: quasi dicat: rarus est. Glossa, vult ostendere inevitabilem verbi offensionem, ut imperitos deterreat ne cupiant praelationem; quia qui cupit praeesse, oportet aliis perfectiorem esse, ne offendat dum debet prodesse. Hic perfectus est. Glossa, non alius. Ex hoc videtur, quod nullus perfectus sit; quia Eccles. 19, quis est qui non offendit in lingua? Responsio. Loquitur de offensa in verbo doctrinae a qua potest homo cavere bene. Vel secundum Glossam, loquitur non de offensa in verbis omnibus, sed de offensa graviori in verbis dolosis, aut detractoriis, aut mendacibus. Potest enim freno. Hic probat quod perfectus est vir qui non offendit verbo. Ratio talis est. Qui potest corpus suum circumducere ad voluntatem suam ad opus bonum, hic perfectus est: sed qui potest moderare linguam suam, potest ad libitum corpus suum circumducere ad opus bonum; ergo et cetera. Prima per se nota est: media ostenditur duplici similitudine. Prima a freno sumitur quo circumducitur equus juxta voluntatem sessoris. Secunda a gubernaculo quo regitur navis secundum placitum gubernantis. Dicit ergo, potest enim: quasi dicat: qui non offendit in lingua, hic perfectus est vir. Potest enim fraeno, idest moderamine vel temperantia linguae, circumducere, idest ad voluntatem suam quando vult ducere, totum corpus, idest omnia membra sui corporis, ut vult Glossa, quia lingua inter cetera minus potest refrenari. Ideo dicitur Ecclesiast. 28: verbis tuis facito stateram et frenos ori tuo recto, et attende ne forte labaris in lingua tua. Si autem equis frena in ora mittimus ad consentiendum nobis, idest ut conserviant nobis volentibus circumducere eos, et omne, idest totum, corpus illorum circumferimus, idest ad voluntatem nostram circumducimus. Glossa, subaudi, multo magis in ora nostra debemus mittere: unde, sicut dicit alia Glossa, similitudo de equis ad linguam convenientiam et facultatem refrenandae linguae ostendit. Postea ponit aliam similitudinem: ecce naves cum magnae sunt, et ideo majori impetu feruntur, et a ventis valentibus, idest fortibus vel validis, minentur, idest ducantur quadam violentia, sicut qui minantur, circumferuntur tamen a modico gubernaculo, ubi impetus dirigentis voluerit: idest voluntas gubernantis, quae bene dicitur impetus, quia non semper per deliberationem operatur, scilicet quando naves impetu ventorum agitantur: ita et lingua modicum quidem membrum est, in quantitate, sed magnum in virtute. Et magna, idest mentes hominum magnas, exaltat, idest exaltari facit in magnis praemiis si custodiatur. Vel etiam in magnis poenis, si non custodiatur. Matth. 12: ex verbis tuis condemnaberis. Vel magna exaltat se jactando et aliis adulando. Et nota, quod sicut dicit Glossa, magnae naves in mari, mentes hominum in mundo: unde Psalm.: hoc mare magnum et spatiosum manibus. Venti a quibus minantur sunt appetitus mentium. Isti autem venti in mari hujus mundi sunt quatuor, a quatuor partibus flantes et fere totum mundum subvertentes: de quibus dicitur Danielis 7, quod quatuor venti pugnabant in magno mari. Primus est tentatio praesumptionis: iste flat ab oriente, idest nimia confidentia divinae misericordiae vel nimia operum suorum praesumptione. Secundus ventus est tentatio desperationis, et iste flat ab occidente, idest a diffidentia divinae misericordiae et consideratione iniquitatis propriae. Tertius est tentatio mundanae prosperitatis, qui flat a meridie, idest a prosperitatis consideratione. Quartus vero est tentatio sive timor adversitatis et miseriae, et iste flat ab Aquilone ex consideratione asperitatis poenitentiae. Gubernaculum vero in isto