| #### CAPUT 5 |

| #### #### Omnis qui credit et cetera. Hic ostendit quibus credendum, quia Christum confitentibus; allegans primo fidei efficaciam et virtutem. Secundo veritatis attestationem, ibi, spiritus est qui testificatur. Tertio, credentium utilitatem, ibi, haec scribo vobis. Hujus autem efficaciam et virtutem ostendit, primo respectu Dei. Secundo respectu mundi, ibi, quoniam omne quod natum est. Respectu Dei, tripliciter. Primo, quia facit natum Dei. Secundo, quia facit diligere natos Dei, ibi, omnis qui diligit eum. Tertio, quia facit servare mandata Dei, ibi, hoc est enim charitas Dei. Dicit ergo omnis et cetera. Glossa: vere qui diligit Deum, diligit fratrem suum. Nam et qui diligit genitorem, diligit et genitum. Omnis, scilicet secundum triplicem statum fidei; videlicet, incipientis, proficientis et perfectae, qui credit, inquam, fide formata non informi. Glossa. Credit qui sic vivit quomodo Christus praecipit, qualiter et Daemones non credunt, Jacobi 2. Quoniam Jesus est Christus. Messias scilicet in lege promissus, ex Deo natus est, nativitate scilicet spirituali per fidem, non carnali per carnem. Joan. 1, dedit eis potestatem filios Dei fieri. Et talis diligendus est, quia, et omnis qui diligit eum qui genuit diligit et eum qui natus est ex eo. Hoc exponitur dupliciter: vel de generatione aeterna, vel temporali. De aeterna sic: qui diligit eum, scilicet patrem qui genuit filium aeternaliter, diligit eum qui natus est ex eo, idest filium aeternaliter a patre genitum. Sed qui diligit filium, diligit membra ejus. Ergo qui diligit Deum patrem, et filium naturalem, diligit et membra filii, scilicet filios adoptionis. Ergo fides quae facit membra Dei sive filios, facit diligendos. De temporali sic, omnis qui diligit eum qui genuit, per fidem scilicet, de qua generatione dicitur Jacob. 1, voluntarie genuit nos verbo veritatis; diligit eum qui natus est ex eo, scilicet in fide; et sic iterum nasci ex fide facit diligere Deum. Isto duplici modo legit Glossa Augustini. In hoc etc. quasi dicat: quis autem vere diligit? In hoc, scilicet affectu, vel signo, cognoscimus, id est cognoscere possumus, quoniam diligimus natos Dei, scilicet fratres nostros qui sunt nati ex Deo per fidem. Cum Deum patrem eorum, diligamus, affectu. Matth. 22, diliges dominum Deum tuum et cetera. Et mandata ejus faciamus, in effectu. Joan. 14, si quis diligit me, sermonem meum servabit. Hoc est secundum Glossam, ideo hoc conjungo ut diligamus et mandata ejus faciamus, quia aliter non est dilectio. Gregorius, probatio enim dilectionis exhibitio est operis, haec est enim, idest esse ostenditur, charitas Dei, idest qua Deus diligitur. Joan. 15, si diligitis me, mandata mea servate. Glossa, non diligit regem qui ejus negligit legem; ex amore enim regis ejus lex debet impleri. Vel sic, haec est charitas Dei, idest talis efficaciae in nobis. Ut mandata ejus custodiamus, idest quod facit nos custodire Dei praecepta, et mandata ejus gravia non sunt, idest difficilia. Et ideo, ut dicit Glossa, libenter custodienda sunt. Matth. 11, jugum enim meum suave est et cetera. Glossa, quae natura sunt dura et aspera, amor Dei et spes praemii facit levia. Si quis gravia ea esse dicat, infirmitatem suam accuset, quia forti sunt levia. Ideo reputat ea minima. Matth. 