|
Determinato prius de somnio, et quibusdam proprietatibus ejus,
hic determinat de quodam consequente somnum ad somnium, scilicet de
divinatione somni. Et est divinatio alicujus futuri et absentis
significati praecognitio. Et ista pars in duas dividitur. In prima
ponit intentum. In secunda prosequitur de intento, ibi, nam quod
omnes et cetera. Et ista in duas. Primo procedit opponendo.
Secundo determinando, ibi, necesse est et cetera. Prima in duas.
In prima ostendit divinationem per duas rationes. Secundo arguit ad
partem affirmativam quod divinatio sit, ibi, nullam vero. Prima in
duas secundum duas rationes. Et secunda ibi, sed de quibusdam. Illa
pars in qua procedit determinando, in duas dividitur. Primo
determinat de divinatione somniorum, quantum est ex parte ipsorum.
Secundo quantum est ex parte somniantium, ibi, quidam enim. Prima
pars dividitur in duas. Primo determinat de somnis, quorum origines
sunt semper in somnis. Secundo determinat de illis quorum origines non
sunt in somnis, ibi, de his vero et cetera. Prima in duas. Prima
ponit tres quaestiones, et exponit eas cum dicit, dico autem.
Secundo movet quasdam dubitationes circa illas, ibi, omnino autem et
cetera. Prima in duas secundum numerum trium conclusionum. Secunda
ibi, at vero quaedam. Tertia ibi, plura vero et cetera. Illa pars
in qua removet dubitationes, prima in duas. Primo removet unam circa
conclusionem ultimam. Secundo removet dubitationem circa primum,
ibi, quoniam non eveniunt. Prima in duas secundum duas rationes.
Secunda ibi, signum autem et cetera. Similiter alia pars habet duas
rationes. Secunda ibi, cum multa consulta. In speciali sic
procedit. Primo ponit intentum, dicens quod divinatio somniorum,
quae accidere dicitur, neque erit contemnenda, neque omnino suadenda.
Deinde cum dicit nam quod prosequitur intentum. Et primo probat per
duas rationes, quod divinatio somniorum est. Et primo ponit rationem
a rei judicio sic. Omnes vel plures dicunt somnia aliquid
significare; et ita divinatio somniorum potest adesse quia sic ostendit
causam in isto tractatu secundum hunc librum. Nam impossibile est,
famosum esse falsum secundum totum. Secundo ibi et quod de ponit
secundam rationem, quae talis est. De quibusdam somniis fit vera
divinatio: ergo et eadem ratione de omnibus. Deinde cum dicit nullam
vero arguit sic. Si ipsa somnia immitterentur a Deo et ipsa
divinatio, nulla alia causa est, ipsorum somniorum divinationem esse:
sed Deus non immittit somnia: ergo non est aliqua causa in illis quare
debeant somnia aliquid significare, et eorum divinatio esse. Minor
sic probatur. Somnia etiam accidunt quibusdam fatuis magis quam
sapientibus sed si essent a Deo, inconveniens esset ipsa potius
immittere fatuis quam sapientibus et omnibus hominibus indifferenter:
ergo Deus hujusmodi somnia non immittit. Hujus rationis primo ponit
medium. Secundo ponit majorem. Et hoc ibi, ablata. Tertio probat
eam sic. Supra naturam est cognoscere ea quae sunt in remotissimis
partibus per somnia, quoniam manifestum est quod hoc non potest esse
nisi per immissionem divinam. Et hoc ibi, de his enim. Deinde cum
dicit necesse igitur procedit determinando. Et primo ponit tres
conclusiones quas intendit probare. Et est prima talis, quod somnia
sunt signa eorum quae fiunt. Tertia est, quod somnia sunt accidentia
eorum. Secundo ibi dico autem exponit eas, dicens, quod causa
alicujus est somnium, sicut est causa interpositio lunae eclypsis
solis. Et est signum, sicut accidit soli eclypsari aliquo ambulante.
Neutrum tamen est causa alterius vel signum, sed solum a casu est quod
simul sunt. Et quia, quae a casu fiunt nullam causam habent, ideo
non fiunt semper neque frequenter, ut probatur in sexto metaphysicae.
Tertio ibi sunt ergo verificat has conclusiones. Et primo ponit simul
primam cum secunda, cum dicit, sunt igitur. Et postea declarat
primam, dicens quod boni medici dicunt quod oportet multum intendere
somniis; et causa est vel potest esse, eo quod somnia sunt signa
aegritudinum futurarum vel sanitatis futurae. Abundantia autem
caloris, in somno movet phantasma et facit apparere homini quod sit in
igne, et ita abundantia phlegmatis quod sit in aqua, quia talis
abundantia aliquo modo movet sensum tactus, licet in vigilia talis
motus propter sui parvitatem lateat. Similiter omnibus mechanicis
accidunt somnia, quae sunt signa fiendorum ab ipsis. Et hoc ibi,
dicunt quidem. Deinde cum dicit nam qui in dat causam hujusmodi
apparitionis de nocte: et est quod motus simulacrorum qui fiunt in die
non sunt valde magni et fortes, et ideo latent animam; sed in
dormiendo apparent hujusmodi motus, eo quod tunc quiescunt sensus a
magnis motibus sensibilium exteriorum; et ideo apparent quod multo
majores videntur esse quam sunt. Sicut enim parvus sonus in aure
dormientis apparet dormienti tonitruus esse, ita credit se gustare
mel, sive hujusmodi dulcia, parvo phlegmate descendente ad gustum:
apparet etiam sibi quod sit in igne propter calorem in ipso abundantem.
