|
Secundum autem simile est huic: diliges proximum tuum sicut
teipsum. Similitudo est rerum differentium eadem qualitas. Mandatum
igitur primum est quo jubemur diligere Deum, et secundum quo
proximum: quoniam duo mandata sunt numero differentia, et ordine
differunt non solum jubendi, sed etiam implendi: quoniam illud
primum, et istud secundum; non secundum prius et posterius in
tempore, sed in dignitate et necessitate: quia dignius, potius,
intensius et fructuosius diligimus rem, quam ejus imaginem, Deum quam
hominem. Multa tamen convenientia et similitudo mandati secundi cum
primo. Et est triplex convenientia: nam idem est actus in specie,
qui utrobique recipitur, scilicet dilectio; idem numero habitus
caritatis, a quo uterque actus elicitur: et unus idemque, scilicet
Deus, in quem uterque dirigitur, quia propter Deum et Deus et
proximus diligitur. Cum ergo proximus diligitur propter Deum, solus
Deus diligitur propter seipsum. Aristoteles: ubi unum propter
alterum, utrobique unum tantum. Primum igitur mandatum et actus
quidem nobilitate et objecti dignitate et implendi necessitate praecedit
omnia et excedit: ad cujus similitudinem secundum per multas communes
cum ipso qualitates prae omnibus aliis mandatis plenius et propius
accedit. Secundum ergo simile est primo. Primo quidem in
obligatione, quia mandatum est sicut primum, non consilium; et ideo
non persuadetur ad placitum, sed imponitur ad debitum. Joan. 13:
hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem et cetera. De
virginibus, ait apostolus, 1 Cor. 7, praeceptum domini non
habeo, consilium autem do et cetera. Et dominus, Matth. 16,
juveni ait: si vis perfectus esse, vade et vende et cetera.
Possessio ergo castitatis, et abdicatio proprietatis, et quaedam
similia consuluntur ut utilia. Dilectio autem proximi, sicut dilectio
Dei, mandatur, et praecipitur ut necessaria. Itemque mandatorum
aliud divinum, aliud humanum. Secundum simile est primo in
auctoritate, quia divinum et non humanum, et ideo omnibus humanis
praejudicat, cum minor in majorem imperium non habeat. 1 Joan. 3:
mandatum habemus a Deo, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem
suum: a Deo, inquit, non ab homine. Obedire autem oportet Deo
magis quam hominibus: et ideo traditiones humanae tamquam vanae non
obligant, quae huic divino mandato directe vel indirecte obviant.
Matth. 12: quare vos transgredimini mandatum Dei propter
traditionem vestram? Nam Deus dixit, honora patrem et cetera. Vos
autem dicitis, munus quodcumque est ex me, tibi prodest: et irritum
fecistis mandatum Dei propter traditionem vestram. Col. 2: si
mortui estis ab elementis mundi hujus, quid adhuc tamquam vivi
decernitis? Ne tetigeritis et cetera. Quae sunt omnia in interitum
secundum praecepta et doctrinas hominum. Item mandatorum divinorum
aliud caeremoniale, ut de oblatione vitulae rufae et similia: aliud
judiciale, ut de emptione servi, et teleonaria, ut de eruitione
oculi, et similia: aliud morale, directe pertinens ad veritatem morum
et vitae, ut Decalogus: omnia haec divina. Sed Christus Deus et
homo legifer noster, rex noster et judex noster, figuras per veritatis
exhibitionem adimplens, caeremonialia generaliter abrogavit,
judicialia derogavit, moralia prorogavit: et secundum hoc finis legis
Christus ad justitiam omni credenti, rigorem mansuetudine temperans,
judicialibus derogavit. Matth. 5: audistis quia dictum est, oculum
pro oculo et cetera. Ego autem dico vobis, non resistere malo.
