| #### Super Psalmo 31 |

| #### #### 1. Hic incipit quarta deca primae quinquagenae. Et sicut in prima decade sunt Psalmi in quibus fit mentio de persecutione Absalonis; in secunda de persecutione Saulis; in tertia de persecutione populi, ita in ista quarta de tribulatione quam boni a peccatoribus sustinent: 2 Petr. 2: habitans apud eos qui de die in diem animam justam iniquis operibus cruciabant. Dividitur autem haec deca in duas partes. Quia primo commendatur justorum dignitas. Secundo imploratur auxilium contra persecutiones impiorum, in 4 Psalm. 34: judica domine nocentes me. Circa primum duo commemorat. Primo gratiam justificantem. Secundo dignitatem justorum, ibi, Ps. 32: exultate justi et cetera. Tertio monet justos ut in justitia sistant, ibi, Ps. 33: benedicam dominum. Hujus Psalmi novus est titulus, scilicet intellectus David. Hieronymus habet, eruditio David. In multis Psalmis sequentibus est invenire titulum hunc. Et signatur per hoc, quod in omnibus Psalmis in quibus hic titulus dicitur, tractatur aliqua veritas communis, non solum pertinens ad unam personam, sed quasi ad providentiam Dei, vel ad aliquid aliud arduum. Et licet in omnibus Psalmis quaedam sint ad eruditionem, ista tamen ad hoc principaliter ordinantur. Specialiter vero iste Psalmus intitulatur ab intellectu quem debet habere poenitens, qui debet intelligere se peccatorem, et gratiam Dei liberantis: Lev. 5: si intellexerit homo delictum et cetera. Hunc intellectum dat vexatio, Isa. 28: beati quorum. Iste est secundus Psalmus poenitentialium. In primo enim egit de contritione cordis, in isto vero de confessione; et dividitur in tres partes. In prima enim ponitur remissio peccatorum. In secunda, via ad remissionem, ibi, quoniam tacui et cetera. Tertio desiderium sanctorum de remissione, ibi, pro hac orabit. Circa primum duo facit. Primo enim ponitur aliquid quod est ex parte Dei. Secundo illud quod est ex parte hominis, ibi, nec est in spiritu. In peccato namque primo est offensa Dei. Secundo macula. Tertio reatus poenae. Contra haec tria ordinat tria. Quia Deus remittit offensam, maculam tegit, reatum poenae tollit, non imputando peccatum. Quantum ad primum dicit, beati quorum remissae sunt et cetera. Sed quia beatitudo est duplex, scilicet rei et spei, isti tales, scilicet quorum remissae sunt iniquitates, sunt beati in spe; qui tandem erunt beati in re. Beatus enim ille est spe, in quo praecedit causa beatitudinis, et via quae est virtus, et praecipue perfecta: unde in quo virtus perfecta apparet, potest dici beatus in spe: sicut arbor bene florens potest dici fructificans. Post corruptionem enim primi hominis isti flores non erant, sed spinae peccatorum. Et ideo beatitudo peccatoris quae est in spe, non est hujusmodi, sed quod Deus remittat peccatum, et sic fructificat: Hier. 4: novate vobis novale et cetera. Remissae: Isa. 40: dimissa est iniquitas illius: Luc. 6; dimittite, et dimittetur vobis. Quantum ad secundum dicit, et quorum tecta sunt peccata. Peccata sunt maculae animae: Hier. 2: quam vilis facta es et cetera. Quando quis habet in se turpe, et illud tegitur, tunc oculos intuentis turpitudo non offendit. Deus autem tegit turpitudinem peccatorum: sed quomodo? Totaliter, scilicet abluendo animam. In peccato enim duplex est deformitas. Una scilicet ex privatione gratiae qua privatur peccator: et haec totaliter tollitur, et non tegitur, quia datur ei gratia. Alia macula est ex actu peccati praeterito: et haec non deletur, quia non datur ei quod non fecerit, sed quod non imputetur ei ad culpam: et haec tegitur. Quantum ad tertium dicit, beatus vir cui non