|
Est autem et alia ratio, unde digne Romani dominium sunt adepti,
zelus videlicet iustitiae. Quo quidem modo acquisierunt principatum
quodam iure naturae, a quo habet exordium omne iustum dominium. Primo
quidem quia, ut idem doctor scribit consulebant patriae consilio
libero, avaritiam relegantes a dominio sive turpis lucri gratiam,
neque delicto neque libidini obnoxii, pro quibus iam stans dominium
dissipatur. Trahebantur enim homines ad ipsorum amorem, ut propter
ipsorum iustissimas leges se sponte eisdem subiicerent. Unde et ipse
apostolus Paulus cum a Iudaeis nimis iniuriis vexaretur, coram Festo
principe circa partes Caesareae Palaestinae, ut in Act. Apost.
traditur, ad Caesarem appellavit ac se subiecit legibus Romanis.
Quales autem fuerint eorum leges et quam sanctae, sic in eisdem Act.
Apost. scribitur de dicto Festo, quia cum Hierosolymis esset,
adierunt ipsum principes sacerdotum et sacerdotes postulantes adversum
Paulum damnationem mortis: quibus dictus Festus respondit, prout
dictis legibus Romanorum subiectus, quod non est consuetudo Romanis
damnare aliquem, sive donare, nisi praesentes habeant accusatores
locumque defendendi accipiat ad abluenda crimina. Propter quod dicit
idem doctor Augustinus in decimoctavo libro praefato, quod Deo
placuit orbem terrarum per Romanos debellare, ut in unam societatem
reipublicae legumque perductum longe lateque pacaret. Amplius autem ad
hoc: qua de iure naturae est ut quis gerens curam alterius mercedem
reportet, eo quod, ut scribitur in Prov.: unicuique mandavit Deus
de proximo suo. Ex qua quidem ratione iura concedunt quod quis rem
alienam contrectare possit et expensas deducere ac praemium accipere
iuxta meritum actionis, cum dicta bona male tractantur a praedonibus
vel quibuscumque raptoribus. Hoc ergo supposito, consonum videtur
naturae ut dominium sit concessum pro pace ac iustitia conservanda,
iurgiis ac discordiis resecandis. Item. Ad hoc videtur provisum ut
mali puniantur et boni promoveantur; et hoc est officium dominorum, in
hoc quasi officium gerentium proximorum, ut inde suam reportent
mercedem, quia ex hoc sua recipiunt vectigalia et tributa. Unde cum
apostolus ad Romanos ostendisset a Deo provenire omne dominium: non
est, inquit, potestas nisi a Deo, et caetera quae ibi ponuntur ad
dominium pertinentia, ultimo concludit: ideo et tributa praestatis:
ministri enim Dei sunt in hoc ipsum servientes. In quantum igitur
homines virtuosi ac sua probitate praepollentes pro gubernanda populi
multitudine, quae rege indiget et rectorem non habet, curam assumunt
et sub legibus populum dirigunt, non tantum instinctu Dei moveri
videntur, sed vicem Dei gerunt in terris, quia conservant hominum
multitudines in civili societate, qua necessario homo indiget cum sit
animal naturaliter sociale, ut philosophus dicit in primo Politic.
Unde et in isto casu dominium videtur esse legitimum. Quod quidem
probat Augustinus in quarto de Civ. Dei; dicit enim sic: remota
iustitia, quid sunt ipsa regna nisi quaedam latrocinia? Ergo ipsa
supposita, regnum et quodlibet dominium esse videtur concessum.
Introducit autem ad suum probandum intentum exemplum de quodam pirata
qui vocabatur Dionides, qui cum fuisset captus ab Alexandro,
quaesivit ab eo cur mare haberet infestum. Ipse libera contumacia
respondit: quod tibi ut orbem terrarum. Sed quia ego exiguo navigio
id facio, latro vocor; tu vero quia magna classe, diceris imperator.
Ista ergo ratione Romanis a Deo collatum fuit dominium. Unde et
idem doctor in quinto eiusdem libri dicit quia propter leges ipsorum
sanctissimas nisi sunt tanquam recta via ad honores, imperium et
gloriam, nec habent unde conqueri debeant de summi et veri Dei
iustitia: perceperunt enim mercedem suam, iuste videlicet dominando ac
legitime gubernando. Quantus autem fuerit zelus iustitiae apud
Romanos consules antiquos contra malos, de multis est manifestum.
Unde scribit Augustinus in quinto saepe iam dicto libro, quod Brutus
filios suos occidit quia bella concitabant in populo: ex quo vigore
iustitiae mortem merebantur. Vicit enim in eo, ut ait poeta, amor
patriae, laudumque immensa cupido. Narrat etiam de Torquato quod
idem fecit de filio, quia contra edictum patris invasit hostes iuvenili
quodam provocatus ardore; et licet victoriosus extiterit, quia tamen
castra suae gentis discrimini exposuit, ipsum morti adiudicavit iuxta
militares leges: ubi idem doctor causam suae mortis insinuat, dicens:
ne plus mali esset in exemplo imperii contempti, quam boni gloria
hostis occisi. Maximus autem Valerius dicit de ipso quod maluit
proprio nato carere quam disciplinae militaris transgressionibus
indulgere. Sic ergo patet qualiter zelo legalis iustitiae Romani
dominium meruerunt.
|
|
