|
His igitur sic deductis, videndum est de ministris, quia regiminis
sunt complementum: quia sine eis quodcumque dominium transire non
potest, ut per eos secundum gradum personarum exerceantur officia,
distribuantur opera et administrentur necessaria, sive in regno sive in
quacumque republica, et secundum merita cuiuscumque in ea contenti.
Unde et primus dux in Israelitico populo Moyses a Iethro cognato suo
merito redarguitur, ut patet in Exodo, quia ipse solus satisfaciebat
populo suo sine ministris: stulto, inquit, labore consumeris tu et
populus iste qui tecum est, et ultra vires tuas est, nec poteris
sustinere. Provide, inquit, viros potentes et timentes Deum, in
quibus sit veritas et qui oderint avaritiam, et constitue ex eis
tribunos, et centuriones, et quinquagenarios ac denarios, qui
iudicent populum. Hoc idem et de Romanis invenitur, quia cum regum
regimen cessasset ab urbe, Brutus, factus consul, parum in consulatu
solus urbem rexit; sed moventibus bellum Sabinis eidem per senatum
adiunctus est dictator qui dignitate consules praeibat, quorum primus
Lartius vocatus est. Hoc etiam tempore adiunctus est magister equitum
qui dictaturae obsequeretur, quorum primus spurius Cassius. Post
haec, quasi circa idem tempus, instituti sunt tribuni qui in favorem
populi essent. Quod pro tanto sit dictum, ad ostendendum quod regimen
cuiuscumque collegii sive provinciae sive civitatis vel castri, sine
ministerio diversorum officialium bene regi non potest. Sed circa hoc
distinguendum de eis videtur secundum diversitatem regiminis, quia
oportet ministros dominis cuiuscumque regiminis esse conformes, sicut
membra capiti: unde regimen politicum ministros requirit secundum
qualitatem politiae. Propter quod hodie in Italia omnes sunt
mercenarii sicut et domini, et ideo agunt sicut mercede conducti, non
ad utilitatem subditorum sed ad lucrum suum, praestituentes in mercede
finem. Quando vero gratis ministrabant, ut antiqui Romani, tunc
eorum sollicitudo figebatur ad rempublicam sicut ad finem, et inde
proficiebant, sicut maximus Valerius narrat de Camillo qui precatus
est quod si alicui deorum felicitas Romanorum nimia videretur, eius
invidia suo et non reipublicae incommodo satiaretur. Sed regalis
regiminis alii sunt ministri perpetuis officiis deputati ad ministrandum
regi pro suo suique populi fructu, ut sunt comites, barones et milites
simplices, feudatarii, qui ex suo feudo et ipsi et sui successores ad
regni gubernacula sunt obligati perpetuo. Unde patet et ministros esse
necessarios cuicumque dominio, et secundum ipsius dominantis
conditionem ministros debere constitui. Propter quod et in Eccli.
dicitur: secundum iudicem populi, sic et ministri eius; et qualis
rector est civitatis, tales et inhabitantes in ea. Distinguuntur
autem et alia quatuor genera ministrorum a philosopho in politica, qui
haberi possunt regimini magis coniuncti. Quidam enim sunt, quos habet
civilitas sive regimen omnino necessarios ad vilia officia exercenda
dominorum, de quibus natura providit ut sint gradus in hominibus,
sicut et in aliis rebus. Videmus enim in elementis esse infimum et
supremum; videmus etiam in mixto semper esse aliquod praedominans
elementum. In plantis etiam quaedam deputata sunt ad humanum cibum,
quaedam ad fimum, et eodem modo in animalibus; sed et in homine inter
membra corporis similiter erit. Hoc idem consideramus in relatione
corporis ad animam et in ipsis etiam potentiis animae in alterutrum
comparatis; quia quaedam ordinatae sunt ad imperandum et movendum, ut
intellectus et voluntas; quaedam ad serviendum eisdem secundum gradum
ipsarum. Ita inter homines erit, et inde probatur esse aliquos omnino
servos secundum naturam. Amplius: autem: contingit aliquos deficere
a ratione propter defectum naturae: tales autem oportet ad opus
inducere per modum servile, quia ratione uti non possunt, et hoc
iustum naturale vocatur. Haec autem omnia philosophus tangit in I
Politic. Sunt autem et alii ministri ad idem deputati officium alia
ratione, ut in bello devicti; quod lex humana non sine ratione sic
statuit ad acuendum bellatores pro republica fortiter pugnandum, ut
videlicet victi subiiciantur victoribus iure quodam, quod philosophus
in praedicto loco iustum legale appellat. Unde isti, quamvis vigeant
ratione, ad statum tamen rediguntur servorum quadam militari lege ad
acuendum corda bellantium, et hunc modum observaverunt Romani. Unde
tradunt historiae Titum Livium tantae eloquentiae virum a Romanis
captum in servitutem redactum, sed propter suam probitatem a Livio
nobilissimo Romano, sub cuius ditione traditus erat manumissus, ab
ipso cognomen accipiens, Titus Livius est vocatus: quem libertati
tradidit pro filiis instituendis liberalibus artibus, cui ante non
licuisset secundum principum instituta. Hoc etiam et lex divina
praecepit, ut in Deuteronomio patet. Sunt autem et alia duo genera
ministrorum in familia assistentium: videlicet vel mercede
conductorum, seu servientium quadam benevolentia et amore ad sui
honoris cumulum vel virtutis profectum, ut sunt ministrantes principi
in domestica domo, sive de re militari sive aucupii sive venationis
sive in aliis rebus familiaribus domus: de quibus non est modo dicendum
per singula, et pro quibus quis captat vel amicitiam vel gratiam
dominorum vel mercedem reportat vel virtutis laudem acquirit; unde in
Prov. dicitur quod acceptus est regi minister intelligens; et in
Eccli.: si est tibi servus fidelis, sit tibi sicut anima tua.
Concludendum est igitur quod ad complementum regni et fulcimentum
regiminis, quae dicta sunt supra de divitiis et ministris, princeps
debet esse munitus; propter quod philosophus dicit in VIII Ethic.
quod non est rex qui per se non est sufficiens, et omnibus bonis
superexcellens: quibus omnibus superabundavit rex Salomon, ut patet
in III Lib. Reg., sed praecipue in ornatu et ordine
ministrorum: de quo admirata regina Saba: maior est, inquit,
sapientia tua quam rumor quem audivi. Beati viri tui et servi tui, hi
qui astant coram te semper et audiunt sapientiam tuam.
|
|
