|
Consequenter considerandum est, utrum scientia vel praescientia
Dei, sit causa rerum praescitarum; vel res futurae, sint causa
praescientiae Dei. Et ut melius veritas appareat, producantur in
medium aliqua argumenta. Circa primam partem sic proceditur.
Videtur, quod praescientia Dei sit causa rerum
praescituram. Nam omne id quod antecedit aliud, et ipso posito
ponitur, ipsum est causa illius, ut patet per definitionem causae:
causa est, ad cujus esse sequitur aliud. Sed divina praescientia
praecedit omne futurum, et ea posita ponuntur futura respectu quorum
est ratio, et ea remota removentur futura: quia nec futura fuissent
nisi ea Deus praescivisset; alias ignorantia poneretur in Deo, quod
est absurdum. Ergo praescientia videtur esse causa praescitarum
rerum.
Adhuc, sicut voluntas Dei est ipse Deus, ita et scientia
ejus. Sed voluntas Dei absolute est causa omnium volitorum: unde
dicit Psal. 4, 6: omnia quaecumque voluit dominus fecit. Ergo
scientia ejus debet dici causa omnium scitorum.
Huic etiam sententiae Augustinus attestari videtur Lib.
15 de Trinitate sic dicens: universas creaturas, et spirituales et
corporales, non quia sunt novit eas Deus; sed ideo sunt, quia
novit: non enim nescivit quae fuerat creaturus: quia ergo scivit,
creavit, non quia creavit, scivit.
In contrarium est, quia si praescientia esset causa
praesciti, cum Deus praesciat omnia mala, esset causa omnium
malorum, et per consequens esset auctor omnium malorum, quod falsum
est.
Sciendum est ergo circa istam materiam, quod scientia, sive
praescientia, Dei potest considerari dupliciter. Uno modo secundum
propriam rationem. Et sic, cum praescientia nihil aliud dicat nisi
praecognitionem, non importat aliquam causalitatem; alias omnis
scientia vel praescientia causa esset rerum praescitarum; quod falsum
est. Videmus enim quod praescientia medici, quando certitudinaliter
novit infirmum brevi moriturum, non est causa mortis infirmi:
praescientia etiam speculatoris qua videt hominem euntem per viam, in
qua paratus est leo ad devorandum, non est causa perditionis illius,
et hujusmodi. Alio modo potest considerari, inquantum est scientia
artificis operantis res praescitas: et sic habet rationem causae
respectu rei operatae per artem: unde secundum modum quo scientia
artificis operantis per artem suam est causa artificiati, consideranda
est causalitas scientiae divinae. Est ergo iste progressus in
productione artificiati. Primo scientia artificis ostendit finem.
Secundo voluntas ejus intendit finem illum ostensum. Tertio voluntas
imperat actum, per quem educatur opus. Quarto scientia dirigit illum
actum. Quinto circa opus quod per actum educitur, scientia artificis
ponit formam conceptam. Sic igitur scientia artificis se habet ut
ostendens finem, ut dirigens actum, et ut informans opus operatum.
Et ideo constat quod quicquid defectus vel deviationis a forma artis
vel a fine accidit in effectu, non reducitur in scientiam artificis
sicut in causam, etiam si defectus ille fuerit praescitus ab eo.
Patet etiam, quod principalitas causalitatis consistit penes
voluntatem quae imperat actum. Unde manifestum est, quod scientia vel
praescientia Dei causalitatem non habet respectu mali, quod est
deviatio a forma et a fine; sed tantum respectu bonorum, secundum quod
consequuntur formam divinae artis et finem. Non tamen ita quod
respectu eorum dicat perfectum rationem causalitatis, nisi secundum
quod adjungitur voluntati. Et ideo dicit Magister sententiarum, quod
scientia beneplaciti est causa rerum.
Ad primum ergo dicendum est, quod aliquid potest aliud sequi
dupliciter. Uno modo per modum productionis, secundum quod unum
producitur ab alio. Et sic id ad cujus esse sequitur aliud, est vere
causa ejus in essendo. Alio modo per modum consecutionis. Et sic id
ad cujus esse sequitur aliud, non est causa in essendo, sed solum in
consequendo. Et omne tale dicitur esse causa sine qua non. Et talis
causa dicitur esse scientia vel praescientia divina, si tamen scientiam
ad simplicem notitiam referamus. Si vero scientiae sit adjuncta
voluntas (quae dicitur scientia beneplaciti), tunc est causa omnium
quae fecit Deus.
Ad secundum dicendum, quod voluntas habet completam rationem
causae, in quantum objectum ejus est finis secundum rationem boni,
qui, scilicet finis, est causa causarum. Unde et voluntas imperium
habet super alias vires animae. Et ideo voluntas Dei absolute dicitur
causa rerum; sed scientia non est ita, sicut patet per praedicta.
Licet enim in Deo sit una res; tamen aliquid attribuitur uni, quod
non attribuitur alteri: et ideo ratio non procedit.
Ad tertium dicendum, quod Augustinus loquitur de scientia
beneplaciti, sicut patet. Agit enim de bonis tantum, scilicet de
creaturis, quas Deus facit. Quas quidem novit, non solum scientia
simplicis notitiae, sed etiam scientia beneplaciti. Licet autem
scientia vel praescientia Dei aliquo modo sit causa rerum scitarum, ut
dictum est; nullo tamen modo res possunt esse causa scientiae vel
praescientiae Dei. Non enim Deus accipit cognitionem a rebus, sicut
nos accipimus; sed seipsum intelligit et cognoscit. Quamvis igitur
res non praescirentur nisi essent futurae, non tamen ideo
praesciuntur, quia futurae. Si enim hoc esset, tunc temporale esset
causa aeterni, et creatum causa increati, et ex creaturis penderet
scientia creatoris. Et ideo dicit Augustinus in 15 Lib. de
Trinitate: universas autem creaturas et spirituales et corporales,
non quia sunt, ideo novit: sed ideo sunt, quia novit. Cum ergo
dicitur, res non praescirentur nisi essent futurae, non notatur ibi
causa, nisi forte, sine qua non; sed importatur solum consequentia
unius ad alterum.
|
|