mari est cordis intentio, sicut dicit Glossa. Qui ergo habet perversam intentionem est sicut sopitus gubernator in medio mari amisso clavo. Et quantus ignis quam magnam et cetera. Supra posuit commodum coercitionis linguae; hic ponit damna quae proveniunt ex ejus laxatione. Unum est inquantum bonum consumit: unde comparatur igni. Aliud inquantum mala committit; unde dicitur universitas iniquitatis. Primo ergo ponit ista duo damna in generali. Secundo in speciali, ibi: lingua constituitur in membris nostris et cetera. Dicit ergo, ecce quantus ignis, ita lingua modicum membrum est, et magna exaltat, et ecce, idest in evidenti est, quantus ignis, idest quam parvus ignis, quam magnam sylvam incendit, (quam idest valde) magnam. Ecclesiast. 11, a scintilla una augetur ignis. Glossa, sic lingua incontinens magnam materiam operum perire facit, et lingua ignis est, idest inflammata sicut ignis. Dicitur autem ignis propter sui mobilitatem, sive velocitatem, quia utrumque maxime mobile est: vel propter ardorem loquendi et alios inflammandi. Eccles. 20, apertio oris illius inflammatio est. Universitas iniquitatis ipsa est; quia, sicut dicit Glossa, fere per ipsam omnia facinora aut concinnantur, ut latrocinia et stupra, aut patrantur, ut perjuria et falsa testimonia, aut defenduntur, ut cum quilibet impius excusat malum quod commisit, simulat bonum quod non fecit. Vel dicitur universitas iniquitatis, quia per linguam peccat homo contra Deum, blasphemando et perjurando: contra proximum detrahendo, conviciando: contra seipsum jactando, et sic evacuat omnia bona. Lingua constituitur. Hic ponuntur damna in speciali: unde dicit, lingua constituitur in membris nostris, idest inter membra nostra, quae maculat totum corpus, idest totam congeriem bonorum operum, quasi quorumdam membrorum: et hoc quo ad opera jam facta. Sic accipitur corpus Lucae 11, si oculus tuus fuerit simplex, totum corpus tuum lucidum erit, et inflammat rotam nativitatis nostrae, idest cursum vitae hujus instabilem, unde rota fortunae dicitur, et hoc quo ad opera fienda. Glossa, inflammatur haec rota nativitatis nostrae igne linguae, cum vitium nativae perturbationis ineptis et noxiis sermonibus accumulatur, inflammata, scilicet lingua a Gehenna, idest a suggestione Diaboli, qui secundum Glossam merito Gehennae comparatur, quia sicut Gehenna semper ardet, ita Diabolus ubicumque sit, sive in aere, sive sub terra, secum fert tormenta suarum flammarum. Hic primo invidendo malum suggerit, deinde per linguam aperit, et postea per cetera membra ad effectum perducit, sicut dicit Glossa. Omnis enim natura bestiarum et cetera. Hic est alia pars in qua ostenditur difficultas repressionis linguae. Et primo notatur difficultas. Secundo difficultatis causa. Inquietum enim malum est. Haec autem difficultas ostenditur ex comparatione ad alia animalia difficile domabilia: unde dicit: omnis enim natura: ita et praedicta mala proveniunt ex lingua: et certe non est mirum, quia est difficilis ad domandum, omnis enim natura bestiarum, idest animalium ferocium, quadrupedum, ut leonum et hujusmodi, et volucrum, ut aquilarum, et serpentium, quales sunt qui repunt in terra, et ceterorum animalium, sylvestrium, domatur. Glossa, quotidie. Vel domatur idest domabilis et domita est. Glossa, jam antea, a natura humana, idest ab homine. Sed quomodo est hoc verum, cum multa videantur indomita? Responsio: potest dici quod loquitur pro statu primae innocentiae. Vel omnis natura bestiarum, idest aliqua de omni, scilicet de bestiis volucribus serpentibus et cetera. Nam ut dicit Glossa, narrat Plinius humanissimam