|
Sequitur fons quartus immediate substantiae sensibilis
rationalis, quae animal rationale dicitur, a quo per ordinem primus
fons totaliter absorbetur. Nimirum fons iste mirabilis, et prae
omnibus praedictis sitibilis, utpote cunctis nobilitate dissimilis,
quem natura inchoat ponens fundum corporis, creator solus consummat
creans et infundens substantiam animae rationalis: quae praeter
communes sibi et praemissis fontibus intellectum et affectum quasi
proprios ebullit rivos mirabiles. Fons iste etsi angustus videatur,
eo quod in modo aliorum non dilatetur per species; nihilominus tamen
latus est valde per individua plurima, et omnem speciem specialissimam
excellit ac latitudine excedit, excedit et omnes praedictos accidentium
profunditate inscrutabili, excedit et durationis longitudine
interminabili; praecedit non tantum per generationis continuae lineam
usque ad terminum mundi fluens, sed per regenerationem ultima tantum
temporis aevi interminabilitate excedens. Hic est igitur homo; qui
cum sit species specialissima, et non habeat rivos specierum, quinque
tamen scaturit mirabiles fluvios statuum: scilicet statum naturae,
statum culpae, statum poenae, statum gratiae et statum gloriae.
Quorum primus fluit cum omnibus; secundus autem et tertius fluunt ex
opposito contra quartum et quintum; nam illi fluunt deorsum, isti
saliunt sursum. De his fluviis omnibus multi multa quae sitierant
investigando, biberant inveniendo, in vasis verborum propinaverunt
docendo. Tres tamen invenies generales hujus fontis potatores cum
tribus diversis hauritoribus, substantiam sensibilem rationalem,
scilicet hominem, haurientes; quorum primus patiens sitim
concupiscentiae haurit cum affectu corrupto; secundus sitibundus
scientiae, haurit cum intellectu studioso: tertius summus propter
aestum caritatis et sitim amicitiae, haurit cum affectu gratuito et
virtuoso. Venit ergo primus, cujus affectus est per superbiam
spiritualem, aut per concupiscentiam carnalem. Sed si tumet vas per
superbiam, currit ad fontem, venit ad hominem, tentat modis omnibus
haurire de fundo cordis placentiam et favorem de ore famam et laudem,
de operis superficie reverentiam et honorem. Sed stultum nimis est hic
sitire; quoniam continue et de facili fons ille turbatur, ex quo
oportet ut amarum pro dulci sumatur: nam homo nunquam in eodem statu
permanet, sed mutatus subito reprobat quod approbavit, et vituperat
quod laudavit. Infectus autem per concupiscentiam carnalem alia via et
ex alia causa venit ad fontem; scilicet ut hauriat ab homine
voluptatem, quae inchoatur in visu, progreditur in auditu,
consummatur in tactu. Vilia haec et faeculenta valde, et ideo brutis
relinquenda, rationalibus contemnenda. Accedit ad fontem superius
potator secundus, venit cum vase suo intellectu, studiosa sitit,
haurit et sibi et aliis. Sed alius haurit de substantia animae et
potentiis secundum quod sunt absolute, et propinat nobis in tertio de
anima, et in scientia metaphysica: alius haurit de corpore, et
propinat scientiam medicinae propter humanum corpus determinans aegrum
et sanum: alius haurit de humanis moribus, et propinat utilem
doctrinam Ethicae distinguentis bonum et malum eligendum et
spernendum: alius haurit de sermonibus, et propinat scientiam
triviam, docens quod didicit distinguere per grammaticam congruum ab
incongruo, per logicam verum a falso, per rhetoricam ornatum ab
inornato. Horum igitur aliqua etiam currenti animae utile est
gustare: sed sitis vivi fontis non permittit ebibere, quia non patitur
diu stare. Accedit tertio et summo loco potator ille cum affectu
virtuoso; consideransque in summo fontem, intuens hominis mentem,
cognoscit vivi fontis imaginem. Nimirum delectatur et bibit, et ex
potu sitis crescit, omniaque inferiora prae isto fonte parvipendit:
nec tamen hic sistit, sed imaginem propter rem diligens, rem imaginis
vehementius concupiscit. Augustinus: si placent corpora, Deum ex
illis lauda, et in artificem eorum retorque amorem; ne in his quae
tibi placent, tu displiceas. Si placent animae, in Deo amentur,
quia et ipsae mutabiles sunt, et ex illo fixo stabiliuntur: alioquin
irent et perirent. In illo ergo amentur.
|
|