5, qui solverit unum de mandatis istis minimis et cetera. Vel gravia non sunt, idest ponderosa et deprimentia. Glossa, non trahunt deorsum ut talentum plumbi etc., Zachariae 5. Sursum pervehit et excelsos facit custodia mandatorum. Quoniam omne quod natum et cetera. Hic ostendit efficaciam hujusmodi fidei et virtutem respectu mundi, ostendens primo quod per fidem mundus vincitur. Secundo per quam fidem vincitur, quia divinitatis Christi, ibi: quis est autem qui vincit. Et humanitatis, ibi: hic est enim qui venit per aquam. Dicit ergo, quoniam omne, idest omnis vir vel mulier. Neutrum tamen ponit, quia in generatione spirituali distinctio sexus nihil facit. Ad Galat. 4, in Christo Jesu non est masculus neque femina, quod natum est ex Deo, nativitate spirituali per fidem et charitatem. Glossa, nascitur ex Deo qui diligit Deum et proximum, vincit mundum. Glossa, contemnit blandimenta vel adversitates saeculi, idest mundi prospera et adversa, et ipsam mortem corporis; et quae sursum sunt quaerit. Joan. 15, confidite, ait filius, quoniam ego vici mundum, et haec est. Glossa, ne quis sua virtute confidat se posse vincere mundum, subdit, haec est. Glossa, demonstrative quasi digito ostendit, fidem tamquam consistentem et permanentem, secundum illud, ad Hebr. 11, est autem fides substantia sperandarum rerum etc., victoria, causaliter virtus efficiens. Victoria, inquit, quae vincit mundum, fides nostra. Ad Hebr. 11, sancti per fidem vicerunt regna etc., Glossa, illa fides quae per dilectionem operatur, Galat. 5, non fides haereticorum aut peccatorum. Sed objicitur de hoc quod dicit, omne quod natum est ex Deo vincit mundum: quia iste imperfectus natus, natus est ex Deo, non tamen vincit mundum, quia vincere mundum est abrenuntiare mundo, quod perfectorum est. Responsio. Vincere mundum dupliciter dicitur. Subjiciendo vel abstinendo sive abjiciendo. Primo modo vincunt imperfecti. Secundo modo perfecti. Quis est autem. Determinat quae fides vincit mundum, quia fides Christi. Qui vincit mundum, mundi prospera et adversa contemnendo, nisi qui credit, fide formata, quoniam Jesus est filius Dei? Scilicet naturalis coaeternus consubstantialis patri: quasi dicat: quis est qui vincit mundum nisi is qui habet fidem de divinitate Christi? Mundus enim quasi duplici manu pugnat contra nos: scilicet dextera prosperitatis per prospera nos alliciendo. Et sinistra adversitatis nos per adversa terrendo. Et certe qui bene crediderit Christum esse filium Dei, de facili vinceret mundi prospera et adversa. Si enim Christus est filius Dei; ergo summe bonus; ergo in ipso non fuit defectus veri boni, nec praesentia veri mali. Cum ergo temporalis prosperitas in ipso defuerit et adversitas affuerit, restat quod temporalis prosperitas non est vere bona, et ita non est appetenda; nec adversitas est vere mala, et ita non est timenda. Augustinus, omnia bona terrena contempsit homo Christus ut contemnenda monstraret: et omnia mala terrena sustinuit quae sustinenda praecipiebat; ut nec in illis quaereretur felicitas, nec in istis timeretur infelicitas. Unde ad Hebr. 11, fide grandis effectus Moses, negavit se esse filium filiae Pharaonis et cetera. Hic est qui venit. Glossa, et quia sola fides divinitatis non sufficit, addit de humanitate, hic est Jesus Christus, Jesus nomen proprium, Christus nomen appellativum, qui venit, qui erat aeternus apud patrem, venit ad homines, sicut dicit Glossa, ad salutem et peccatorum remissionem per aquam. Glossa, Baptismi, et sanguinem, Glossa, passionis. In aqua venit, ut vim regenerativam ex contactu suae mundissimae carnis aquis conferret; et sic Baptisma consecraret in sanguine et nos redimeret. Et significatum fuit Joan. 19, ubi dicitur: unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. Jesus, idest salvator. Christus idest unctus, non in aqua, Baptismatis, solum, ad