aspidem in Aegypto a patre familias domitam et quotidie de camera sua egressam, ut a mensa ejus annonam accipere solitam. Narrat etiam Marcellinus tigridem mansuetam factam ab India, Athanasio principi missam. Vel ut vult Glossa, haec verba possunt intelligi metaphorice. Quidam enim sunt bestiae, idest bestiale sensu et opere, ut praedones et homicidae. Quidam volucres ineffabilitate, quidam vero serpentes astutia nocendi: et isti possunt facilius converti quam lingua a malo refrenari: unde sequitur, linguam autem nullus hominum domare potest, idest regere quin labatur aliquo modo. Glossa, nullus est qui aliquando in lingua non delinquat. Sed contra, Psalm.: dixi, custodiam vias meas ut non delinquam in lingua mea. Responsio. Potest servari a delicto gravi, sicut doli, detractionis, jactantiae, sed non a levi semper: imo omnes offendunt vel superflue vel otiose loquendo. Glossa, nullus doctorum potest domare linguam verbosorum subditorum. Est enim inquietum malum plena et cetera. Hic ostenditur causa difficultatis repressionis linguae: et ponitur duplex. Prima sumpta est ab inquietudine. Secunda ab infectione, ibi: plena veneno. Tertio hoc probat ibi: in ipsa benedicimus Deum: ubi primo probat. Secundo improbat, non oportet. Tertio exemplis confirmat numquid fons. Primo exemplo fontis. Secundo exemplo arboris numquid potest fratres et cetera. Tertio exemplo aquae, sic neque etc.: quasi dicat, ita non potest domari vel reprimi, quia inquietum malum est, quia est membrum labile et lubricum, quia consistit in humido, unde non ita cito fatigatur sicut aliud membrum. Inquietum dicitur, quia cito transit de malo ad malum, ut a conviviis ad scurrilia, ab illis ad detractiones; vel quia cito transit de uno in alium, et multos facit malos, vel eos offendendo, vel exemplo corrumpendo, plena veneno mortifero Glossa, more veneni serpit de uno in alium transeundo. Et dicit mortifero, ferente mortem, non corporis tantum, sed animae: ut patet in detractore qui uno ictu tres interficit: scilicet se loquentem et libenter audientem, et eum de quo loquitur impatienter sustinentem. Et vere plena veneno, quia ex ipsa procedit benedictio et maledictio, unde in ipsa benedicimus Deum patrem, idest totam Trinitatem, quae Deus est per potentiam creationis: pater per gratiam adoptionis. Vel Deum, idest filium cui appropriatur sapientia. Deus enim dicitur a Theon quod est videns, et patrem, cui appropriatur potentia. Benedicimus inquam gratias agendo et laudando, et in ipsa maledicimus, aperte conviciando, vel occulte detrahendo homines qui ad similitudinem Dei facti sunt. Glossa, rationales ut ipse est, vel sicut ipse principaliter praeest omnibus, ita et homines ceteris creaturis: unde similitudo ibi accipitur large, pro omni conformitate ad Deum, sive naturali, sive gratuita. Genesis 1, faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Dicitur autem factus ad similitudinem et ex parte animae secundum tres potentias imaginis, et ex parte corporis secundum erectionem ejus ad caelestia, et ex parte conjuncti secundum repraesentationem totius exemplaris quo ad corporalia et spiritualia. Ex ipso ore: primo ex ore cordis, postmodum ex ore corporis procedit maledictio in hominem et benedictio in Deum, qui est creator hominis, quae sunt res valde contrariae. Et dicit, procedit, ad exemplum aliorum: quia, ut dicit Glossa, alii videntes quod agimus, exemplo nostro inducuntur, ut similiter faciant. Non oportet, fratres mei, haec ita fieri. Glossa, non est utile, scilicet benedictionem et maledictionem procedere ex eodem ore: et hoc patet per exemplum. Numquid