|
Quantum ad secundum, scilicet quantum ad unitatem scientiae, sciendum
est quod in scientia est duo considerare: scilicet ipsum subjectum de
quo est passio, et ipsa principia ex quibus fit demonstratio ad
concludendum passionem de subjecto. Ad hoc autem quod subjectum sit
scibile a nobis, oportet quod habeat partes priores se. Ubi nota quod
processus scientiae est quasi quidam motus rationis. In motu autem est
duo considerare: scilicet principium et terminum. Terminus autem ad
quem scientia terminatur, est subjectum, circa quod est scientia.
Quia in speculativis scientiis nihil aliud quaeritur nisi cognitio
subjecti: sic in geometria nihil aliud quaeritur nisi cognitio
magnitudinis. In practicis autem nihil aliud quaeritur quam
constructio ipsius subjecti; sicut in scientia aedificatoria intenditur
constructio domus. Subjectum ergo est terminus talis motus;
principium autem talis motus est a primis principiis, quae sunt
propriae partes ejus, sicut principium processus scientiae naturalis
est a materia et a forma. Unde si quae res est quae non habeat talia
principia priora ex quibus ratio procedere possit, ejus non est
scientia secundum quod hic sumitur scientia, ut est demonstrationis
effectus. Unde de substantiis separatis non potest esse scientia isto
modo sumpta, quia per scientias demonstrativas non possumus scire
ipsarum quidditates. Licet enim substantiae separatae sint per se
ipsas intelligibiles ab intellectu ad hoc proportionato, non tamen
congregatur eorum notitia qua cognoscitur quod quid est ipsarum per
aliqua propria; sed bene potest per scientias speculativas sciri de eis
an sint, et quid non sint, ad similitudinem inventam in rebus
inferioribus; et tunc ad earum cognitionem utimur posterioribus et
prioribus, quae licet sint posteriora quoad naturam, sunt tamen priora
quoad nos. Subjectum ergo scientiae, prout hic sumitur scientia,
oportet quod habeat partes priores, a quibus fiat processus ad ejus
cognitionem: et hoc intelligendum est de partibus integralibus
subjecti: sicut literae et syllabae sunt partes dictionis, quae est
subjectum grammaticae. Sciendum quod licet dictum sit quod terminus ad
quem terminatur processus scientiae, sit subjectum, non est tamen
intelligendum quod sit terminus ultimus; sed ultimus terminus ad quem
terminatur consideratio scientiae est, ut passio subjecti
manifestetur. His habitis, sciendum est quod illa scientia est una,
quae est unius generis subjecti formaliter sumpti, cujus sunt partes et
passiones, et eadem habet principia prima, non simpliciter, sed in
scientia: diversae vero sunt quae habent diversa principia. Quod
autem unitas scientiae debeat sumi ab unitate subjecti, potest patere
ex dictis: unitas enim motus sumitur a termino; subjectum autem est
terminus motus rationis in processu scientiae, ut jam dictum est.
Tale autem subjectum debet esse unum formaliter, in quantum
hujusmodi. Ubi nota quod quantum ad hoc sic se habet suo modo
subjectum ad scientiam, sicut objectum ad potentiam; materialis autem
diversitas objecti non diversificat potentiam, sed formalis. Sic
materialis diversitas scibilium non diversificat scientiam, sed
formalis. Sumitur ante ratio formalis scibilis, sicut ratio formalis
visibilis. Formalis autem ratio visibilis sumitur a lumine, per quod
omnia videntur: etiam formalis ratio scibilis sumitur secundum
principia ex quibus aliquid scitur. Unde quantumcumque sint diversa
scibilia secundum suam naturam, dummodo per eadem principia sciantur,
ad unam tamen pertinent scientiam: quia non sunt diversa in quantum
sunt scibilia; sunt enim scibilia per sua principia. Sicut patet quod
voces humanae multum differunt secundum suam materiam a sonis corporum
inanimatorum: tamen quia secundum eadem principia attenditur
consonantia in eis, ideo musica quae est de utrisque, est eadem. Et
per oppositum, si sunt eadem scibilia secundum naturam, et tamen per
diversa principia considerentur, pertinent ad diversas scientias;
sicut corpus mathematicum non separatur subjecto a corpore naturali.
Quia tamen corpus mathematicum cognoscitur per principia quantitatis,
naturale vero per principia motus, propterea non est eadem scientia,
scilicet mathematica et naturalis. Unitas ergo et diversitas
scientiarum est ex unitate et diversitate formali subjecti, quae
formalitas consistit secundum rationem scibilis, idest secundum
identitatem et diversitatem principiorum. Et propter hoc, idem est
dicere, habere idem subjectum formale, et habere eadem principia: et
differre secundum principia, quod habere diversa subjecta formaliter.
Sciendum est autem quod principia, de quibus loquimur, sunt principia
quae sunt prima in scientia: et secundum communitatem dictorum
principiorum, scientiae sunt magis vel minus communes. Cognoscuntur
autem prima principia in genere scibilis secundum definitionem
subjecti, ut dictum est. Et sic patet de unitate scientiarum.
Gratias Deo bonorum omnium largitori.
|
|