abluendum, sed in aqua et sanguine. In aqua Baptismatis ad abluendum et sanguine passionis ad redimendum. Aqua enim solum non lavaret nisi a sanguine virtutem haberet. Et ipse est qui testificatur. Hic allegat veritatis attestationem; allegans primo testium sufficientiam et idoneitatem. Secundo testimoniorum receptibilitatem, ibi: si testimonium hominum et cetera. Testium, inquam, sufficientiam et idoneitatem. Primo allegat de divinitate et humanitate. Secundo specialiter de divinitate, ibi: tres sunt qui testimonium dant in caelo. Tertio specialiter de humanitate, ibi: et hi tres unum sunt. Dicit ergo, et spiritus est. Glossa: licet secundum hominem sit passio, tamen, spiritus est qui testificatur, vel spiritus sanctus qui visus est super eum in specie columbae. Luc. 3, vel spiritus, idest doctor spiritualis. Utroque modo exponit Glossa. Quoniam Christus est veritas, idest vere in duabus naturis, idest habens veritatem in utraque natura, non apparentiam sive existentiam: quod esset si haberet carnem phantasticam et corpus phantasticum sicut posuit Manichaeus. Joan. 14, ego sum via, veritas et vita. Hoc testimonium perhibuit ei spiritus sanctus, Matth. 3, et Luc. 3, quando descendit super eum. Et Joan. 1, quando descendit super baptizatum et in specie columbae requievit et cetera. Idem, super quem videris spiritum descendentem super eum, hic est qui baptizat, quoniam tres sunt et cetera. Glossa. Per hoc apparet quod Christus est veritas, idest verus Deus et verus homo, quia de utroque certum habemus testimonium. Quoniam tres sunt personae, scilicet, quaerebant enim olim haeretici: qui tres? Et responsum est eis, tres personae, ut dicit Augustinus, non ut illud diceretur, sed ne omnino taceretur, qui testimonium, de veritate Christi secundum Glossam, dant in caelo, vel materiali, quia ibi magis relucent opera Trinitatis. Unde ibi per quamdam appropriationem dicitur esse Deus. Psalm. Ad te levavi oculos meos qui habitas in caelis. Vel spirituali, scilicet anima facta ad similitudinem ejus. Isaiae ult. Caelum mihi sedes est. Vel in caelo, idest de caelo. Quia vox patris de caelo audita est, tu es filius meus dilectus et cetera. Et spiritus apparuit de caelo. Luc. 3, apertum est caelum et descendit spiritus sanctus corporali specie. Ipsum etiam verbum de caelo missum est. Psalm. A summo caelo egressio ejus, pater. Glossa, pater dedit testimonium deitatis Christo, cum dixit, hic est filius meus dilectus, Luc. 3. Verbum, idest filius. Glossa, ipse filius dedit testimonium, quando in monte transfiguratus personam deitatis et speciem aeternae beatitudinis ostendit, Luc. 9. Et spiritus sanctus. Glossa, spiritus dedit testimonium quando super Christum baptizatum in specie columbae requievit, Luc. 3. Vel quando ad invocationem nominis Christi corda credentium replevit, Act. 1. Item pater dat testimonium quod erat Deus, dans ei potentiam faciendi miracula. Filius dans sapientiam docendi utilia. Spiritus sanctus dans bonitatem perfectam et operandi meritoria, et hi tres unum sunt, in testimonium. Et ideo magis eis credendum. Glossa, de eadem re testantes. Vel unum sunt in essentia, quia unus Deus, quod figuratum fuit Gen. 23, ubi legitur quod Abraham tres vidit et unum adoravit, et tres sunt, scilicet testes, qui testimonium, de humanitate Christi, secundum Glossam, dant in terra, ad literam, hoc est in hac inferiori parte mundi. Vel in terra, idest de humanitate quae est terra ratione carnis. Et ponitur pars humanitatis pro toto. Vel in terra, idest in terrenis humanitatem Christi