|
Viso de potentiis animae, videndum est in quibus potest esse
peccatum, et in quibus non. Dicendum est ergo secundum Gregorium,
quod omnis creaturae nomine homo intelligitur, quia cum omni creatura
habet aliquid commune. Habet enim esse cum lapidibus, vivere cum
arboribus, sentire cum bestiis, intelligere cum Angelis. Ratione
vero qua homo habet esse, non convenit ei aliquis motus, quia sic
motus conveniret omnibus entibus. Ratione vero qua vivit, sentit et
intelligit, convenit ei triplex motus: scilicet naturalis, animalis
et rationalis. Motus autem naturalis est secundum necessariam
inclinationem praeter alicujus delectabilis apprehensionem. Et quia
ubi necessaria est inclinatio, ibi nulla subjectio vel obedientia ad
rationem; ideo motus naturalis in homine, sicut est motus nutritivae,
augmentativae, generativae, secundum quod sequuntur naturae
necessitatem, et antecedunt apprehensionem, non possunt esse subjectum
peccati, eo quod peccatum aliquo modo est voluntarium et rationi
subjectum: unde in actibus partis vegetativae non potest esse
peccatum. Motus vero animalis sequitur delectabilis apprehensionem,
et habet esse in appetitu sensitivo, qui est rationalis per
participationem; unde dicit philosophus 1 Ethic. in fin.: est
itaque aliquo modo obedibile rationi etsi non simpliciter propter
corruptionem et infectionem. Unde, quia peccatum est actus moralis et
ordinatus, potest esse in illa potentia quae subjacet aliquo modo
principio morali, idest voluntati. Quia tamen actus isti vel motus
animales non omnino subsunt imperio voluntatis, quia non eliciuntur nec
imperantur a voluntate sicut motus deliberationem sumentes, sed solum
permittuntur a ratione et voluntate; ideo licet habeant rationem
peccati, tamen incompleti, quod est peccatum veniale; non autem
completi, quod est mortale. Quia ergo peccatum attribuitur, ut
subjecto, potentiae, quae ipsum elicit, vel est principium ejus;
ideo in sensualitate quae nominat appetitum sensitivum in homine, ut
dictum est in distinctione potentiarum animae, potest esse peccatum
veniale, tamquam in subjecto, non autem peccatum mortale. Motus
autem rationalis est qui est secundum rationem liberam, per quam debet
actus ordinari in debitum finem. Unde si deordinetur a debito fine,
habet actus rationem peccati, cum rationis sit actum suum ordinare.
Ratio autem habet duplicem actum: unum secundum se per comparationem
ad objectum suum, quod est cognoscere aliquod proprium verum: qui est
tunc inordinatus, quando ratio non recte se habet circa ea ad quae
tenetur et debet: et sic inordinatio causatur ex ignorantia. Alium
actum habet ratio, in quantum est directiva humanorum actuum; et iste
actus est imperare, vel coercere vires inferiores: et per istum actum
peccat, quando imperat quod non debet imperare, vel non coercet quod
debet coercere. Nec contra istud est, quod peccatum dicitur esse in
voluntate. Ratio enim quodammodo praecedit voluntatem, quodammodo
voluntas rationem: quia ratio dirigit voluntatem, et voluntas movet
rationem; et ideo motus voluntatis dicitur rationalis, et motus
rationis voluntarius. In ratione etiam superiori potest esse peccatum
tam mortale quam veniale. Ratio enim superior habet ferri in objectum
proprium, et in objecta virium inferiorum: in objecta virium
inferiorum non fertur nisi in consulendo eis leges aeternas; et ideo in
ea fertur per modum deliberationis. Unde si objectum virium inferiorum
est de genere suo mortale peccatum, actus etiam motus superioris
rationis est mortale peccatum; si autem sit in genere peccati
venialis, erit veniale; ut patet cum quis consentit in verbum
otiosum. Circa proprium autem objectum habet ratio superior duplicem
motum: unum scilicet simplicem intuitum sui objecti; et iste motus
potest esse subitus circa divina et inordinatus. Et quia inordinatio
subita sine deliberatione non est peccatum mortale, ideo talis actus
est peccatum veniale, ut subitus motus infidelitatis, quamvis
infidelitas sit peccatum mortale. Alius est actus superioris rationis
circa objectum proprium per deliberationem, ut cum occurrit motus
infidelitatis de resurrectione mortuorum, et statim occurrat
resurrectionem mortuorum, a lege Dei traditam: si post conscientiam
legis habeat motum infidelitatis, tunc ille motus deliberatus est, et
est peccatum infidelitatis completum et mortale. Et sic patet, quod
ratio inferior potest peccare venialiter et mortaliter, sed non sine
consensu vel negligentia superioris. Ratio vero superior, quandoque
venialiter, quandoque mortaliter, et in comparatione ad objecta virium
inferiorum, et in comparatione ad objectum proprium. Ipsa autem
voluntas maxime subjectum peccati habet esse; quia nullus actus est
peccatum nisi aliquo modo sit voluntarius, sicut actus animae ipsius
voluntatis, cum nullus actus sit ita proprie bonus vel malus bonitate
vel malitia morali, sicut actus voluntatis. Et quia actus voluntatis
non transit in exteriorem materiam, sed manet in agente, cujus est
perfectio, ideo talis actus est in voluntate sicut in subjecto. Unde
et in voluntate completissime habet esse peccatum, et in aliis
potentiis, secundum quod voluntati subduntur, ut visum est.
|
|