fons de eodem foramine emanat dulcem et amaram aquam? Quasi dicat, non. Similiter nec aliquis debet dissolvere linguam in amaritudinem maledictionis, et dulcedinem benedictionis. Sicut enim tangit Glossa, si misces simul dulcem et amaram aquam, commixtione amarae, dulcis in amaram convertitur, non amara in dulcem. Si quaeratur, quae est ratio, quare potius dulcis in amaram quam amara in dulcem vertatur. Responsio, dulce medium est in saporibus: quod patet ex hoc, quod sensus in mediis delectantur; amarum vero est extremum; quod patet ex hoc, quod sensus tristatur in extremis: facile vero disceditur a medio, sed non facile acceditur. Idem probat exemplo arboris, numquid potest, fratres mei, ficus uvas facere, aut vitis ficus? Quasi dicat: non. Nam, ut dicit Glossa, sicut arbor amisso naturali fructu fructum alterius arboris ferre non potest: sic maledictus, et si bene loqui videatur fructum benedictionis non habet. Sic, idest sicut fons et arbor. Neque salsa, aqua scilicet. Dulcem potest facere aquam, immediate scilicet. Potest tamen de aqua salsa fieri dulcis per transcolationem factam in vase terreo misso in mare, ut docet philosophus. Sic etiam de mari exeunt flumina dulcia per transcolationem terrae. Nota linguam malam multiplicem, scilicet tertiam detractorum. Eccles. 28, lingua tertia multos commovet, et dispersit illos de gente in gentem. Falsam adulatorum. Ecclesiast. 20, qui edunt panem illius, falsae linguae sunt. Magniloquam superborum, Psalmus: disperdat dominus universa labia dolosa. Vipeream haereticorum. Job 20, occidet eum lingua viperae. Blasphemam maledictorum. Job 10, imitaris linguam blasphemantem, et condemnabit te os tuum. Dolosam hypocritarum. Psal. 119, quid detur tibi, aut quid apponatur tibi et cetera. Coinquinatam luxuriosorum. Eccl. 51, liberasti me a lingua coinquinata. Iniquam advocatorum. Prov. 17, malus obedit linguae iniquae, et fallax obtemperat labiis mendacibus. Quis sapiens et disciplinatus et cetera. Supra instruxit Jacobus salutatos, quantum ad ordinationem cordis et sermonis; hic instruit eos quantum ad ordinationem conversationis. Ubi primo monet eos facto potius quam verbo ostendere sapientiam suam. Secundo, ostendit quod aliter non veram, sed falsam habent sapientiam quod si zelum amarum. Tertio, describit sapientiam falsam non est enim ista sapientia. Quarto e contra describit sapientiam veram quae autem de sursum est. Et primo, a merito praesenti. Secundo a praemio futuro fructus autem justitiae. Dicit ergo, quis sapiens. Glossa, non debetis cito effici doctores: quia quis est ex vobis sapiens? Glossa, cognitione. Est enim sapientia rerum humanarum atque divinarum cognitio, ut dicit Augustinus. Et disciplinatus, exercitio vitae, ut dicit Glossa. Nam, ut ait Augustinus, disciplina est ordinata morum correctio. Hoc petit Psalmista, bonitatem et sapientiam et disciplinam doce me. Quis? Quasi dicat: rus. Ostendat ex bona conversatione sua, scilicet exteriori. Glossa, prius discat bene operari, quam alios instruere; ut bene conversando inter vos, exemplum aliorum possit esse. Actuum 1, coepit Jesus facere et docere. Bernardus, efficacior est vox operis quam sermonis: nec sufficit doctori facere, sed etiam ostendere. Matth. 5: sic luceat lux vestra et cetera. 