|
Quando est quod ex adjacentia temporis relinquitur. Vocatur autem hic
adjacentia temporis mensura ejus, prout scilicet ipsum tempus est
mensura temporalium. Ad sciendum autem particulas praedictae
descriptionis, et quid est quando, notandum, quod de ratione mensurae
est quod applicata per intellectum ad mensurata certificet nos de
ipsorum quantitate. Et quia duplex est quantitas, scilicet
extensionis et perfectionis; ideo utrobique invenitur mensura.
Dicimus enim quod mensura omnium colorum est albedo. Quia enim albedo
plus continet de perfectione et participatione lucis quam alii colores,
applicando ipsam ad alios colores per intellectum, certificamur de
quantitate perfectionis ipsorum, non tamen de quantitate extensionis:
similiter per lineam bicubitalem applicatam ad pannum, certificamur de
quantitate suae extensionis. Cum autem tempus nihil aliud sit quam
quantitas successiva ipsius motus, secundum hoc tempus potest accipi
dupliciter. Uno modo large, scilicet pro omni quantitate successiva
motus, etiam accipiendo tempus, quot sunt motus, tot sunt tempora.
Quia omnis motus habet quantitatem successivam facientem ipsum
formaliter quantum quantitate successiva. Et talis quantitas non est
motus, sed accidens ejus faciens ipsum esse quantum formaliter. Vel
est accidens ipsius mobilis inexistens ei mediante motu, sicut qualitas
aliqua, scilicet color, inest substantiae mediante superficie, ut
supra dictum est. Et propter hanc successionem philosophus, 5 cap.
Metaphysic., posuit motum in genere quantitatis. Unde motus non est
in aliis generibus, nisi forte ratione termini motus, prout dicimus
quod augmentum et decrementum sunt in quantitate non ratione qua motus
sunt, sed ratione termini ad quem sunt. Sed ejus successio dicitur
tempus, large sumpto tempore sicut mensura intrinseca habet omnis motus
mensurari; quia tantus est motus, quantum ejus successio nos
certificat de ejus quantitate. Et quia aliquando talis successio est
nobis magis nota, ideo per eam mensuramus successionem primi mobilis,
ut philosophus 4 physicorum dicit. Mensuramus enim tempus per nostras
actiones, ut per tantam viam ivimus, ergo tot temporis horae
transierunt. Alio modo tempus stricte et magis proprie dicitur
quantitas successiva primi motus, seu motus primi mobilis, quae
successio est uniformissima et simplicissima, et per consequens est
apta nata nos certificare de aliis quantitatibus successivis applicata
ad eas, juxta quod dicimus, quod duravit per horam vel per diem. Et
quia talis successio est una numero, ideo est unum numero tempus omnium
temporalium, per quod mensurantur, sicut mensura extrinseca, omnes
alii motus, ut successivi sunt. Sciendum, quod praedicta successione
primi motus mensurantur omnes alii motus ut mensura extrinseca, et
mensurantur partes motus primi mobilis, ut scilicet pars illius motus
mensuretur parte temporis mensura intrinseca; sicut dicimus, haec
circulatio caeli fuit in ista die, et illa fuit in illa die: sicut est
de aliis motibus qui mensurantur suis successionibus mensura
intrinseca. Sciendum, quod mensura uniuscujusque potest considerari
dupliciter: uno modo absolute, scilicet prout applicabilis est; alio
modo, prout applicatur ad ipsum mensurabile. Cum autem tempus sit
quaedam mensura, poterit his duobus modis considerari; uno modo
absolute, et sic dicitur tempus; alio modo applicata ad motus
successivos, sive sint partes motus primi mobilis, sive sint alii
motus; vel ad mobilia in quantum mobilia sunt. Et quia talia ut sic
mensurata a tempore sic mensurante denominantur, sicut dicimus
ambulationem hodiernam, ideo a tali absoluto, scilicet tempore sic
denominante, sumitur praedicamentum quando, juxta primam opinionem.
Juxta vero secundam opinionem quando est respectus temporis ut
mensurantis ad ipsum temporale. Propterea dicitur, quod quando est
quod relinquitur ex adjacentia seu mensura temporis. Tempus enim ut
mensurat temporale, denominat illud denominatione extrinseca, et hoc
relinquit, et hoc dicitur quando, juxta primam opinionem. Juxta vero
secundam, quando relinquitur ex adjacentia temporis, quia ex
mensuratione quae est a tempore, relinquitur respectus temporis
mensurantis ad mensuratum, quod dicitur quando: et sicut sunt partes
ipsius temporis, scilicet praesens, praeteritum, et futurum, sic
etiam sunt partes quando, quia ab omnibus talibus partibus denominantur
temporalia: dicimus enim, haec est operatio hodierna vel crastina vel
hesterna. Et sic patet quid est quando: quia nihil aliud est quam
forma absoluta, quae est tempus, prout denominat temporale. Vel
juxta secundam opinionem, quando nihil aliud est quam respectus
praedictae formae absolutae ad temporalia quae mensurat.
|
|