confitentibus. Et notandum quod ubi est testimonium de divinitate, dicitur in caelo. Ubi autem de humanitate, dicitur in terra. Quod valde congruit: ut de caelo detur testimonium de divinitate: de terra autem testimonium de humanitate. Spiritus. Glossa, anima humana quam emisit in passione. Luc. 23, pater, in manus tuas et cetera. Aqua, quae fluxit de latere, Joan. 19. Et sanguis, qui similiter fluxit de latere jam mortui, Joan. 19. Vel de toto corpore viventis gutta sanguinis perfluens, Luc. 22, vel sanguis quem effudit in circumcisione, Luc. 2. Item in oratione, Lucae 22. Item in flagellatione et in cruce, Matth. 27 et Joan. 19. Vel aqua in cunabulis ab eo emissa prae fletu. Sapient. 7, primam vocem similem omnibus emisi plorans. Item in suscitatione Lazari, Joan. 11, item in ascensu ad Jerusalem. Item in cruce. Ad Hebr. 5, cum clamore valido et lacrymis exauditus et cetera. Si testimonium hominum accipimus et cetera. Hic allegat testimoniorum receptibilitatem; ponens primo testimonium de filio naturali. Secundo testimonium de filiis, ibi: et hoc est testimonium. Testimonium de filio naturali ostendit esse receptibile. Primo ex parte testificantis. Secundo ex parte rei testificatae, ibi: quoniam hoc est testimonium Dei. Tertio ex parte suscipientis, ibi: qui credit in filium Dei. Quarto ex parte recusantis, ibi: qui non credit. Dicit ergo. Si testimonium hominum, Glossa: quasi ista certa testimonia debemus accipere. Quia si testimonium hominum, accipimus, mentiri scilicet possunt. Et dicit, hominum, in plurali. Quia Deuteron. 19, dicitur, in ore duorum vel trium stabit omne verbum. Vel sic, si testimonium hominum, idest prophetarum qui de Christo testificati sunt, accipimus, idest acceptamus et recipimus, testimonium Dei majus est. Et ideo magis accipiendum. Est enim Deus verax: omnis homo mendax, ut habetur Rom. 3. Glossa, si creditis hominibus praenunciantibus Christum venturum esse, credite et patri testificanti venisse. Magnum quippe fuit testimonium David, ut ait Glossa, dicentis, dixit dominus domino meo: sede a dextris meis. Magnum testimonium praecursoris, qui ait, Matth. 3, ego baptizo vos aqua: ille baptizabit vos spiritu sancto. Sed majus testimonium patris, qui ipsum visibiliter misit. Et vere majus; et ideo melius accipiendum, quoniam hoc est testimonium Dei quod majus est testimonio hominum, quia non est Deus sicut homo ut mentiatur, ut habetur Num. 23. Quia testificatus est de filio suo, naturali, scilicet Christo, quod est filius ejus, dicendo in Baptismo, hic est filius meus dilectus et cetera. Luc. 3. Et in transfiguratione, Matth. 17, qui credit in filium Dei: quasi dicat: ita pater testificatus est de filio suo, qui autem credit in filium Dei. Non ait filio vel filium, sed in filium. Differt enim, secundum Augustinum, credere Deo, credere Deum et credere in Deum, habet testimonium Dei patris in se, idest consentit quod testimonium Dei de filio suo sit verum. Vel sic, habet testimonium Dei patris in se, idest approbat divinum testimonium quod pater perhibuit de illo, et sic intelligit ipsum esse veracem in testimonio de filio. E contrario, qui non credit in filium Dei. Glossa. Qui dicit eum non esse filium vel minorem patre, mendacem facit eum. Quantum in se est: quia non reputat credibile quod dicit, eum scilicet Deum patrem. Glossa, qui non credidit, dicit patrem esse mentitum. Quoniam non credit in testimonium. Illud scilicet, hic est filius meus, Luc. 3. Quod testificatus est Deus de filio suo. Et hoc est testimonium quoniam et cetera. Hic ponit testimonium de filiis adoptivis. Et primo ostendit quale sit testimonium. Secundo qualiter verificandum, ibi: qui habet filium. Dicit ergo, et hoc est: quasi dicat: non solum testatur de filio naturali, sed etiam de filiis adoptivis. Unde Glossa: de filio testatus est, et etiam de nobis filiis adoptivis, quod vitam aeternam daret illis, et hoc est testimonium patris de filiis cui credendum est. Quoniam vitam aeternam dedit nobis, Deus nobis, scilicet apostolis vel filiis adoptivis, hic in spe, tamdem in re. Et hoc potest haberi eo quod dicitur Matth. 