|
Dicto de praedicamentis absolutis, dicendum est de respectivis: et
primo de relatione. Notandum, quod quia relatio parum habet de
entitate: ideo de ipsa non tractat philosophus, sed solum de
relativis, quae propter concretionem magis a nobis possunt cognosci:
vocat enim relativa ad aliquid, et definit ea sic: ad aliquid talia
dicuntur, quaecumque hoc ipsum quod sunt, aliorum dicuntur, vel
quomodolibet aliter ad aliud. Ad intelligentiam hujus definitionis
sciendum, quod quaedam sunt relativa secundum dici, quaedam secundum
esse: quaedam sunt relativa realia, quaedam vero secundum rationem.
Relativa secundum dici ea dicuntur, quae de suo principali significato
dicunt rem alterius praedicamenti, secundario autem dicunt relationem,
seu dicunt respectum: sicut scientia de suo principali significato
dicit habitum animae, et sic est in prima specie qualitatis;
secundario autem dicit respectum ad scibile, et sensus ad sensibile,
quae est quaedam potentia in secunda specie qualitatis, et talia sunt
relativa secundum dici. Relativa vero secundum esse sunt quae de suo
principali significato significant respectum ad alium. Relativa realia
sunt quae habent referri realiter, circumscripto omni actu
intellectus, ut pater et filius: circumscripto enim omni actu
intellectus, pater refertur ad filium, et filius ad patrem; quia
realiter pater genuit filium, et filius a patre fuit genitus.
Notandum quod ad hoc ut relatio sit realis, quinque requiruntur: duo
ex parte subjecti, duo ex parte termini, et unum ex parte relatorum.
Primum ex parte subjecti est, quod relatio supponat aliquod
fundamentum reale in eo cujus est ut subjecti: unde non entis non
potest esse relatio realis. Secundum ex parte subjecti est, quod in
eo sit ratio fundamentalis quare refertur: ut videlicet illud secundum
quod dicitur referri, includat aliquod reale, sicut movens in eo quod
movet, includit potentiam activam secundum quam potest agere. Unde
propter defectum hujus conditionis res intellecta non refertur realiter
ad intelligentem, quia res intellecta in eo quod hujusmodi denominatur
ab actu intelligendi, qui nihil secundum rem ponit in re intellecta,
sed solum in intelligente. Tertium quod requiritur, et est primum ex
parte termini, est, quod terminus ad quem est relatio, sit res
quaedam. Quartum est, quod terminus sit diversus realiter ab alio
correlativo, quia ejusdem ad se ipsum non est relatio realis. Quintum
autem, quod requiritur ex parte correlativorum est quod sint ejusdem
ordinis; ita videlicet quod ambo sint limitata ad genus et speciem,
vel ambo sint extra genus, ita quod ex aequo respondeat eis ratio
generis aut speciei. Quacumque autem harum conditionum non existente
in quocumque relativo, non erit relativum reale, sed secundum
rationem. Unde Dei ad creaturam non est relatio realis, quia
quicquid est in Deo, non est in genere relationis. Unde licet Deus
realiter sit dominus creaturae, et creatura realiter serva, tamen
dominus non est in Deo relativum reale, quia illud dominium non est in
genere relationis ex aequo ut opposita species servituti creaturae
correspondens. De aliis quatuor conditionibus jam exemplificatum est.
Notandum quod dominium ex parte Dei est quid infinitum, cui non
adaequatur ut possit correspondere servitus creaturae quae est finita.
Infinitum non correspondet finito, quia plus habet. Dominium ergo
Dei est relatio rationis, servitus vero creaturae est relatio realis.
Ex his patet descriptio relativorum supra posita: nam ipsa
comprehendit omnia relativa, tam secundum dici quam secundum esse, tam
relativa realia quam relativa rationis: omnia namque dicuntur ad alia,
scilicet ad correlativa, vel in habitudine casus genitivi, propter
quod dicit aliorum dicuntur, ut pater filii pater, sive quomodolibet
aliter, idest, in habitudine cujuscumque casus, sive dativi, ut
similis simili similis, sive accusativi, ut mons magnus ad parvum
montem, sive ablativi, ut majus minore majus. Et sic patet prima
definitio.
|
|