imputavit dominus peccatum. De reatu poenae intelligitur, quia poena non ei reservatur pro peccato: Dan. 3: omnia induxisti super nos et cetera. Secundum Glossam, triplex peccatum hic insinuatur: peccatum originale, actuale mortale, et actuale veniale. Primum signatur per iniquitatem, quae est quaedam inaequalitas: et hoc est in originali, inquantum in ea vires animae recedunt ab aequalitate innocentiae; et hoc dimittitur et diminuitur, quia aufertur reatu et remanet actu. Dicit autem pluraliter iniquitates, quia in diversis diversa originalia, et in uno unum. Secundum signatur per peccatum actuale mortale. Actualia enim peccata mortalia dicuntur tegi, quando non imputantur peccatori jam ad culpam. Tertium signatur per peccatum veniale, quod non imputat dominus. Peccatum enim veniale non imputatur ad poenam aeternam. Vel primum dicit propter peccatum quod est ante Baptismum. Secundum propter peccata quae sunt post Baptismum. Tertium vero post confessionem, quia non imputabitur peccatum ad poenam. Sed ex parte hominis requiritur quod non fictus confiteatur; alias non consequitur gratiam: Sap. 1: spiritus sanctus disciplinae effugiet fictum. Et ideo, nec est in spiritu ejus dolus, ut aliud habeat interius, et aliud praetendat exterius. #### 2. Quoniam tacui. Secunda pars est, ubi ponitur via perveniendi ad remissionem peccatorum: et circa hoc tria facit. Primo enim ponit statum peccati. Secundo conversionem, quae est causa remissionis peccati, ibi, delictum meum. Dicit ergo, quoniam tacui et cetera. Contradictio videtur hic. Cum enim clamet tota die, dicit se tacere. Respondeo. Tacebat ab eo quod dicendum erat, sed clamabat quod dicendum non erat, nedum clamandum. Et in utroque est peccatum. De primo Isa. 6: vae mihi quia tacui. Debet enim peccator dicere peccata sua: Job 16: si tacuero, non recedit a me; nunc autem et cetera. Ergo quoniam tacui peccata mea, inveteraverunt ossa mea, idest interior fortitudo defecit. Saepe in Scriptura sacra per membra corporalia intelliguntur virtutes interiores. Unde per ossa in quibus est fortitudo, intelligitur interior virtus. Et quia inveterascit quod deficit, idest minuitur, inde dicit: inveteraverunt ossa mea: Baruch 3: quid est Israel, quod in terra inimicorum es, inveterasti et cetera. De secundo Isa. 5: expectavi, ut faceret judicium, et ecce iniquitas: justitiam, et ecce clamor. Et hoc est quod dicit. Dum clamarem tota die. Clamabat enim se justum, clamabat de poena, et tacebat de culpa. Sed quid fecit dominus? Convertit eum aggravando manum domini, gravamen inferentem, quoniam die ac nocte. Secundo conversione consequente, conversus sum et cetera. Dicit ergo, die ac nocte, idest continue, gravata est et cetera. Manus domini aliquando consolatur: Ezech. 3: manus domini erat mecum confortans me. Aliquando aggravat, sicut hic 1 Reg. 5, dicitur manus domini gravissima: Isa. 26: in tribulatione et cetera. Et ideo dicit, conversus sum in aerumna mea, idest in miseria quam patior pro peccatis. Dum configitur spina, dum spina, idest remorsus conscientiae, infigitur cordi meo. Vel pro spina dorsi quae tenet totum hominem rectum, dum configitur. Et signat superbiam, quae quando constringitur, corrigitur homo. Vel quare clamabas? Propter gravitatem, inquit, manus tuae. Et hoc ideo quia non sum conversus ad te, sed ad peccatum. Et hoc dum spina peccatorum configitur, idest firmatur in me, et sic spina, idest peccatum, intelligitur. Vel dum ratio, quae sicut spina est, regens dorsum deprimitur. Vel secundum Hebraeos, conversus est humor meus in siccitatem aestatis, idest ex aggravatione manus tuae, quicquid in me