17, hic est filius meus dilectus: ipsum audite. Ipsum enim audire est vitam aeternam habere, hic in spe, in futuro in re. Joan. 6, domine ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Et in eodem, verba quae ego loquor vobis spiritus et vita sunt. Et haec vita, aeterna, in filio ejus est, idest per fidem filii. Joan. 6, omnis qui credit in me habet vitam aeternam. Vel in filio ejus, idest in filii visione. Joan. 17, haec est vita aeterna et cetera. Ipse enim est fons vitae. Psalm. 35, quia apud te est fons vitae, qui habet filium, Glossa, credendo et imitando, habet vitam aeternam, jam in spe, tandem in re. Sicut enim pater habet vitam in semetipso, sic dedit filio et cetera. Joan. 5. E contra. Qui non habet filium, nec credendo, nec imitando, non habet vitam. Nec in spe habet nec in re habebit. Joan. 3, qui incredulus est filio non videbit vitam aeternam: sed ira Dei manet super illum. Et nota quod Christus multa habuit testimonia. Primo a patre suo. Joan. 8, testimonium perhibet de me pater qui misit me. Secundo a seipso. Joan. 8, si ego testimonium perhibeo de meipso, testimonium meum verum est. Tertio a spiritu sancto. Joan. 15, cum venerit Paracletus, ille testimonium perhibebit de me. Quarto a Scripturis sanctis. Joan. 5, scrutamini Scripturas et illae sunt quae et cetera. Quinto de operibus bonis. Joan. 10, opera quae ego facio ipsa testimonium et cetera. Sexto a miraculis. Psalm. 35, mirabilia testimonia tua domine. Septimo a turbis. Joan. 11, testimonium perhibebat turba quae erat cum eo et cetera. Octavo ab apostolis. Act. 4, virtute magna reddebant apostoli testimonium de omnibus his. Psalm. 92, testimonia tua credibilia facta sunt nimis. Haec scribo vobis ut sciatis et cetera. Hic allegat credentium utilitatem triplicem. Prima est futurae beatitudinis certitudo. Secunda petitionum exauditio, ibi: et haec est fiducia et cetera. Tertia est a peccatis conservatio, ibi: scimus quia omnis qui natus est et cetera. Quarta Dei veri cognitio, ibi: et scimus quoniam filius Dei venit et cetera. In secunda parte ostendit primo qualiter per fidem exaudiuntur orantes pro seipsis. Secundo qualiter orantes pro aliis, ibi: qui scit fratrem suum et cetera. In prima parte primo dat impetrandi fiduciam. Secundo fiduciae ostendit causam, ibi: scimus quoniam habemus petitiones. Dicit ergo haec scribo vobis. Glossa, hic debetis adhibere fidem, quia ut certi sitis de vestra beatitudine futura, haec scilicet praedicta scribo, non tantum praedico ad majorem certitudinem, ut sciatis, certitudine fidei et spei, quoniam vitam aeternam habebitis, in futuro, qui creditis, in praesenti, in nomine filii Dei. Joan. 11, ego sum resurrectio et vita: qui credit in me, etiam si mortuus fuerit vivet, et haec est fiducia. Glossa, non tantum in futuro sperare debemus caelestia, sed etiam in hac vita impetrabimus quidquid salubriter petierimus: et haec est fiducia spei, quam habemus ad Deum. Non ad hominem, Psalm. 