|
Orta autem fame. In hoc capitulo primo ostenditur, qualiter Isaac
in sua peregrinatione est divina provisione directus. Secundo,
quomodo propria cautela protectus, ibi, qui cum interrogaretur.
Tertio, quomodo a Deo ditatus, ibi, seminavit autem. Quarto,
quomodo injurias terrigenarum patienter toleravit et vicit, ibi, ob
hoc invidentes ei. Quinto, quomodo divina apparitione confortatus,
ibi, ascendit autem ex loco illo. Sexto, quam libenter rex Gerarae
cum ipso confoederari expetiit, ibi, ad quem locum venisset.
Septimo, quomodo hinc prosperum nuntium de aquae copia recepit, ibi,
ecce autem in ipso die non descendas Aegyptum et cetera. Unde est,
quod Deus de Abraham voluit, quod tempore famis peregrinaretur in
Aegyptum, sicut supra 12 est habitum: et consimiliter hoc voluit de
Jacob sicut habetur infra 40; de Isaac vero hoc noluit? Ad hoc ad
praesens duplex ratio potest dari. Prima est ad ostendendum
multiplicem modum divinae potentiae et providentiae. Si enim omnes
tres tempore famis in Aegyptum ivissent, videretur, quod Deus non
potuisset eos nutrire in terra Chanaan tempore talis famis. Secunda
est, quia sicut in patre primo, scilicet in Abraham, decuit
praefigurari descensum populi in Aegyptum, et in tertio, scilicet in
Jacob, illum oportuit sociari: sic in medio, idest in Isaac,
decuit praefigurari totam continuam mansionem populi Israel in terra
promissionis, postquam ipsam obtinuerit. Et ut breviter generale
mysterium tangam, principia et exitus populi Dei habent probationes in
Aegyptum, idest in tenebras et angustias tentationum, descensus;
media vero meridionali stationi plus assimilantur. Et benedicentur in
semine tuo omnes gentes terrae, eo quod obedierit Abraham voci meae.
Augustinus decimosexto de civitate Dei, capite trigesimosexto, ex
hoc loco trahit, quod non ideo Isaac patri suo praeferendus, quia
nullam feminam praeter unam conjugem noverat; quia erant proculdubio
paternae fidei et obedientiae merita potiora, in tantum, ut propter
illum dicat Deus haec se facere bona quae facit: quod tamen hic
quibusdam videtur esse incertum. Aliis autem videtur probabile, quod
omnes tres, scilicet Abraham, Isaac et Jacob, omnibus pensatis
fuerunt in merito pares, tamquam assumpti in speculum et mysterium
beatissimae Trinitatis, in qua tres personae sic suis proprietatibus
sunt distinctae, quod tamen in substantia sunt aequales. Idcirco
potest dici, non oportere, quod per hoc verbum Augustini significetur
majoritas meriti Abrahae; sed solum originalis primitas; quia
Abraham tamquam primus meruit sequenti potius, quam e contra. Unde
communiter omnes primi sancti habent aliquam causalem rationem,
secundum quam sunt merita sequentium. Unde et Jacob, infra ultimo,
dicit de Joseph: benedictiones patris tui confortatae sunt
benedictionibus patrum ejus. Et ad Laban trigesimoprimo dicit: nisi
Deus patris mei Abraham, et timor Isaac adfuisset mihi etc. et
quadragesimosexto dicit ei dominus Deus: ego sum fortissimus Deus
patris tui, noli timere. Est etiam alia ratio hujus: quia sancti,
dum vivunt, nondum compleverunt veritatem suam, nec pervenerunt ad
statum immobilis securitatis, et expedit eis semper minora de se
sentire: propter quod decet, quod Deus eis quodammodo praeferat
merita praecedentium patrum. Et custodierit praecepta et mandata, et
ceremonias legesque servaverit et cetera. Augustinus contra Faustum
vigesimosecundo hunc locum Isaac excusans, dicit: rex Rebeccam viri
sui conjugem tunc esse cognovit, quando eum cum ea ludentem vidit:
quod non cognovisset, nisi cum conjuge ille sic luderet, quomodo cum
ea, quae conjuncta non esset, ludere non deceret. Quod cum sancti
conjugati faciunt, non inaniter faciunt, sed prudenter; descendunt
enim quodammodo ad feminini sexus infirmitatem, ut aliquid blanda
hilaritate vel dicant vel faciant, non enervantes, sed temperantes
virilem vigorem; quod ei, quae uxor non est, qui dixerit aut
fecerit, turpis est. Verum hoc, quod ad mores humanitatis pertinet,
dixerim, ne quisquam durus et sine affectu id ipsum pro crimine
objiciat sancto viro, quod cum sua conjuge luserit. Tales enim
homines inhumani, si aliquem gravem virum ludicrum aliquid garrientem
cum pueris etiam parvulis viderint, quo eorum lacteum sensum affabili
et nutritoria facilitate remulceat, tamquam delirantem reprehendunt,
obliti unde creverint, aut ingrati, quod creverint. Hucusque
Augustinus. Significatur autem per hoc ludus studiosi animi cum
sapientia, quasi cum sponsa sua, de quo Ecclesiastici
trigesimosecundo: praecurre prior in domum tuam, et illic lude, et
age conceptiones tuas. Vel ludus filii Dei, qui est sapientia
patris, cum sanctis animabus: de quo proverbiorum octavo dicitur,
quod erat ludens in orbem terrarum, et deliciae suae esse cum filiis
hominum. Quare imposuisti nobis? Idest quare decepisti nos? Impono
enim uno modo idem est, quod decipio; unde impostor est deceptor, et
impostura idem quod deceptio. Et invenit in ipso anno centuplum.
