|
Restat nunc dicere de ipsis syllogismis. Ubi nota quod, ut supra
dictum est, in hoc opere tractatur de syllogismo simpliciter, scilicet
de forma ipsius syllogismi in quantum syllogismus est, non applicando
ad aliquam materiam; et ideo illa erit vera forma syllogismi, quae
applicata cuicumque materiae semper si praemissae erunt verae, sequetur
ex eis conclusio vera. Si vero syllogismus in aliqua materia
existentibus praemissis veris, sequitur conclusio falsa, licet in
aliqua alia materia sequatur conclusio vera, talis non erit verus
syllogismus, sed dicitur inutilis conjugatio. Harum autem inutilium
conjugationum quaedam possunt fieri in omnibus figuris, quaedam vero in
duabus, vel solum in una figura. Quae fiunt in omnibus figuris, sunt
quatuor. Prima est si ambae praemissae sunt particulares. Tertia,
si ambae sunt indefinitae. Quarta si ambae sunt singulares. Tales
enim syllogismi sive conjugationes in quacumque figura fiant, in aliqua
materia possunt concludere verum et in alia falsum: et propter hoc
dicuntur inutiles. Verbi gratia: de ambabus negativis in prima figura
aliquando concluditur verum sic: nullus homo est lapis. Nullus asinus
est homo. Ergo nullus asinus est lapis. Aliquando concluditur falsum
sic: nullus homo est lapis. Nulla margarita est homo. Ergo nulla
margarita est lapis; falsa est conclusio: quia omnis margarita est
lapis. Et sic potest fieri in secunda et tertia figura. De hac, et
de tribus dictis inutilibus conjugationibus datur una regula generalis:
scilicet: in omnibus figuris ex puris negativis, particularibus,
indefinitis et singularibus nihil sequitur. Inutiles vero
conjugationes, quae aliquando non sunt in omnibus figuris, sed in
aliquibus, sunt duae. Una est quae convenit primae et tertiae
figurae; scilicet quando minor propositio est negativa. Secunda vero
convenit primae et secundae figurae; scilicet quando major propositio
est particularis. Et de eis dantur regulae generales: scilicet: in
prima et tertia figura, minori existente negativa, nihil sequitur.
Notandum quod in prima figura hic debet intelligi de syllogismis
directe concludentibus. Nam sunt in ea duo modi syllogismorum
indirecte concludentes, in quibus minor est negativa, nec tamen sunt
inutiles conjugationes. Secunda regula. In prima et secunda figura,
majori existente particulari, nihil sequitur. Et similiter in prima
intelligitur de concludentibus directe. Dantur autem aliae duae
regulae generales: quarum prima est: si altera praemissarum est
negativa, etiam conclusio est negativa. Secunda est: si altera
praemissarum fuerit particularis, conclusio erit particularis. Causa
est: ut enim dictum est, major extremitas inest minori in conclusione
in virtute medii; in quantum scilicet inest medio in majori
propositione, et medium inest minori extremitati in minori
propositione, sive alio modo sumatur inhaerentia dictorum terminorum
sicut fit in aliis figuris: eo modo quo medium inerit alicui
extremitati, vel e converso, una extremitas inerit alteri. Sed si
aliqua praemissarum fuerit particularis, debet medium inesse
extremitati vel extremitas in medio particulariter; ergo conclusio quae
dicit extremitatem inesse extremitati, erit particularis: et hoc in
syllogismis affirmativis sufficit quantum ad secundam regulam. In
syllogismis autem negativis eodem modo virtute medii concluditur: si
enim medium uni extremitati inest, et e converso ab altera removetur,
necesse est extremitatem ab extremitate removeri, et sic erit conclusio
negativa: et hoc quantum ad primam regulam. In eisdem etiam
syllogismis, si medium particulariter inerit vel e converso, vel
particulariter removeatur ab aliqua extremitate vel e converso,
necessario sequitur extremitatem ab extremitate particulariter
removeri: et sic conclusio erit particularis negativa. Verae itaque
sunt regulae praedictae et cetera.
|
|