124, qui confidunt in domino sicut mons Sion et cetera. Hebr. 4, adeamus cum fiducia ad thronum gratiae ejus. Quia quodcumque petierimus secundum voluntatem ejus. Non secundum desideria nostra carnalia. Ideo dicitur, Matth. 26, non mea voluntas, sed tua fiat. Secundum voluntatem ejus petitur dupliciter, secundum Glossam: uno modo ut quod velit rogemus. Alio modo ut quales nos esse desiderat ad rogandum inveniamur, audiet nos. Petitionis effectum dando, aliter non, ut patet in Paulo, 2 Corinth. 12, et dicit, audiet nos, utendo futuro tempore ad significandum quod tale debet esse quod petitur quod in futuro accipiatur et ad futurum ordinetur. Unde temporalia non sunt petenda, nisi prout sunt ad vitam aeternam ordinata, et scimus, idest certi sumus ex promissione ejus. Joan. 15, si quid petieritis ad patrem in nomine meo et cetera. Quia audit nos quidquid petierimus, vel ad votum vel ad meritum. Et nota quod dicit quidquid; scilicet substantiale insolidum, quod est quid non accidentale sicut bonum temporale. Matth. 7, primum quaerite regnum Dei et cetera. Nota: si aliquis peteret a rege Franciae unam guttam aquae, unam picam, multum indignaretur. Scimus quoniam habemus et cetera. Hic ostendit per quid scire possumus, quia scilicet audiet nos. Ideo scilicet, quoniam petitiones habemus, nobis a Deo traditas. Vel traditione manifesta, quando docuit orare discipulos dicendo, pater noster qui es in caelis, Matth. 6. Vel traditione occulta quando docuit quid petendum. Nam quid petamus prout oportet nescimus, ut habetur Rom. 8. Quas postulamus ab eo. Glossa, nihil petamus quod sit eis adversum; nisi quod nos docuit, quod nobis inspiravit petamus. Et si in aliquo erramus, statim corrigamur. Argumentum quod major sit confidentia exauditionis in oratione dominica quam in aliis, unde frequentius et libentius dicitur. Qui scit fratrem. Hic ostendit qualiter exaudiuntur orantes pro aliis. Ubi primo ostendit pro quibus est orandum. Qui scit fratrem suum peccare, peccatum: quasi dicat: quia orantes exaudimur, qui scit per confessionem vel alio modo, fratrem suum Catholicum de Ecclesia numero et merito existentem peccare, peccatum, non ad mortem, Glossa, de quotidianis et levibus peccatis quae sicut difficile vitantur, ita de difficili curantur. Non ad mortem vero dicitur quis peccare secundum Glossam qui peccat non criminaliter vel non usque ad mortem. Est enim veniale peccatum quoddam per naturam propriam, quoddam per poenitentiam subsecutam. Tertio etiam modo peccatum non ad mortem potest dici quo non impugnatur gratia fraterna: petat, scilicet pro eo. Glossa. Si dicto seu verbo, aut cogitatione vel oblivione vel ignorantia peccasti, confitere fratri et postula ut pro te interveniat. Porro si grave peccatum fuerit, induc presbyteros Ecclesiae et ad illorum examen castigare. Et dabitur ei vita peccanti non ad mortem. Glossa, non criminaliter vel non usque ad mortem. Sed cum per veniale non amittatur vita gratiae, quomodo dicit quod dabitur vita peccanti non ad mortem, idest venialiter secundum unam expositionem? Responsio, dabitur ei vita gratiae major. Vel dabitur vita auferendo occasionem, scilicet veniale quod occasionaliter ducit ad mortem, quia diminuit fervorem charitatis. Est peccatum ad mortem: non pro illo dico ut roget quis. Ad evidentiam litterae quaeritur quid sit peccatum ad mortem. Et dicit Glossa, quod peccatum ad mortem est quod separat animam a Deo, sicut mors animam a corpore; sed quolibet mortale hoc facit; ergo quodlibet mortale est peccatum ad mortem. Si dicatur quod peccatum ad mortem plus separat quam mortale; contra: magis et minus non diversificant speciem; ergo