|
Ut adjutorium homini collatum, et progressum peccati plenius
videamus, de anima et ejus potentiis aliquid consideremus. In primis
ergo oportet supponere cum philosopho in 2 de Anim., quod anima est
primum principium vitae in istis rebus inferioribus: animata enim viva
dicimus, inanimata vero non viva. Ista enim vita duplici operatione
manifestatur: cognitione scilicet, et motu; unde et philosophi, ut
patet 1 de anima, per ista duo animae naturam investigaverunt. Pro
tanto autem dico primum principium vitae: quia, licet aliquod corpus
possit esse principium vitalis operationis, ut oculus visionis et cor
vitalis operationis; non tamen est primum: quia hoc non convenit eis
in quantum sunt corpora, sed in quantum sunt talia corpora, scilicet
viva; quod habent per animam. Quia quod est actu tale, hoc habet ab
aliquo principio, quod est actus ejus. Anima ergo quae est primum
principium vitae, non est corpus, sed actus corporis, et aliquid
corpore altius. Nunc autem sic est secundum philosophum in 2 Cael.
et Mund., quod ea quae sunt infima in entibus, non possunt consequi
perfectam bonitatem, sed aliquam imperfectam consequuntur paucis
motibus: his vero superiora consequuntur perfectiorem bonitatem motibus
multis: superiora vero his perfectam adipiscuntur bonitatem motibus
paucis: summa vero perfectio invenitur in eo qui absque ullo motu
perfecte possidet bonitatem. Quia ergo natura humana est inter
corporalem et angelicam naturam constituta, ad majus bonum est ordinata
quam natura corporalis quae ordinatur ad aliquod particulare bonum,
quia ad aequale cum Angelis, scilicet ad beatitudinem: idcirco plures
habet virtutes et operationes quam corporalia quae ordinantur ad bonum
particulare, et quam Angeli qui eam in naturalibus excedunt. Sunt
ergo in anima humana plures potentiae ad hoc ut consequi possit
beatitudinem ad quam finaliter ordinatur. Istae autem potentiae per
actus et objecta distinguuntur, ut dicitur 2 de anima. Potentia enim
secundum id quod est potentia, ordinatur ad actum: unde oportet
rationem potentiae accipere ex actu ad quem ordinatur. Unde ubi
diversificatur ratio actus, oportet quod diversificetur ratio
potentiae. Ratio autem actus secundum diversam rationem objecti
diversificatur, ut dicitur in eodem. Actus enim potentiae activae
comparatur ad objectum ut ad terminum et finem ejus, ut actionis
augmentativae est finis et terminus ipsum quantum. Actus autem
potentiae passivae comparatur ad objectum ut ad principium activum, ut
visus ad colorem. Ex principio autem et fine omnis actus recipit
speciem. Patet ergo, quod potentiae animae distinguuntur per actus et
objecta. Quia ergo vegetare, sentire, et intelligere sunt diversi
actus respectu diversorum objectorum, quia vegetare est quanti ut
objecti, et sensus qualis, intellectus autem quidditas rei; patet
quod anima habet tria genera potentiarum in generali: scilicet
vegetativum, sensitivum et intellectivum. Nec ad praesens fiat vis,
utrum sint in una essentia animae, vel in diversis: quia
qualitercumque dicatur, semper aliquo modo dicuntur potentiae animae
humanae: quia etsi sint tres substantiae, non tamen tres animae. Sed
contra hoc videtur esse philosophus, 2 de anima, ubi dicit:
potentias autem animae dicimus vegetativum, sensitivum, appetitivum,
motivum secundum locum, et intellectivum. Sed istud non moveat nos:
quia si volumus proprie loqui, tres sunt animae, et quatuor modi
vivendi, et quinque genera potentiarum animae. Diversitas enim
animarum accipitur secundum quod operatio animae supergreditur
operationem naturae corporalis: secundum enim quod operatio ipsius
animae magis aut minus dependet a corpore, secundum hoc nobilior aut
imperfectior anima judicatur. Anima autem rationalis in tantum excedit
naturam corporalem, quod propriam operationem suam exercet sine organo
corporali. Anima autem sensibilis dependet a materia corporali plus,
quia suam operationem exercere non potest sine organo corporali: sed
tamen istam operationem non exercet mediante qualitate corporea: unde
sensus suam operationem non exercet mediante calido, humido, frigido
et sicco; licet istae qualitates requirantur ad compositionem seu
dispositionem organi, per quod operationem suam exercet. Anima vero
vegetabilis ita est immersa materiae, quod per organum corporale et per
qualitatem corpoream suam operationem exercet. In hoc tamen excedit
naturam corporalem, quia est principium intrinsecum operationum
vivorum: operationes vero corporum inanimatorum sunt a principio
extrinseco. Quod autem operatio animae vegetativae fiat per qualitatem
corpoream, aperte habetur 2 de anima ubi dicitur, quod digestio et
omnia quae digestionem consequuntur, fiunt virtute caloris ab anima
regulati. Per hanc ergo considerationem animae distinguuntur. Modi
vero vivendi distinguuntur secundum gradus diversos viventium. Sunt
enim quaedam quae solum habent vegetativum, ut plantae: quaedam in
quibus cum vegetativo invenitur sensitivum tantum sine motu, ut
animalia imperfecta immobilia, ut conchilia et hujusmodi: alia sunt
quae cum istis habent motum localem, ut animalia perfecta, ut equus et
hujusmodi: alia sunt in quibus invenitur intellectus, ut in
hominibus. Et per istam considerationem appetitivum non constituit
aliquem gradum viventium: quia in quibuscumque invenitur sensitivum,
invenitur appetitivum, ut patet in 2 de anima. Si vero consideremus
genera potentiarum, sic distinguuntur secundum diversitatem
objectorum. Quanto enim potentia respicit minus universale objectum,
tanto est inferior. Unde vegetativum est respectu corporis uniti,
quia non nutrit nisi corpus sibi unitum: sensitivum autem non solum
corpus sibi unitum, sed corpus sensibile respicit, sive unitum sive
non: intellectivum autem respicit omne ens generaliter, eo quod omne
ens est intelligibile. Ideo inferior est potentia vegetativa,
superior sensitiva, sed suprema intellectiva. Et sic habemus tres
potentias animae acceptas secundum quod res conjungitur ipsi animae.
Secundum vero quod e contrario anima conjungitur ipsis rebus, habemus
duas potentias. Quia secundum quod anima inclinatur ad rem extrinsecam
ut ad finem, qui est principium in intentione, accipitur appetitivum.
Secundum vero quod inclinatur ad rem extra ut in terminum suae
operationis et motus, accipitur motivum secundum locum. De vegetativa
anima et potentia prius considerandum est.
|
|