carnale et humidum fuit, conversum est in siccitatem aestatis. Hieronymus habet, versatus sum in miseria mea dum exardescit messis, idest ad modum messis arui. #### 3. Deinde cum dicit, delictum. Primo ponit confessionem. Secundo ejus efficaciam ostendit, ibi, dixi, confitebor. Sed quia duo debet homo confiteri, scilicet bona omissa, et mala commissa; quantum ad primum dicit, delictum meum, scilicet quod dimisi facere quod debui: cognitum tibi feci: non quod Deus non cognoscat; sed quando homo recognoscit peccatum suum, tunc vult etiam quod Deus cognoscat, ut ignoscat. Quantum ad secundum dicit, injustitiam meam non abscondi: Job 31: si abscondi quasi homo peccatum meum et cetera. Prov. 28: qui abscondit scelera sua et cetera. Efficacia vero confessionis ostenditur, cum dicit, dixi, confitebor. Confessionis effectus est remissio peccatorum. Dicit ergo, dixi, idest proposui in corde me: confitebor domino, idest ad honorem domini: Jos. 7: da gloriam domino Deo Israel, et confitere et cetera. Injustitiam meam, non bona mea: adversum me, non pro me. Aliquis confitetur peccatum suum, sed contra proximum, dicens, alius induxit me. Contra naturam, ex fragilitate sic accidit. Contra Deum, non potui resistere: 2 Reg. ult.: ego sum qui peccavi, ego sum qui inique egi. Vel, adversum me, idest propositum meum, quo manere in peccato proponebam. Sequitur remissio, et tu remisisti: Eccl. 2: remittit in tempore tribulationis peccata. Sed contra: tanta est efficacia confessionis, quod non solum quando quis actu confitetur, sed habens propositum confitendi consequitur remissionem. Ante ergo remittitur ei quam confiteatur: Isa. 65: et erit antequam clamet, ego exaudiam. Quid ergo facit confessio? Dicendum quod propositum operandi operatur ex virtute rei propositae, ut fiat. Unde si cesset operatio illius rei, cessat effectus. Et ideo necesse est perseverare in proposito. Tamen in confessione actuali peccatorum, et absolutione virtute clavium, dimittitur ei de poena, et propter verecundiam amplius ei gratia confertur, et multa bona consequitur. #### 4. Hic tertio ponit desiderium sanctorum de remissione peccatorum: et circa hoc tria facit. Primo enim proponitur sanctorum ad hoc desiderium. Secundo peccatorum monitio, nolite fieri sicut equus. Tertio concluditur Psalmus in gratiarum actione, ibi, laetamini. Circa primum duo facit. Primo enim exprimit desiderium sanctorum ad remissionem peccatorum in generali. Secundo in speciali suiipsius refugium ostendens, ibi, tu es. Circa primum duo facit. Primo enim proponit desiderium sanctorum signo orationis; secundo orationis effectum ostendit, ibi, verumtamen in diluvio. Dicit ergo, dixi, confitebor (...) pro hac re, idest pro remissione peccatorum. Et dicit tria. Primo quid orandum, scilicet ut remissionem consequamur: omnes enim peccavimus; 1 Joan. 1: si dixerimus quia peccatum non habemus et cetera. Et ideo petenda est remissio: Eccl. 38: ora dominum, et ipse curabit te: Matth. 6: dimitte nobis debita nostra. Secundo quis debet orare, scilicet, sanctus omnis: Jac. ult.: multum valet deprecatio justi assidua. Tertio, quando; quia, in tempore opportuno, scilicet gratiae et praesentis vitae, quia novissime clausa est janua, Matth. 