secundum hoc, peccatum ad mortem et non ad mortem non differunt specie. Responsio, peccatum ad mortem dicitur dupliciter; generaliter et specialiter. Generaliter sic, quodlibet peccatum mortale dicitur peccatum ad mortem. Specialiter dupliciter: vel quo impugnatur gratia fraterna et quando adversus gratiam qua reconciliatus est invidis faucibus agitatur, vel quo agnita veritas impugnatur, vel ipsa finalis impoenitentia. Et hoc dupliciter: vel per propositum non poenitendi finaliter, vel protractione peccati usque ad mortem inclusive. Primo modo est peccatum generale. Secundo et tertio modo est peccatum speciale. Quarto modo circumstantia cujuslibet peccati mortalis in quo homo decedit. Et secundum hoc diversimode exponitur, illud quod sequitur, non pro illo dico ut roget quis. Nam si peccatum ad mortem dicitur primo modo, scilicet quodlibet peccatum mortale, sic exponitur. Non pro illo dico ut roget quis, idest qualiscumque; sed solum justus; injustus enim non posset ei impetrare primam gratiam, quia in tali statu existens non est dignus exaudiri. Si autem dicatur peccatum ad mortem secundo modo vel tertio modo, scilicet peccatum in spiritum sanctum, tunc exponitur sic. Non pro illo dico ut roget quis, idest qualiscumque justus, sed perfectus; quia non quicumque justus sufficit impetrare tali gratiam propter peccati immanitatem, secundum quod peccatum ad mortem dicitur. Quarto modo, scilicet peccatum in quo homo decedit, sic exponitur. Non pro illo dico ut roget quis, idest aliquis vel parvus vel magnus, quia nihil valeret ei. Isto modo negatio cadit super hoc verbum, roget. Aliis modis super hoc verbum, dico. Omnis iniquitas. Vere orandum pro peccantibus non ad mortem, quia multis peccatis occupantur omnes, et nullus potest esse sine peccato. Quia omnis iniquitas, idest inaequalitas vitae. Virtus enim est aequalitas vitae, rationi undique consentiens, ut ait Tullius. Peccatum est, supra 3, omne peccatum est iniquitas, et est. Glossa, super alia peccata, peccatum ad mortem, animam a Deo separans, vel usque ad mortem durans, vel fraternae charitati directe oppositum, sicut illud quod fit ex certa malitia, quod est peccatum in spiritum sanctum. Scimus quia omnis qui natus est et cetera. Hic ponitur utilitas tertia: ubi primo ostendit quod adeptio fidei conservat a peccato. Secundo quod ipsi sunt de adoptivorum numero, ibi: scimus quoniam ex Deo sumus. Dicit ergo, scimus. Ostendit qui sunt illi pro quibus orandum est, quia pro fratribus, quia omnis qui natus est ex Deo. Nativitate fidei formatae; de qua Joan. 1, dedit eis potestatem filios Dei fieri. Non peccat. Peccato ad mortem. Sed numquid haeretici et mali Christiani in Baptismo filii Dei facti fuerunt? Responsio. Intelligendum est per se inquantum natus est ex Deo; vel conjunctim, idest dum servat nativitatem; quamdiu natus non peccat mortaliter, scilicet peccato ad mortem, sed generatio Dei, idest gratia regenerans, conservat eum, a peccato ad mortem. Et non solum dicit, servat, sed conservat; quia non solum servatur a gratia, sed a libero arbitrio cooperante. Et malignus, idest Diabolus malo igni incendens. Psalm. 14, ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus. Vel malignus, idest homo malus igne malo inflammatus. Sap. 5, in malignitate nostra consumpti sumus. Vel malignus, idest mundus, in maligno, idest in malo igne positus, non tangit eum, idest immutando et in se convertendo. Quae enim se tangunt immutantur, praecipue si sint activa et passiva adinvicem. Licet enim Diabolus tentet interius et mundus exterius et amatores mundi persequantur, non tamen immutatur a stabilitate sua. Non ergo tangit trahendo a stabilitate sua. Sapient. 