|
1. Postquam philosophus posuit opiniones aliorum de agere et pati,
sive de modis agendi vel patiendi, et reprobationes earum, in parte
ista ponit opinionem propriam et veram. Et circa hoc duo facit: primo
dat intentionem suam; secundo prosequitur intentum, ibi: si enim est
et cetera. Dicit ergo primo, quod postquam positae et reprobatae sunt
opiniones aliorum de actione et passione, dicendum secundum rei
veritatem quomodo existat vel fiat generatio, et quomodo existat agere
et pati in his quae agunt et patiuntur. Ad hoc autem perfecte
videndum, accipiendum est pro principio actionis et passionis illud
quod multoties dictum est.
2. Deinde cum dicit: si enim est hoc etc., prosequitur intentum.
Et circa hoc duo facit: primo ponit duas conditiones quae requiruntur
ad actionem et passionem; secundo probat primam conditionem, ibi:
existimare autem et cetera. Circa primum ponit primo primam
conditionem, quae est quod patiens quod est in potentia, non patitur
secundum quasdam partes, sed secundum omnes. Primo ergo praemittit
quoddam principium manifestum, et est quod entium quoddam est in
potentia, et illud est passivum: quoddam est in actu, et illud est
activum. Et cum ita sit, non est alia causa passionis, nisi quia
receptivum alicuius formae recipit illam ab aliquo agente. Impossibile
est ergo quod illud tale corpus quod est in potentia, sit receptivum
alicuius formae tum quidem, idest secundum aliquas partes, tum autem
non, idest secundum quasdam non, sed oportet quod sit omnino
passibile, idest in omni parte, inquantum est in potentia. Potest
tamen secundum aliquas partes magis recipere passionem ab agentis
virtute causatam, et secundum quasdam minus; quia forte passivum magis
est dispositum in una parte quam in alia, ad recipiendum formam quam
agens intendit inducere. Si autem aliquis dicat quod magis passiva
sunt magis porosa, sicut videmus in venis metallorum quod quae sunt
rariores, magis sunt dispositae ad recipiendum formam metalli, et sic
videtur quod pori sunt causa passionis: dico quod hoc non est verum:
quod foramina non sunt causa passionis, sed potius dispositionis
materiae, quae a tali activo passibilis est et non ab alio.
3. Secundo cum dicit: continuum igitur unumquodque etc., ponit
secundam conditionem. Et est quod agens et patiens debent esse divisa
et non continua: quia id quod est continuum non est passibile.
Veritas autem huius propositionis ex hoc est, quia nihil patitur a
seipso: quia non est magis ratio quare una pars eius agat et alia
patiatur, quam alia, cum partes continui sint similis naturae. Ista
autem agentia et patientia licet sint divisa, oportet quod sint in
debita propinquitate. Omnia enim agentia naturalia habent determinatam
virtutem, quae si ultra suae virtutis proportionem elongentur a
patientibus, nullum effectum causare poterunt, sed cum fiunt
propinqua, in se vel in aliis, tunc agens aget, et patiens patietur.
Dico autem appropinquare sibi ipsis, quando primum agens et ultimum
patiens sunt immediata; appropinquare vero in aliis est, quando inter
primum agens et ultimum patiens est aliquid quod agit et patitur, agit
autem in virtute primi. Verbi gratia, ignis non solum calefacit nos
quando tangit, sed etiam quando est longe: calefacit enim aerem qui
natus est calefieri ab igne, aer autem calefactus calefacit corpus
nostrum.