Moralia equidem confirmando et amplians, interpretando, moralia
prorogavit: unde: audistis, quia dictum est, non occides: ego autem
dico vobis, nolite irasci et cetera. Non enim veni solvere legem,
sed adimplere. Moralia igitur inter mandata divina firmissima et
dignissima sunt. Morale autem est mandatum primum; sed et in hoc
simile est illi secundum; et ideo non tollitur abrogatione, non
stringitur vel minuitur derogatione, sed extenditur prorogatione.
Matth. 5: audistis quia dictum est: diliges proximum tuum, et odio
habebis inimicum. Ego autem dico vobis, diligite inimicos vestros.
Hinc etiam mandatum diligendi proximum novum dicitur, non quia de novo
mandatum, sed quia novis discipulis nova interpretatione appositum, et
novis exemplis novi hominis evidentius declaratum. Novum, inquam, ad
differentiam veterum, quae et veteribus data sunt, et vetustate sua
abrogata sunt. Joan. 13: mandatum novum do vobis et cetera.
Dicendo novum, veteravit prius. Quod autem antiquatur et senescit,
prope interitum est. Item mandatorum novae legis aliud est naturale,
quia naturae inditum, cum natura est conditum: aliud est positivum.
Prima praecipiuntur quia bona; secunda bona sunt quia praecepta, ut
sunt mandata de sacramentis, Baptismo, confirmatione, et quibusdam
aliis, quibus potentiam suam Deus praealligavit. In quibusdam etiam
consuetudo bona pro lege habetur, et mandato aequivalet, quoniam
longaevae et bonae consuetudinis non est levis auctoritas. Inter haec
ergo naturale magis est firmum, et amplius necessarium. Et in hoc
iterum primum mandatum et secundum similia sunt, quia origine
conveniunt: utrumque enim naturale, non positivum vel consuetudinale:
id enim naturale est, quod natura docuit omnia animalia. Omne
animal, natura docente, diligit simile sibi, et ipsa etiam volatilia
conveniunt ad sibi similia. Unde Laelius philosophus: ipsi in nobis
intelligimus a natura gigni sensum diligendi. Ex his sequitur, quod
mandatum hoc idem sit apud omnes. Nam ut dicit Boetius, quod natura
est, idem apud omnes: consuetudine vero quod apud aliquos permutatur.
Item mandatorum aliud conditionale, aliud absolutum: conditionale
dicitur, quod sub conditione explicita vel implicita imponitur, ut
illud, vovete et reddite, et illud, poenitentiam agite: nam si
voverimus, tenemur reddere, et si peccaverimus, praecipimur
poenitere; et si conditio non existat, praeceptum non obligat.
Boetius: poenitentia malum factum comitatur: quod quia in sapiente
non contingit, non convenit nec poenitentia. Absolutum autem est,
quod non conditione suspenditur, sed pure et praecipue indicitur. Si
nimirum jubemur diligere Deum, sic et diligere proximum. In hoc ergo
similia sunt mandatum primum et secundum, quia utrumque non
conditionale, sed absolutum et ideo conditionalibus praeferendum.
