| #### Lectio 4 |

| #### #### Vos estis sal terrae et cetera. Haec est secunda pars, ubi monet diligentiam habere in executione sui officii. Et primo in forma exequendi, quae sub ratione exempli informantis eis ostenditur; secundo in modo docendi, qui eis praescribitur, ibi sic luceat lux vestra. Exemplum informans designatur in varietate similitudinum, quarum duae sunt per affirmationem, ubi ostenditur ad quod debent esse, quia ad condiendum exemplo vitae, ibi vos estis sal terrae; secundo ad lucendum, vel illuminandum verbo doctrinae, ibi vos estis lux mundi. Inter condimenta nihil sale utilius: inter visibilia nihil luce clarius. Duae autem aliae dicuntur per negationem, in quibus ostenditur, ad quod debent non esse; quia nec in absconsione vitae, vel personae: unde dicit non potest civitas abscondi supra montem posita, neque in occultatione doctrinae, vel gratiae; unde dicit neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio. Inter praesidia nihil civitate manifestius; inter utensilia nihil lucerna convenientius. Ergo debent esse sal in vita et moribus; lux in doctrinis et praedicationibus; civitas in praesidiis et defensionibus; lucerna in accensionibus. Beda docet ut sale condiant animas ad incorruptionis sanitatem, ut illuminent ad veritatis intelligentiam, ut acquisitos ab hostibus defendant, defensos ad amorem deitatis accendant. Dicit ergo vos estis, idest esse debetis, sal terrae. Glossa: sal optimum condiens terrenos exemplo vitae. Hieronymus: sal appellantur apostoli, quia per ipsos universum hominum genus conditur. Notantur autem hic tria. Primo eorum, et omnium apostolicorum virorum officium cum dicit vos estis sal terrae; secundo eorum periculum cum dicit quod si sal evanuerit; tertio eorum supplicium, cum dicit ad nihilum valet ultra. Comparantur autem sali ratione virtutis, ratione originis, et ratione consuetudinis. Ratione virtutis primo, quia habet virtutem saporativam, quia cibos condit; sic sermo apostolicus mentes insipidas condiebat; Col. IV, 6: omnis sermo vester in gratia semper sit sale conditus. Secundo habet vim arefactivam, unde Augustinus: sal sterilem terram facit: sic apostoli, destructo regno peccati, germen vitiorum compescebant. Sap. c. III, 13: felix sterilis et incoinquinata, quae nescivit thorum in delicto, habebit fructum in respectione animarum sanctarum. Tertio habet virtutem restrictivam, unde Augustinus: sal carnes desiccat: sic ipsi carnales concupiscentias restringebant; I Petr. II, 11: obsecro vos abstinere a carnalibus desideriis. Quarto habet virtutem mundificativam, unde Augustinus: sal a vermibus et putredine servat: sic praedicatio verbi divini arcet a putredine vitiorum; Rom. VI, 12: non regnet peccatum in vestro mortali corpore, ut obediatis concupiscentiis eius. Quinto habet virtutem sanativam, sicut habes IV Reg. II, 19 ss., quod Eliseus sale in vas novum misso sanavit aquas Iericho: sic infuso sale sapientiae caelestis in corde apostolorum, sanatae sunt aquae, idest populi; Ps. CVI, 20: misit verbum suum, et sanavit eos. Secundo comparantur sali ratione originis: nam sal ex aqua maris et calore ignis vel solis conficitur; et apostoli ex aqua tribulationis, et calore dilectionis facti sunt; Ps. LXV, v. 12: transivimus per ignem et aquam; Thren. I, 13: de caelo misit ignem in ossibus meis. Tertio ratione consuetudinis, quia usus eius in omni sacrificio erat; Lev. II, 13: omnis victima sale salietur. Sic honesta conversatio erat, et in occulto, et in aperto, et coram Deo, et coram proximo; Rom. XII, 17: providentes bona non tantum coram Deo, sed etiam coram hominibus. Quod si sal evanuerit, in quo salietur? Hic ostenditur eorum periculum; unde dicit quod si sal, idest praedicator, vel praelatus, vel doctor evanuerit. Evanescere dicitur sal tripliciter, scilicet liquefactione, quod fit per humidum et frigidum; secundo infatuatione; tertio evanescit, quando omnino deficit. Expone ergo tripliciter sic: si evanuerit, idest frigore, sive timore adversitatis, vel humiditate prosperitatis se dissolverit, in quo salietur? Idest, in quo populus bonis moribus informabitur? Vel si evanuerit, idest infatuetur, deviando a veritate, in quo, idest per quem, populus erudietur? Secundum Bedam. Thren. IV, 4: parvuli petierunt panem, et non erat qui frangeret eis. Vel, si evanuerit, idest omnino defecerit, in quo salietur? Idest per quem modum poenitentiae condietur populus? Ier. XXX, 12: insanabilis fractura tua, pessima plaga tua. De omnibus his Hieronymus: evanescit sal cupiditate effluens, timore succumbens, errore