3, justorum autem animae in manu Dei sunt et non tanget illos tormentum malitiae, idest peccati mortalis. Scimus. Glossa, qui natus est ex Deo non peccat: nos autem sumus de illis. Scimus inquam certitudine fidei, quoniam a Deo sumus. Per fidem non per carnem. Joan. 3, oportet vos nasci denuo. Et scimus inquam, quia mundus totus in maligno positus est. Mundus, idest mundi amatores. In maligno, idest in malo igne triplici; concupiscentia scilicet divitiarum, deliciarum et honorum, de quibus supra 2, omne quod est in mundo et cetera. Vel secundum Glossam, in maligno, idest in maligni hostis subjectione. Unde dicitur princeps mundi Joan. 12. Vel mundus in maligno positus est, idest in malo anno. Dicitur vulgo de aliquo quod est positus in malo anno, quando quilibet accipit ab eo quicquid boni potest accipere. Quilibet enim capit et accipit a mundo quicquid boni potest. Unde in maligno positus est. Vel totus mundus materialis in maligno positus est, id est in malo igne, scilicet libidinis et peccati. Et maxime in igne triplici, scilicet luxuriae, de qua Job 31, ignis est usque ad consummationem devorans. Item superbiae. Job 1, ignis Dei descendit de caelo, et cunctas oves puerosque consumpsit. Item avaritiae. Jerem. 7. Filii colligunt ligna et patres succendunt ignem, et mulieres conspergunt adipem. Et scimus quoniam et cetera. Hic ponitur utilitas quarta: ubi primo ostenditur quod per fidem cognoscunt verum Deum. Secundo monet non redire ad culturam simulacrorum, ibi, filioli custodite. Dicit ergo, scimus, certitudine fidei. Quoniam filius Dei, id est Christus, qui est filius secundum divinitatem. Venit. Per assumptam humanitatem, non locum mutando, sed in assumpta humanitate mundo visibiliter apparendo. Unde non dicitur venisse, quod esset ubi prius non erat qui ubique erat, quia fuit alio modo quam prius. Prius enim erat in utero virginis per potentiam, praesentiam et essentiam. Postmodum vero fuit per unionem naturae assumptae. Et dedit nobis sensum, spiritualem fidei et sapientiae et intellectus, et hujusmodi donorum ad cognitionem spectantium. Rom. 12, reformamini in novitate sensus vestri. Aliter non potest haberi sensus, nisi a Deo detur. Sapien. 9, sensum autem quis scit, nisi tu dederis sapientiam et miseris spiritum sanctum tuum de altissimis? Et cognoscamus Deum verum, patrem scilicet credendo. Et simus in vero filio ejus. Glossa, amando. Et dicit, vero, ad differentiam filiorum adoptivorum. Simus in filio ejus sicut membra in corpore, et hoc ut vivamus. Actuum 17, in ipso vivimus, movemur et sumus. Item ut fructificemus. Joan. 15, sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite: ita nec vos, nisi in me manseritis. Hic, scilicet filius Dei. Est verus Deus. Per essentiam. Joan. 1, et Deus erat verbum. Et vita aeterna. Per causam. Joan. 17, haec est vita aeterna, et cetera. Filioli. Glossa. Et quia verum Deum cognoscitis, et vitam aeternam expectatis. Filioli inquam. Sic eos vocat affectus teneritudine, et eorum obedientiae promptitudine. Custodite vos, id est intellectum vestrum et affectum. A simulacris. Secundum Glossam, a cultura idolorum, vel a simulacris hypocrisis haereticorum, qui speciem sanctitatis assumunt cum non habeant. Et ideo vocantur simulacra, quia habent speciem viventium, et tamen vita carent. Vel ab avaritia, quae est servitus simulacrorum. Qui enim mundum Deo praeponunt, idololatrae sunt. Ad Galat. 5, quae est idolorum servitus, et cetera. ####  |