Secundum Hieronymum, Septuaginta habent centuplum hordei. Sed in
Hebraeo habetur, ut aquila transtulit, centuplum aestimatum; (et
subdit) quod Scriptura tacens genus frugum quod centuplavit,
cunctarum in illo virtutum multiplicationem videtur ostendisse et
praefigurasse. Vocavit calumniam, idest fraudem et deceptoriam
rapinam. Appellavitque eum inimicitias. Secundum Hieronymum, pro
inimicitias est in Hebraeo, Satana, idest adversum, sive
contrarium. Ad quem locum cum venissent Abimelech et Ochozath amicus
illius secundum Hieronymum, in Hebraeo habetur, et collegium
amicorum ejus; ut nunc tam hominem significet quam turbam amicorum quae
cum rege venerat, in quibus fuit et Phicol princeps exercitus ejus.
Unde appellavit eum abundantiam; et nomen urbi impositum est
Bersabee. Secundum Hieronymum, Beer-Saba interpretatur puteus
saturitatis. Licet enim supra ex verbo juramenti, sive ex septenario
numero ovium, quod Saba dicitur, asseruimus, quod dicta sit
Beersaba: tamen nunc ex eo quod aqua inventa est, Isaac ad
praeimpositum nomen orbis alludens, declinavit paululum literam; et
pro stridulo Hebraeorum Sin a quo Sabe incipitur, Graecum sigma,
idest Hebraeum samech posuit. Vult ergo Hieronymus dicere, quod
literam Sin, mutavit in literam samech; et ideo variata est nominis
significatio seu interpretatio. Nota pro mysteriis, quod per taedia
quae Isaac cum suis passus est a rege Gerarae et a suis, significatur
molestia multiplex, quam spiritales et spiritualium religionum patres a
praelatis et domesticis antiquorum statuum patiuntur. Invident enim
quando vident novissimos sibi praeferri. Quatuor autem genera puteorum
sibi tollunt; quamvis quartum potius impugnent, quam auferant: quorum
duo primi fuerant patrum, sed ab eis abstrusi; et post hos duos
familia Isaac fodit alios, et pro uno nunc Palaestini sunt rixati.
Quorum primus dictus est latitudo, alter vero abundantia vel
saturitas. Per duos quidem primos a patre Isaac prius fossos, duo
testamenta, vetus scilicet et novum designantur: quos per carnalem
intelligentiam obstruunt carnales expositores; sed puteos alios, novae
scilicet et evangelicae legis, iterato fodit, nec aperit Isaac, quia
illorum apertio est magis necessaria spiritali vitae virorum
evangelicorum. Tertius vero puteus qui proprie est virginum, dictus
est calumnia; et quartus qui propter consimilem causam dictus est
Satan, idest adversarius seu inimicitia, significat specialem
doctrinam et vitam seu regulam spiritualium posterorum. Quorum primum
impugnatur per calumniosam surreptionem qua Palaestini, idest antiqui
carnalium positionum, cadentes, doctrinam spiritalium praedictorum
sibi asseribunt. Secundum vero impugnatur per aemulationem et
inimicitiam satanicam. Sed post haec foditur quintus; scilicet
dilatatio charitatis et pacis etiam usque ad praefatos adversarios; et
pro ipso non corrixantur; imo post apertionem ipsius et initiationem
sequentis, praedicti adversarii cum Isaac confoederantur; tuncque ad
plenum foedus, scilicet abundantia spiritalis satietatis quae per
gustum divinae contemplationis est, habetur. Esau vero quadragenarius
duxit uxores et cetera. Quae ambae offenderant animum Isaac et
Rebeccae. Forte vel propter idolatriam, vel propter pravam et male
morigeratam vitam. Praemittitur autem hoc ante benedictionem sublatam
Esau et datam Jacob: ad amplius subinnuendum aliquid de demerito
Esau, propter quod etiam benedictionem amisit.
|
|
