|
1. Postquam philosophus ostendit quod omne sempiternum est ingenitum
et incorruptibile, hic comparat sempiternum ad corruptibile et
genitum, ostendens quod simul esse non possunt. Et primo praemittit
quaedam ex quibus procedit ratio; secundo ex illis argumentatur ad
propositum, ibi: neque itaque semper existens et cetera. Circa
primum tria proponit. Primo quidem declarat oppositionem eius quod est
semper esse et semper non esse: et quamvis adiungat hoc, quod est
possibile, non tamen tradit oppositionem quae attenditur secundum
possibile et non possibile, sed secundum semper esse et non semper
esse. Dicit ergo primo quod huius affirmativae quae est possibile
semper esse, negatio contradictorie ei opposita est possibile non
semper esse: non quidem ex parte ipsius possibilis, respectu cuius
haec est affirmativa possibile non semper esse; sed quantum ad ipsum
quod est non semper esse. Sed hoc quod est possibile semper non esse,
opponitur contrarie secundum eundem modum ei quod est possibile semper
esse. Negativa autem huius est possibile non semper non esse. Et
huius ratio est quia hoc adverbium semper designat universalitatem
temporis, sicut hoc signum omnis designat universalitatem
suppositorum. Unde sicut huic enuntiationi omnis homo est,
contradictoria est non omnis homo est, aequipollens ei quae est aliquis
homo non est; contraria vero huic omnis homo est, dicitur omnis homo
non est, aequipollens huic nullus homo est; huius autem contradictoria
est non omnis homo non est, aequipollens huic aliquis homo est: ita
huic quod dico semper esse, contradictorie opponitur non semper esse,
quod aequipollet ei quod est aliquando non esse; sed ei quod est semper
esse, contrarie opponitur semper non esse, quod aequipollet huic quod
est nunquam esse; huic vero contradictorie opponitur non semper non
esse, quod aequipollet ei quod est aliquando esse.
2. Secundo cum dicit: necesse negationes etc., concludit ex
praedicto modo oppositionis quod oportet eidem subiecto inesse
negationes ambarum, scilicet eius quod est semper esse et eius quod est
semper non esse; quae scilicet negationes sunt non semper esse et non
semper non esse. Quae quidem negationes eodem modo insunt eidem, ut
illud sit medium inter semper ens et semper non ens quod quidem potest
quandoque esse et quandoque non esse; sicut si dicamus quod inter omnem
hominem esse et nullum hominem esse, medium est aliquem hominem esse et
aliquem hominem non esse.
3. Tertio ibi: utriusque enim negatio etc., probat hanc
conclusionem sequi ex praemissis. Et primo ratione propria, quae
scilicet sumitur ex ratione terminorum in quaestione positorum,
dicens: utriusque enim negatio, scilicet tam eius quae est semper esse
quam eius quae est semper non esse, quandoque existet, idest ponit
aliquid quandoque esse, si non semper sit, idest si per negationem non
ponitur aliquid semper: verbi gratia, ista negatio non semper ens,
non ponit sempiternitatem neque circa esse neque circa non esse, et
ideo ponit quandoque esse et quandoque non esse; et simile est de hac
negatione non semper non esse. Concludit ergo quod illud quod non
semper est non ens, erit quandoque et quandoque non erit: quia sic
negatur semper non esse, quod non ponitur semper esse. Et similiter
ista negatio quae est non semper possibile esse, quia removet
sempiternitatem circa esse ita quod non ponit sempiternitatem circa non
esse, ponit ens quandoque; et quia non ponit esse semper, nihil
prohibet illud non esse. Sic ergo idem erit possibile esse quandoque
et non esse quandoque. Et hoc est medium inter duo contraria quae sunt
semper esse et semper non esse.