1 Petri 2, conversationem vestram inter gentes habentes bonam. Et hoc in mansuetudine sapientiae, idest sine indignatione irae, ne propter suam sapientiam et bonam operationem despiciat alios, ut dicit Glossa. Debet enim sic ostendere exempla perfectionis, ne propter hoc indignetur contra imperfectos, et despiciat eos. Sapientiae, idest sapienti, vel discreto: vel quam sapientia facit. Quod si zelum amarum, indignationis, respectu aliorum: de malis indignatio dicitur zelus, quantum ad animi commotionem: amarus, quo ad annexam perturbationis anxietatem. Et contentiones, dissensiones de bonis. Et dicit contentiones pluraliter, quia frequenter difficile est contendere: sed contentionibus deservire, et eas frequentare, hoc turpe. 1 Corinth. 11, si quis videtur inter vos contentiosus esse. Sunt in cordibus vestris, quamvis non prorumpant in verba, ut dicit Glossa. Nolite gloriari de sapientia, superbiendo, aut ex hujusmodi sapientia gloriam aeternam sperando. Et mendaces esse, disciplinam quam non habetis simulando: quia, ut ait Gregorius, vera justitia compassionem habet, falsa indignationem. Adversus veritatem, idest Christum, qui est veritas. Glossa, nolite mentiri Deo, cui in Baptismo promisistis pompis Diaboli abrenunciare, quod non facitis cum de bonis operibus superbitis. Aliter exponitur in Glossa, quo ad principium, sic: quod si zelum habetis, quo ad Deum, ut faciatis bona opera et ei placeatis: amarum, quo ad proximum, verbis indignantibus ipsum exasperando et despiciendo: et contentiones, idest fervores, contendendi, sunt in cordibus vestris, etsi in verba non prorumpitis: nolite gloriari, ut prius. Nota quod quadruplex est zelus: primo, ignarus. Rom. 10, secundum aliam literam: legem habent, sed non secundum scientiam. Item amarus, Jacobi 3, quod si zelum amarum etc.: et 1 ad Corinth. 3, malignus. Sap. 1, nolite zelare mortem in errorem vitae vestrae. Item bonus. Psalmista, zelus domus tuae comedit me. Non est enim et cetera. Hic describit sapientiam falsam, cui merito in tali non est gloriandum. Non est enim ista sapientia, quae est scilicet cum indignatione ad alios et contentione. Glossa, inflata et indignans. Desursum descendens, idest non a Deo, a quo est omne bonum, supra 1, omne datum optimum: sed potius deorsum ascendens. Contra Eccles. 1, omnis sapientia a domino Deo est. Responsio, sapientia est a Deo, sed malus usus non est a Deo: sicut Rom. 8, prudentia carnis mors est. Vel potest dici, quod ipsa sapientia de qua loquimur hic, non est sapientia secundum existentiam, sed secundum apparentiam. Nam de vera sapientia dicitur, quod non habet amaritudinem conversatio illius, nec taedium convictus illius: sed gaudium et laetitiam. Sed terrena, idest terrenae gloriae cupida, animalis, quaerens voluptuosa et carnalia, in quibus delectatur sensus, more animalium: non spiritualia, in quibus gaudet spiritus. Et diabolica, quaerens dignitates suas, suggerit Diabolus. Vel terrena, propter concupiscentiam oculorum; animalis, propter concupiscentiam carnis; diabolica, propter superbiam vitae. 1 Joan. 1, omne quod est in mundo et cetera. Vel terrena, propter divitias; animalis, propter delitias; diabolica, propter honores. Et vere, non est a Deo. Ubi enim est zelus, idest indignatio animi. Et contentio, idest dissensio in verbis, quae frequenter sequitur ex indignatione. Ibi inconstantia, idest instabilitas in bono. Nec mirum, quia non habet firmum humilitatis fundamentum: et omne opus exterius et interius pravum in malo, quia ex mala arbore non potest procedere nisi malus fructus, Matth. 