25; 2 Cor. 6: ecce nunc tempus acceptabile et cetera. Jo. 9: venit nox, quando nemo potest operari. #### 5. Deinde cum dicit, verumtamen, ostenditur effectus orationis, quia, in diluvio aquarum multarum. Aqua potest hic accipi tripliciter. Uno modo voluptates: Gen. Pen.: effusus es sicut aqua. Alio modo falsae doctrinae: Prov. 9: aquae furtivae dulciores sunt. Tertio tribulationes: Ps. 68: intraverunt aquae usque ad animam meam. Sequitur, ad eum non approximabunt. Quod dicit, ad eum, dupliciter potest intelligi. Uno modo, ut ly, eum, referatur ad sanctum; quasi dicat, quamvis oret sanctus, patitur tamen aquas multas, sed eum non obruunt, sive sint aquae voluptatis, sive falsae doctrinae; sive tribulationis: unde, non approximabunt: Isa. 43: cum transieris per aquas, tecum ero, et flumina non operient te: Psalm. 43: transivimus per ignem et aquam et cetera. Alio modo ut ly eum referatur ad Deum: et sic loquitur mutata persona: quia primo ad Deum loquitur, modo ad alios; quasi dicat, qui sunt in diluvio aquarum multarum, sicut dictae sunt, non appropinquabunt ad Deum. #### 6. Consequenter cum dicit, tu es refugium et cetera. Exprimitur desiderium sanctorum in speciali: et circa hoc duo facit. Primo exprimit desiderium ut liberetur. Secundo effectum desiderii, ibi, intellectum. Circa primum duo facit. Primo enim ostendit, unde concipit spem orandi. Secundo subdit petitionem, erue a circumdantibus me. Spem autem petendi concipit ex duobus. Primo, quia Deus est speciale justorum refugium. Secundo, quia eorum speciale refugium in tribulatione. Ergo dicit, tu es refugium meum a tribulatione quae circumdedit me. Tribulatio circumdat quando undique opprimit, ita quod non patet refugium ab aliqua parte: Psalm. 39: circumdederunt me mala quorum non est numerus et cetera. Sed in hac tribulatione non est refugium nisi ad Deum: 2 Paral. 20: cum ignoremus quid agere debeamus et cetera. Psalm. 90: qui habitat in adjutorio altissimi et cetera. Sic ergo habeo, inquit, ad quem refugiam, habeo et in quo consoler, quia, exultatio mea: 2 Cor. 1: qui consolatur nos in omni tribulatione nostra: Ps. 93: secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, consolationes tuae laetificaverunt animam meam. Deinde exprimit quid petit cum dicit, erue me a circumdantibus, idest a tribulatione quae circumdedit me. Et quia tribulatio debet fieri ab aliquo, oportet quod si tribulatio circumdat, quod innitentes sint circumdantes, scilicet Daemones et persecutores: et ideo dicit, a circumdantibus me. #### 7. Secundo, cum dicit, intellectum, ostendit effectum suae orationis. Deus est qui loquitur, intellectum tibi dabo etc. quasi dicat Deus, petis a me ut eruam te, et ego tria tibi faciam: dabo enim tibi donum intellectus, et te instruam et te custodiam. Tria enim sunt necessaria homini a Deo. Primo, ut gratiae donum percipiat, ut per hoc anima hominis perficiatur ad prompte agendum. Sed quia quantumcumque homo haberet donum gratuitum, nisi Deus movet animam ad opus bonum, non sufficit; ideo oportet quod post gratiam praevenientem Deus operetur et moveat ad bonum. Sed gratia et donum recipitur secundum modum naturae nostrae: et non eo modo, quo possit ad omnia vitanda; et ideo necessaria est super hoc protectio Dei et defensio. Et ideo primo ponit donum intellectus, cum dicit, intellectum tibi dabo: Eccl. 15: implevit eum dominus spiritu sapientiae et intellectus. Et hoc necessarium est homini, ut scilicet cognoscat peccatum suum: et quod non possit salvari nisi per Deum. Secundo ponit debitum usum hujus doni, cum dicit, instruam te: Isa. 54: ponam filios tuos doctos a domino. Tertio custodiam, cum dicit, in via hac, scilicet mandatorum, qua gradieris, firmabo super te oculos meos, idest protegam te: 2 Par. 16: oculi domini contemplantur universam terram, et praebent fortitudinem his qui corde perfecto credunt in eum. #### 8. Consequenter cum dicit, nolite, convertit se ad peccatores, ut ad poenitentiam redeant: et circa hoc duo facit. Primo ponit monitionem. Secundo