4. Deinde cum dicit: existimare autem etc., probat primam
conditionem, dicens quod existimare sicut quidam existimant, quod res
quae patitur, tum, idest secundum aliquam partem patitur, et tum
non, idest secundum aliquam non patitur, hic determinandum est, et
dicendum quod hoc falsum est. Si enim concederetur quod corpus et
magnitudo non ubique esset divisibilis, sed dividitur in indivisibilia
corpora sicut dixit Democritus, vel in indivisibiles superficies sicut
dixit Plato, tunc verum esset quod corpus non ubique, idest in omni
parte sua, esset passibile. Sic etiam esset verum quod nihil esset
continuum: licet continuetur ad indivisibile, non tamen componitur ex
indivisibilibus. Si autem est mendacium hoc quod dicunt, immo quia
mendacium est: quia omne corpus est divisibile; nihil differt dicere
quod dividatur vel quod sit divisibile, vel quod tangatur vel quod sit
tangibile. Licet enim in poros dividatur secundum Democritum, tamen
etiam est divisibile in partibus quae poris interponuntur, quia istae
non sunt indivisibiles; quae tamen partes ponebantur indivisibiles ab
eis. Et similiter est tangibile in illis. Et ita secundum totum est
tangibile et divisibile et passibile. Si enim potest segregari
secundum tactus, idest secundum superficies in quibus est tactus, ut
dicunt quidam Platonici, etsi nondum est divisum, est tamen
divisibile. Posito ergo in esse possibili, non accidit impossibile.
Similiter etiam si divisibile sit in partes, posita divisione in actu
non sequitur impossibile. Secundum ergo totum et quamlibet sui partem
est divisibile et passibile.
5. Deinde cum dicit: universaliter autem etc., ostendit quod
praedicta opinio non est sufficiens ad actionem et passionem. Et circa
hoc duo facit: primo ostendit quod non est sufficiens ad alterationem,
immo destruit ipsam; secundo quod nec sufficiens ad augmentum, ibi:
amplius autem et cetera. Dicit ergo primo, quod universaliter
passionem hoc modo fieri in rebus quo quidam dicunt quod generatio fit,
scissis sive separatis corporibus per poros, est inconveniens.
Destruit enim hic modus alterationem, in qua tamen salvatur passio et
actio. Videmus enim quod idem corpus continuum manens, quandoque
quidem est humidum et liquidum, et quandoque coagulatum, sicut glacies
et aqua fluida, et tamen talis alteratio fit sine divisione ipsius
corporis continui, et sine aliqua alia compositione, et sine
conversione suarum partium, et absque tactu diverso in ordine
componentium partium sicut dicit Democritus. Cum enim aliquod humidum
coagulatur, non transducitur extra naturam suam ita quod mutet
substantiam, nec transponuntur partes mutando ordinem vel situm, neque
transmittitur per liquefactionem, neque etiam nunc, quando scilicet
humidum coagulatur, oportet quod in aqua corpora indivisibilia
tumoribus, idest secundum quantitatem, subintrent ad causandam
coagulationem, sed ipsum humidum quod coagulatur, et e converso,
semper similiter se habet quantum ad hoc, quod neque componuntur
partes, neque adduntur vel dividuntur, neque mutant ordinem vel
situm. Patet ergo quod praedicta opinio destruit alterationem.
6. Deinde cum dicit: amplius autem neque etc., ostendit quod
destruit et augmentum. In augmentatione enim oportet quod augeatur
quaelibet pars eius quod augetur, ut supra dictum est. Sed si
augmentum fiat per additionem atomorum ut ipsi dicunt, non erit
augmentatio, sed quaedam appositio corporis ad corpus, non ex hoc quod
quaelibet pars istius compositi augmentatur. Item in augmentatione
oportet quod augmentans sive adveniens augmentato transmutetur in
naturam eius, et quod ipsum totum quod augetur, transmutetur ab eo
quod sibi advenit, de minori quantitate in maiorem quantitatem. Sed
per additionem corporum atomorum ipsum totum non erit transmutans,
idest non transmutabitur alio mixto, idest aliquo corpore indivisibili
sibi addito, non transmutante ipsum de minori quantitate in maiorem.
Et ipsum totum non erit secundum se transmutans, idest non
transmutabit corpora indivisibilia, quae sibi adveniunt et remanent
incorrupta. Unde signanter dixit alio mixto: quia talia corpora non
miscentur adinvicem, sicut grana frumenti in modio. Ultimo epilogat,
et patet in littera.
|
|