7. Vel sic, ubi est zelus, idest invidia et contentio in verbis, est inconstantia, idest progressus in peccatis: quia talis non stat in uno malo, sed a malo cordis procedit ad malum oris, et ab illo ad peccatum operis. Quae autem et cetera. Hic distinguit veram sapientiam a merito. Et primo, a merito quod consistit in comparatione boni. Secundo, ab eo quod consistit in declinatione mali non judicans. A merito in operatione boni dupliciter. Primo, ab eo quod facit homo per se. Secundo, ab eo quod facit homo excitatus aliunde suadibilis. Bonum quod facit homo per se, vel pertinet ad ordinationem concupiscibilis, sic dicitur pudica: vel irascibilis, sic pacifica: vel rationalis, sic modesta. Bonum autem quod facit homo aliunde excitatus, vel facit excitatus alterius verbo, suadibilis, vel alterius exemplo bonis consentiens; vel alterius incommodo plena misericordia. Non judicans. Hic tangitur meritum sapientiae in mali declinatione. Primo, ne fallatur, non judicans. Secundo, ne fallat, sine simulatione. Dicit ergo. Quae autem desursum est sapientia, idest a Deo. Ecclesias. 1, fons sapientiae verbum Dei in excelsis. Primum quidem pudica est, idest casta in se. Hic est primus color in pictura sapientiae, qua reformat imaginem Dei in anima per peccatum deformata: scilicet candor pudicitiae. Glossa: nisi primo pudicitia sedeat in mente, nulla perfectio sequitur in opere. Deinde, pacifica, ad proximum. Glossa: per elationem se a Deo vel a proximorum societate non disjungit. Pacifica, hominem pacificans cum Deo, hominem cum homine; et in eodem homine, spiritum cum carne, ut carnem sibi subjiciat; modesta, in operibus suis modum tenens. Modus est, stare in medio, nec modum excedens nec infra subsistens, nec parum nec nimis. Versus. Est modus in rebus, sunt certi denique fines, quos ultra citraque nequit consistere rectum. Suadibilis, ab aliis in corrigendis defectibus suis. Glossa, si in aliquo minus agit propter negligentiam vel ignorantiam, suasioni bonorum assensum praebet: cui ergo suaderi non potest, ut in aliquo se errasse recognoscat, sapientia caret. Bonis consentiens, amando et promovendo aliorum bona, et etiam imitando. Glossa, quae bonis placent, sibi non displicent. Plena misericordia, revelando aliorum mala poena. Et fructibus bonis, idest bonis operibus. Misericordia, quantum ad affectum per compassionem: fructus boni, quantum ad effectum per bonam operationem: unde Glossa, fructibus bonis, idest misericordiae operibus, jejuniis, eleemosynis, vigiliis, orationibus. Non judicans, quo ad intentionem aliorum judicio, scilicet suspitionis, vel condemnationis. Matth. 6, nolite judicare, et non judicabimini. Sine simulatione, quo ad intentionem propriam. Glossa, non postulat videri doctior vel sanctior quam est, ne lateat proximum ad commendationem sui, quod contentiosa sapientia facit. Scit enim quod simulatores et callidi provocant iram Dei, Job 36, et quod, ut ait Augustinus, simulata aequitas non est aequitas, sed duplex iniquitas. Possunt autem hae octo conditiones sapientiae reduci ad octo beatitudines. Matth. 5. Ipsa quidem sapientia pudica est, per munditiam cordis: pacifica, per pacificationem: modesta, per paupertatem: suadibilis, per mititatem: bonis consentiens, per esuriem justitiae: plena misericordia, per misericordiae amorem: non judicans, sed compatiens, per luctum: sine simulatione, per tolerantiam persecutionum. Fructus autem justitiae. Hic eam describit a praemio, quasi sic dicat (Glossa): non solum propter praedicta debetis hujusmodi sapientiam appetere; sed ideo, quia fructus, idest merces justitiae, quae pro justis operibus redditur. Et dicit, justitiae, quia ipsa est vera sapientia. Job 28, ecce timor domini ipse est sapientia. In pace, idest in spe pacis aeternae, seminatur, ad habendum praeparatur: seminatur, inquam, facientibus, ad utilitatem facientium, pacem. Glossa: opera pacis. Isaiae 32. Erit opus justitiae pax. 1 Corinth. 9, quae seminaverit homo, haec et metet. ####  |