comminationem, ibi, in camo. Dicit ergo: Deus dat homini intellectum, sed et intellectu excedit animalia. Qui ergo indignum se reddit dono intellectus, comparatur animalibus; et ideo dicit, nolite fieri sicut equus et mulus et cetera. Secundum Glossam equus est animal superbum; mulus vero animal pigrum, unde non currit. Illi sunt ergo sicut equi, qui per superbiam extolluntur: Hier. 8: omnes reversi sunt ad cursum suum quasi equus impetu vadens ad praelium. Illi sunt sicut mulus, qui tarde ad viam Dei veniunt: Prov. 13: vult et non vult piger. Vel per mulum intelliguntur luxuriosi. Mulus luxuriosus est, tamen non generat: sic peccata luxuriae infructuosa sunt: Rom. 6: quem ergo fructum habuistis tunc in illis in quibus nunc erubescitis? Vel equus portat sessorem indifferenter, et mulus onus quodcumque: peccatori duo imponuntur, sessor, scilicet Diabolus, et onus, scilicet peccatum. Non ergo sitis sicut equus, non discernens inter sessores, an scilicet Christus sit, vel Diabolus. Nec sicut mulus, qui quodlibet onus, scilicet peccatum, indifferenter portat. #### 9. Deinde cum dicit, in camo, ponitur comminatio. Et primo per modum orationis. Secundo per modum praenunciationis, ibi, multa. Dicit ergo, in camo et cetera. Sic metaphorice. Si homo se habet sicut homo, Deus tractat eum sicut hominem, monitionibus et doctrinis; sed quando recedit a dignitate hominis, tractatur sicut brutum animal, quod coercetur poenis et violentia, scilicet, in camo et fraeno; quasi dicat, monui quod non fiant sicut equus et mulus: quod si non acquiescunt, fac eis sicut equo et mulo, scilicet, in camo et fraeno maxillas eorum constringe, comprimendo scilicet loquacitatem, et subtrahendo cibos, quibus utuntur ad voracitatem. Locutioni enim et gustui deservit maxilla: Isa. 37: ponam circulum in naribus tuis, et fraenum et cetera. Vel, in camo et fraeno, idest in majori et minori tribulatione. #### 10. Secundo cum dicit, multa, praenunciat; et primo quid paratur malis: quia multa flagella: a Deo: Ps. 49: arguam te, et statuam contra faciem tuam. A sua conscientia: Prov. 12: quasi gladio pungitur conscientiae. A potestate: Rom. 13: vindex est in iram ei qui male agit: Prov. 26: flagellum equo, et camus asino, et virga in dorso imprudentium. Secundo quid paratur bonis. Sperantem et cetera. Misericordia potest esse nominativi casus, ut sic intelligatur quod ipsum misericordia circumdabit qui sperat in domino. Vel potest esse ablativi casus, ut intelligatur quod dominus misericordia sua circumdabit sperantem in se. Et hoc est quando undique subvenit in miseriis hominum: Ps. 102: qui coronat te in misericordia et cetera. Ultimo concluditur Psalmus gratiarum actione, cum dicit. #### 11. Laetamini. Haec est autem consuetudo in Psalmis poenitentialibus, quod incipiunt in luctu, et finiunt in laetitia: quia hoc facit poenitentia. In hac autem conclusione hortatur justos et rectos ad bonam operationem, et rectam intentionem, dicens, laetamini in domino et exultate justi; quasi dicat: duo sunt necessaria homini: scilicet recta operatio: et hoc facit justitia: et recta intentio: et hoc facit laetitia. Dicit ergo, laetamini justi, et exultate. Secundum Glossam, laetari est tacita suavitate gaudere; exultare vero est concitati animi fervore gaudere. Unde exultatio provenit ex interiori gaudio. Sed in quo? In domino, inquit, non in mundo: Phil. 4: gaudete in domino, iterum dico gaudete. Sequitur, et gloriamini omnes recti corde. Recti corde sunt, qui conformant voluntatem suam voluntati divinae: hi habent gloriari in Deo: 2 Cor. 10: qui gloriatur, in domino glorietur. ####  |