|
Ostenso, quod somnus et vigilia insunt omni animali vicissim et soli,
in hac parte ostendit quod conjuncti passiones sunt, et propter quam
causam: et haec in duas. Primo dat intentionem suam. Secundo
prosequitur, ibi, quoniam vero quaedam et cetera. Et ista in duas.
Primo dicit, quod somnus et vigilia sunt passiones sensus communis,
et ejus organi. In secunda ostendit propter quam causam eis insunt,
ibi, propter quam causam accidit dormire et cetera. Prima in duas:
in principalem et corollariam, ibi, sive omnibus et cetera. Prima in
tres. In prima ostendit majorem. In secunda ostendit minorem, ibi,
quoniam autem et cetera. In tertia infert conclusionem, ibi,
manifestum est autem et cetera. Media in duas, in principalem et
incidentalem, quae incipit, ibi, hoc autem simul. Et prima in
duas. Primo ponit minorem. Secundo probat eam per duas rationes,
ibi, quae quoniam. Et ista in duas secundum duas rationes. Et
secunda, ibi, et judicat et cetera. Dicit ergo primo intentionem
suam dicens: propter quam causam dormiunt et vigilant animalia
considerandum est modo, et circa quales sensus, sicut si sint circa
plures. Deinde cum dicit quoniam vero probat, quod somnus et vigilia
sunt passiones sensus communis et ejus organi, sic. Somnus et vigilia
omnibus partibus animalium insunt simul: sed sensus communis sequitur
ad omnes sensus particulares, et est commune eis: ergo somnus et
vigilia sunt passiones sensus communis. Et fundatur haec ratio super
hanc maximam: omnis passio, inhaerens pluribus sensibus, inhaeret per
naturam sui subjecti primi, quod reperitur in omnibus, ut dicit
Aristoteles in libro posteriorum: et ita cum somnus et vigilia sint
passiones sensus, et insunt omnibus partibus animalis, hoc erit de
necessitate per naturam sensus communis. Hujus rationis primo probat
majorem sic. Cum quaedam animalia habeant omnes sensus, ut perfecta,
quaedam non, sed solum tactum et gustum: et ad minus illos, nisi
fuerit aliquod animal summe imperfectum, quod animal est terrae affixum
more plantae, ut spongia maris, vel pars decisa animalis annulosi,
quae gustu carent, universaliter est verum quod non contingit animal
dormiens aliquo sensu particulari sentire: ergo necesse est hanc
passionem quae est somnus, simul inesse omnibus sensibus
particularibus. Hujus rationis primo ponit antecedens cum dicit,
quoniam vero; secundo consequens, cum dicit, manifestum quoniam.
Tertio declarat consequentiam dicens: si somnus inesset alicui
sensui, alicui non, tunc sentiret secundum unum et dormiret secundum
alium: quod est impossibile. Et hoc est quod dicit, ibi, nam.
Deinde cum dicit quoniam autem probat minorem dicens, quod in
unoquoque sensu particulari est aliquid proprium, et aliquid commune,
consequens ad ipsum proprium, et est ei sua propria operatio, ut visui
videre, et auditui audire; quaedam communis potentia sentiendi est,
consequens ad omnes sensus particulares. Deinde cum dicit qua et quod
probat consequens duabus rationibus. Quarum prima talis est. Aliquo
sensu sentimus nos videre: sed non sensu proprio: ergo aliquis est
sensus communis sentiens. Et hic primo ponit conclusionem. Et
secundo minorem, ibi, non enim. Deinde cum dicit et judicat ponit
secundam rationem, quae talis est. Aliquis sensus discernit
sensibilia diversorum generum, ut album a dulci: sed non facit hoc uno
sensu proprio, nec pluribus: ergo de necessitate est aliquis sensus
communis, faciens hujusmodi judicium et discretionem. Primo ponit
majorem. Secundo cum dicit, nec gustu, ponit minorem. Tertio cum
dicit, sed quadam, ponit conclusionem. Et ex hoc concludit ulterius
quod unus est sensus communis et principalis, et unum organum sentiendi
principale, quod licet sit idem et unum secundum substantiam, est
tamen diversum secundum esse inquantum sentit sensibilia diversa
genere. Et hoc est quod dicit, ibi, nam quidem, et quia superius
dictum est quod sensus communis sequitur maxime ad sensus particulares,
ne crederet quis quod hoc esset generaliter verum, addit consequenter
quod sensus communis maxime sequitur ad tactum, et simul est cum ipso,
quia tactus solus reperitur sine sensibus aliis et alii nunquam sine
tactu, ut dicit in libro de anima. Et hoc est quod dicit, hoc autem
simul. Et tunc concludit principalem conclusionem cum dicit,
manifestum est igitur. Deinde cum dicit propter quod infert corollarie
quod somnus et vigilia insunt omnibus animalibus. Tactus enim ad quem
sequitur sensus communis, inest omnibus animalibus ad minus. Deinde
cum dicit si enim ponit secundam rationem principalem; et est talis.
Ad cujus vacationem et quietem sequitur vacatio et quies omni sensui,
et non e converso, illius est somnus primo per se et vigilia: sed ad
vacationem sensus communis, sequitur vacatio omnium particularium et
non e converso, ad vacationem autem unius sensus proprii non sequitur
vacatio aliorum sensuum particularium, sicut nec ad actionem unius
sequitur actio alterius: ergo somnus non est passio sensuum
propriorum, sed communis. Primo ponit conclusionem, cum dicit, si
enim. Et continuat partem minorem cum antecedente cum dicit, si
enim. Et tertio addit tertiam partem minoris cum dicit, quemadmodum
autem. Deinde cum dicit manifestum autem quia dixit quod somnus est
vacatio sensuum, ne crederet quis, quod omnis vacatio esset somnus,
hoc removet dicens, quod non; quia multipliciter accidit impotentia
sensus propter defectum spirituum animalium in comparatione sensuum.
Aliter propter defectum illorum contingit aliquando amentia.
Similiter contingit insensibilitas propter occupationes venarum,
quibus deferuntur spiritus ad sensus exteriores. Nulla talis
impotentia sensus est somnus: sed quandoque est sensus impotentia, non
propter defectum organi particularis, neque ex quacumque causa, sed
propter impotentiam sensus communis per organum, quod provenit ex
defectu sensus materialis, per cujus impotentiam redduntur omnia organa
particularia impotentia ad sentiendum, et non e converso.
|
|