Item mandatorum aliud affirmativum, aliud negativum. Affirmativum,
quod est de bono faciendo, et proprie vocatur praeceptum: aliud
negativum quod est de malo cavendo, et dicitur prohibitio. Primum
autem mandatum affirmativum est; sed et secundum simile est huic, quia
et ipsum affirmativum est: et ideo negativis dignius est; quia plus
est bonum facere, quam malum non facere. Omne etiam mandatum
affirmativum infert et implicat negativum, sed non e converso. Unde
qui jubetur diligere, consequenter prohibetur odire, non autem e
converso: et sic de aliis. Affirmativum ergo dignius negativo. Item
mandatorum aliud generale, quod omnes astringit, aliud speciale, quod
aliquos tantum. Distinguitur enim in mandatis in sexu: quia quaedam
obligant mares, et non obligant feminas; quaedam e converso, ut
illud, mulieres in Ecclesia taceant. 1 Corinth. 14. In statu,
quia quaedam praelatos tantum, alia subditos tantum. In conditione,
nam aliud dominos, aliud servos. In professione, aliud clericos,
aliud laicos. In fortuna aliud divites, aliud pauperes; et sic de
aliis hominum differentiis. Sed mandatorum primum generale est, et
secundum simile illi, et sine differentia et distinctione obligans
omnes naturam rationalem participantes, et libero arbitrio utentes. 1
Joan. 3: qui non diligit, manet in morte. Nullus excipitur
omnino: nec Angelus, nec homo. Huic generali nullum derogat
speciale: nec solum generale est in subjectis, sed latum etiam in
objectis. Generale respectu eorum quae jubemur amare, latum respectu
eorum quae jubentur amari. Psalm. 118: latum mandatum tuum
nimis. Glossa: latum mandatum caritas est, in qua nullae sunt
angustiae, in qua universa lex pendet et prophetae. Sicut igitur
omnis homo sine exceptione jubetur diligere, ita et omnis diligatur,
domesticus, extraneus, amicus, et inimicus. Diliges proximum tuum
sicut teipsum. Origenes: vos benigni, vos imitatores mei, diligite
inimicos vestros, sive Paganos, sive haereticos: omnes amate, ergo
omnes benigni estote. Et cum terna sit dimensio, scilicet in longum,
latum, profundum; latum mandatum caritatis, et non profundum
dicitur, quia ad damnatos amandos non extenditur. Item mandatum
primum lucidum, ut et interpretatione non egeat, ut plerumque in
simplicibus plenius quam sapientibus liqueat: et hoc ad differentiam
mandatorum ut legum obscuritate vel ambiguitate difficilium. Sed et
secundum est simile huic, lucidum valde, nil obscurum continens,
admonitione magis, quam expositione indigens. Ps. 18: praeceptum
domini lucidum, illuminans oculos. Item mandatum primum perpetuum,
ut finem non habeat: et hoc ad differentiam temporalium. Temporalia
autem sunt, quae vel relaxantur pro tempore, ut ea in quibus quandoque
dispensatur; vel mutantur in tempore ut mandatum de sabbato; vel
terminantur cum tempore, ut mandatum de fide, spe et patientia: a
quibus absolvemur, cum videntes erimus quod credimus, tenentes quod
speramus. Credere ergo et sperare ulterius non cogemur summo bono
fruentes, et nihil de cetero mali patiemur. Secundum autem simile est
huic: ad quod ita ligamur in via, ut non absolvamur in patria: ad
quod sic tenemur omni tempore, ut teneamus illud etiam post omne tempus
in aeternitate; et tunc amplius eo ligemur, cum a plerisque aliis
absolvemur. Prov. 17: omni tempore diligit qui amicus est: sed
non semper credet qui fidelis est. 1 Corinth. 13: caritas nunquam
excidit. Ex his patet aliqualiter quale sit mandatum primum, et huic
quam simile sit secundum: quia, ut breviter epilogetur, utrumque est
praeceptum ad differentiam consiliorum, utrumque praeceptum divinum ad
differentiam humanorum, utrumque morale ad differentiam
caeremonialium, utrumque naturale ad differentiam positivorum,
utrumque absolutum ad differentiam conditionalium, utrumque
affirmativum ad differentiam negativorum, utrumque generale ad
differentiam specialium, utrumque lucidum ad differentiam obscurorum,
utrumque perpetuum ad differentiam temporalium. Gregorius: cum cuncta
sacra eloquia dominicis sint plena praeceptis, de dilectione quasi de
singulari mandato dominus dicit Joan. 13: hoc est praeceptum meum
ut diligatis et cetera. Quia quicquid praecipitur in sola caritate
solidatur. Praecepta ergo dominica et multa sunt, et unum: multa per
diversitatem operis, unum in radice dilectionis.
|
|