Et quod his causis appareant talia somnia, perpendunt expergefacti
post somnium. Nam causae praesentes fortes talium passionum, magis
possunt apparere in dormiendo quam in vigilia. Et ita somnia ipsarum
figurarum possunt esse. Deinde cum dicit at vero intendit verificare
secundam conclusionem. Et primo ponit eam. Secundo verificat eam,
dicens, quod illi qui debent facere aliquam operationem in futuro, vel
cum sint in praesenti in actu operandi, vel dudum inceperunt agere,
causa complementi, quod intendunt per phantasmata recta his, in somno
intuentur. Et causa hujus est, quod aliqua operatio inchoatur in
vigilando et non perficitur, quia non potest anima complete ejus
perfectionem cognoscere propter occupationes ejus, et operationes circa
simulacra quae imprimuntur in ea, et movent ipsam, et non potest
dijudicare propter varias occupationes impressas ipsi circa aliqua in
vigilando: si tamen dormit, quia tunc quiescit ab omni occupatione
exteriori, convertit se super simulacrum et complet in eis dormiendo,
quae incepit vigilando, et ita acquirit cognitionem per somnum mediante
quo perficit quod intendit. Et ita sunt somnia causae operationum
fiendarum. Et hoc dicit ibi, quemadmodum enim. Deinde cum dicit
plurima vero verificat tertiam conclusionem. Et primo ponit eam,
dicens, quod major pars somniorum sunt accidentia respectu eorum quae
sunt. Et hoc est solum a casu quod futura manifestantur, sicut omnia
alia somnia, quae transcendunt scientiam; et aliorum origo non est in
nobis simpliciter, sicut ea quae sunt de casualibus futuris, et de his
quae sunt in partibus remotis. Deinde cum dicit de his enim verificat
eam per simile. Sicut contingit aliquem cognoscere de aliquo futuro
contingenti, et deinde accidit illud contingens vel aliquod simile,
nec tamen ista cognitio est causa nec signum illius futuri, eodem modo
contingit aliquid somniare quod contingenter sit vel ex suo consimili,
nec tamen est somnium causa illius futuri, sed solum a casu, et ita
accidit. Et ideo etiam pro minori parte somnia eveniunt, quia quod
casuale est, non semper est, nec ut frequenter, ut dictum est prius.
Et hoc ibi, de his enim et cetera. Deinde cum dicit omnino autem
removet dubitationem contra conclusionem ultimam. Diceret enim
aliquis, hujusmodi somnia quae transcendunt scientiam humanam et fiunt
de valde remotis, cum sint causa, et naturaliter immittuntur a Deo,
etiam per ipsa possunt futura cognosci. Et hoc removet per duas
rationes. Prima est. Hujusmodi somnia fiunt in aliis animalibus,
ergo non sunt missa a Deo, nec fiunt per gratiam divinam. Deinde cum
dicit signum autem ponit secundam rationem, quae talis est. Homines
mali et infimi somniant et praevident futura per somnia; sed talibus
non immittit Deus aliquam gratiam sive cognitionem: ergo solum a
casu, et non per immissionem divinam, sic somniant. Deinde cum dicit
sed quorumcumque subjungit causam quare quidam multum somniant. Et est
quod natura istorum circa multa est occupata, idest multorum
phantasmatum informata, sicut contingit melancholicis, et ideo multa
vident somnia. Quasi enim circa plura et diversa occupantur in
vigilando, ideo a similibus phantasmatibus manifestantur in dormiendo.
Fortunati autem aliquando divinant futura, sed hoc est a casu et non
ab arte, nec per naturam, sicut est, si multi contendunt circa
aliquid, a casu est quod unus illorum vincat. Et hoc est quod dicit
sed quorumcumque. Deinde cum dicit quoniam autem removet aliam
dubitationem circa primam conclusionem. Quaereret enim aliquis, cum
somnia sint futurorum, quare non semper accidunt ea quorum sunt signa:
multis enim apparent signa quod sunt in igne, et tamen non
febricitant. Sed hoc removet per simile, dicens non esse inconveniens
multa non evenire, quorum signa somnia sunt. Ita enim est in natura
quod multa signa apparent in corporibus inferioribus, quorum consignata
non sequuntur, sicut infirmo apparet aliquando signum mortis vel
sanitatis, et tamen non sequitur signatum. Et sic in caelestibus
aliquando apparet signum pluviae vel venti, et tamen non sequuntur
significata. Et causa hujus est, quia signa futurorum, cum fiunt a
causis praesentibus eorumdem, cum autem causa superior et fortior
supervenerit, tunc non sequitur signatum ipsum signum. Deinde cum
dicit et multa confirmat hoc per aliud simile in his quae sunt a
proposito; dicens, quod multoties in his quae sunt praevisa ut fiant,
licet expediat ipsa fieri, tamen propter aliqua digniora et meliora,
quae fieri possunt, omittuntur; et ideo non est necesse propter signum
evenire signatum. Nullum enim contingens futurum ad utrumque de
necessitate eveniet; et licet non eveniat, non tamen ponendum est ipsa
habere principia in rerum natura, mediantibus quibus nata sunt fieri.
Nihilominus tamen ponenda sunt haec signa vera dicentium signa
existere. Et nota quod causae naturales, ut frequenter causant
effectus suos, et non necessario. Et ideo, licet ita sit, tamen
effectus ad utrumlibet dicitur, quia contingens natum, contingens ad
utrumlibet, est omne quod a necessario deficit et cetera.
|
|