4. Secundo ibi: ratio autem etc., probat idem ratione communi,
quae scilicet in quibuslibet terminis locum habet. Sint enim duo
termini a et b, ita se habentes quod nulli eidem possint inesse quia
sunt contrarii, sicut semper ens et semper non ens. Accipiatur autem
alius terminus, scilicet g, qui ita se habeat ad a quod omni subiecto
insit vel a vel g: habent enim se sicut affirmatio et negatio, ut
semper ens et non semper ens. Sit autem alius terminus, scilicet d,
qui eodem modo se habeat ad b, sicut semper non ens et non semper non
ens. Necesse est ergo quod omni ei quod neque est a neque b, idest
quod neque est semper ens neque semper non ens, insint et g et d, quae
sunt negationes amborum: quia a quo removetur semper esse et semper non
esse, necesse est quod attribuatur ei non semper esse, idest quandoque
non esse, et non semper non esse, idest quandoque esse. Et sic illud
subiectum a quo removetur utraque affirmatio, et cui attribuitur
utraque negatio, est quod est medium inter a et b: quia illud quod
negat utrumque extremum, est medium inter duo contraria; sicut quod
neque est album neque nigrum, est medium inter album et nigrum. Huic
ergo medio necesse est quod ambae negationes insint, scilicet g et d.
Quia sicut dictum est, oportet quod cuicumque insit g aut a; unde
oportet quod alterum eorum insit ei quod est e; quia igitur ei quod est
e impossibile est quod insit a, sequitur quod insit ei g. Et eadem
ratione probatur quod insit ei d. Sic igitur et g et d praedicantur de
e, a quo removetur et a et b: quia scilicet aliquid est quandoque
ens, quandoque non ens, quod neque est semper ens neque semper non
ens. Et hoc est quod probare intendit.
5. Deinde cum dicit: neque itaque semper existens etc., ex
praemissis argumentatur ad propositum. Si enim est aliquid semper
existens, neque est genitum neque corruptibile: similiter etiam si est
semper non existens, neque est genitum neque corruptibile. Manifestum
est autem quod etiam e converso, si aliquid est genitum aut
corruptibile, non est sempiternum, neque quantum ad esse neque quantum
ad non esse. Si enim detur oppositum, scilicet quod aliquid sit simul
sempiternum et genitum et corruptibile, sequetur quod aliquid sit simul
potens semper esse et non semper esse; quia sempiternum potest semper
esse, generabile autem et corruptibile non semper est. Quod autem hoc
sit impossibile, ostensum est prius: quia dictum est quod semper esse
et non semper esse opponuntur contradictorie. Unde relinquitur
impossibile esse quod aliquid sit simul sempiternum et corruptibile vel
genitum.
6. Deinde cum dicit: igitur si et ingenitum etc., ostendit quod
omne ingenitum et incorruptibile est sempiternum. Et primo concludit
hoc ex praemissis, dicens quod necesse est quod ingenitum omne sit
sempiternum, et similiter incorruptibile omne sit sempiternum, dummodo
sit ens; ita tamen quod accipiamus ingenitum et incorruptibile secundum
quod proprie dicuntur; prout scilicet ingenitum dicitur quod ita est
nunc quod non erat prius verum dicere de ipso quod non erat, et
secundum quod incorruptibile dicitur quod ita nunc est quod posterius
non erit verum dicere de ipso quod non sit; sicut patet ex his quae
supra dicta sunt in distinctione horum nominum.
7. Secundo ibi: aut si quidem etc., probat idem ex his quae infra
ostendentur: dicens quod, si ingenitum et incorruptibile consequuntur
se invicem hoc modo quod omne ingenitum sit incorruptibile et e
converso, necesse est quod sempiternum consequatur ad utrumque; ut
scilicet omne ingenitum et omne incorruptibile sit sempiternum. Ex
omnibus autem praemissis talis potest colligi ratio: nullum sempiternum
est genitum neque corruptibile; omne ingenitum et omne incorruptibile
est sempiternum; ergo nullum ingenitum est corruptibile, et nullum
incorruptibile est genitum.
|
|