subvertens, prosperis elatus, adversis depressus. Ad nihilum valet ultra. Hic notatur eorum supplicium: ubi tria ponuntur. Primo valoris annihilatio per subtractionem gratiae; I Cor. XV, 10: gratia Dei sum id, quod sum et cetera. Et quantum ad hoc dicit ad nihilum valet ultra, quia, ut dicit Beda; suo unctu germinare prohibet, et foecundare non sinit. Unde Lc. XIV, 35: neque in terra, neque in sterquilinio utile est. Secundo gloriae amissio ex defectu negligentiae; unde subditur nisi ut mittatur foras, idest extra Ecclesiam, vel extra Paradisum, vel ab officio docendi removeatur; Apoc. XXII, v. 15: foris canes, et venefici, et impudici, et homicidae, e idolis servientes, et omnis qui amat, et facit mendacium; Io. XV, 6: mittetur foras sicut palmes, et arescet et cetera. Tertio damnatio Gehennae ex cumulatione nequitiae; unde subditur et conculcetur ab hominibus, idest a Daemonibus; Daemon enim aliquando dicitur homo, sicut Ps. CXVII, 6: non timebo quid faciat mihi homo; Glossa: idest Diabolus. Vel conculcetur ab hominibus; idest, simul cum aliis calcetur, vel subtus alios in profundum Inferni proiiciatur; Mal. ult., 3: calcabitis impios; Iob XX, v. 25: vadent, et venient super eum horribiles. Vel conculcetur ab hominibus, idest irrideatur a carnalibus hominibus, Osee IV, 9: sicut populus, sic et sacerdos. Glossa: irrideatur ab hominibus. Sed ille qui persecutionem patitur, irridetur ab hominibus; ergo calcatur. Contra. Augustinus et Rabanus: non calcatur qui persecutionem patitur. Responsio. Calcari non dicitur nisi qui inferior est; et ideo ille qui persecutionem patitur, licet in terra multa sustineat in corpore, et a malis irrideatur, tamen quia fixus est in caelo corde, non dicitur calcari. Et sic loquitur Augustinus et Rabanus. Vos estis lux mundi et cetera. Hic ostenditur quod debent illuminare verbo doctrinae: in quo possunt notari tria quae debet habere praedicator verbi divini. Primum est stabilitas, ut non deviet a veritate; secundum est claritas, ut non doceat cum obscuritate; tertium est utilitas, ut quaerat Dei laudem, et non suam. Primum notatur cum dicitur vos, discretive, scilicet qui estis derivati a me qui sum prima lux; Io. VIII, 12: ego sum lux mundi. Estis, idest esse debetis. Ecce stabilitas, quae notatur in verbo substantivo, in quo excluditur lucis defectio, contra illos qui praedicant falsitatem, et lucis fictio, contra illos qui se transfigurant in Angelum lucis, II Cor. c. XI, 14, et lucis diminutio, contra illos qui timore vel adulatione non reprehendunt vitia. Deinde notatur claritas, cum dicitur lux. Glossa: per quos omnes illuminantur a tenebris ignorantiae. Comparantur autem luci ratione essentiae, ratione actus, ratione virtutis sive efficaciae: nam eius essentia est caelestis. Unde Basilius in Hexameron: lux est natura sibi per omnia similis et simplex. Eccli. XXIV, 6: ego feci in caelis ut oriretur lumen indeficiens; et ipsi conversatione debet esse caelestes; Phil. III, 20: nostra conversatio in caelis est. Item non inquinatur ab immunditiis; Sap. VII, 25: nihil inquinatum in illam incurrit; et ipsi debent esse mundi; Eccle. IX, 8: omni tempore vestimenta tua sint candida. Item omnibus est communicabilis; Iob c. XXV, 3: super quem non splendet lumen eius? Et praedicatores se debent omnibus exponere; Lc. VI, 30: omni petenti te tribue. Secundo ratione actus, qui secundum Basilium est tenebras illuminare, vias dirigere, latibula manifestare, differentias rerum ostendere: et ipsi praedicatores debent illuminare in credendis, dirigere in operandis, vitanda manifestare, et modo comminando, modo exhortando, hominibus praedicare. Tertio ratione suae efficaciae: lux enim ingerit delectationem; Eccle. XI, 7: dulce est lumen, et delectabile est oculis videre solem. Item terrae foecunditatem; Eccli. XLIII, 4: radios igneos exsufflans et cetera. Item viventibus cognitionem. Philosophus: homo generat hominem et sol. Praeter haec, secundum Basilium, veniente luce diei, aegritudines alleviantur, homines a somno excitantur, aves garriunt, bestiae ad latibula sua fugiunt: sic luce apostolorum mundus est aedificatus exemplis, inflammatus doctrinis, foecundatus bonis operibus, alleviatus peccatis, excitatus a negligentiis, animatus ad contemplationem caelestium, ereptus de potestate Daemonum. Deinde notatur utilitas, dum dicit mundi, idest universaliter; Ps. XVIII, 5: in omnem terram exivit sonus eorum. Quaeritur autem hic, quare praemiserit sal luci. Responsio Chrysostomi: quia prius vita, quam doctrina: vita enim ducit ad scientiam veritatis. ####  |