|
Sed adhuc insistendum est circa divinam providentiam in dominio.
Contingit enim interdum quod cum quis assumit principatum, erit homo
virtuosus et aliquo tempore perseverabit in eo. Sed aliquo tempore
procedendo ex favore humano et prosperitate rerum regalium elevatur quis
in superbiam et de beneficiis sibi a Deo collatis ingratus eidem
efficitur. Unde philosophus dicit in quinto Ethic. quod principatus
virum ostendit; sicut accidit de Saule, de quo scribitur, I
Reg., quod in tota tribu Beniamin non erat vir melior illo. Sed
post duos annos a suo regimine factus est Deo inobediens, unde dictum
est prophetae Samueli de ipso: usquequo tu luges Saul, cum ego
proiecerim eum ne regnet super Israel? Quasi ex divina sententia
irrefragabili sit repulsus. Propter quod ultimo dictus princeps fuit
occisus cum filiis, totaque eius progenies a dominio est avulsa. Unde
in Paral. de ipso concluditur quod mortuus est Saul propter
iniquitates suas. Hoc autem et de Salomone accidit, qui magnificatus
est super omnes reges qui fuerant ante eum, ut scribitur in Eccle. et
universa terra desiderabat audire sapientiam Salomonis. Sed, ut
dicit Augustinus decimoseptimo de Civ. Dei: secundae res praedicto
regi fuerunt noxiae, quia lapsus in luxuriam, ruit in idolatriam; ex
quo factus est abominabilis populo, in tantum ut servi eius rebellarent
ei diripientes spolia suae regionis et vastantes terram absque
resistentia aliqua, cum tamen prius omnes obedirent ad nutum, sicut
testatur regina Saba, ut patet in III Lib. Reg. Ad magna
igitur promotus in principio sui regiminis propter divinam reverentiam
quam exhibuit, in fine sui regiminis decidit in vilia propter delicta
quae commisit: quia miseros facit populos peccatum. Tradunt tamen
Hebraei, ut Hieronymus refert in commento super Eccle., quod in
fine vitae suae ex multis vexatus suum recognovit errorem seque
disposuit ad poenitentiam in commissis, librumque praefatum composuit,
in quo sicut expertus cuncta definit vanitati subiacere, subiiciens se
divino timori ad suorum observantiam mandatorum. Unde in fine
praedicti libri concludit: finem loquendi pariter audiamus. Deum time
et mandata eius observa: hoc est enim omnis homo. Sed et praeter
reges deicolas quid de principibus ethnicis dicam? Qui quamdiu fuerunt
Deo grati virtutumque cultores, floruerunt in dominio; cum vero ex
elatione dominii ad contrarium se converterunt, mala morte vitam
finierunt, sicut contigit de praefato Cyro rege Persarum monarcha.
Tradunt enim historiae de ipso quod, cum totam subiugasset Asiam,
Parthiam, Schytiamque ferro perdomuit, tandem longum certamen
Scythis inferens, dominante tunc Tamari regina dictae gentis, quae
Massagetia vocabatur, primo quidem cum filio dictae reginae
adolescentulo dimicavit ipsumque vicit et occidit, nullique parcens
aetati, ingentem multitudinem peremit. Quia ergo crudelitatem
exercuit et in Babylonia et in regno Lydiae, quia in utroque reges et
principes mala morte trucidavit et in regno Massagetarum similiter
fecit, in hoc eodem iudicio similiter eum Deus punivit. Narrant enim
historiae quod dicta regina congregavit exercitum contra ipsum,
Scythas videlicet, Massagetas et Parthos, et in quibusdam montibus
dicta regina insidiis compositis invasit castra eiusdem: et sic impetu
armatorum absorbuit, quod ducenta millia fuerunt occisa praefati
principis, et ipse captus: cui amputato capite, regina ipsum in utre
sanguine pleno mandavit includi, et sic invective acclamabatur eidem:
sanguinem sitisti, sanguinem bibe; quasi ipsa mors ignominiosa, quam
passus est, fuerit argumentum suae atrocitatis. Omnes etiam monarchae
ipsum sequentes, ut in Graecia magnus Alexander, quamdiu cum
reverentia suos tractavit Macedones, vocans milites suos patres,
tanquam antiquiores, optime processit in monarchia; sed eisdem
existens ingratus, a sorore venenatus est; et praecipue quia post
victoriam, Darii accepta filia in coniugem, militaria coepit
postponere, luxui vitae intendens, et sui immemor factus dolorosa
morte vitam finivit. Et sic de multis aliis principibus ethnicis
exemplum potest adduci, ut de Iulio Caesare et Hannibale, qui
propter abusum dominii diro necati sunt exitu, ut eis conveniat quod in
Eccle. scribitur: interdum dominatur homo homini in malum suum. Nec
non et illud Isaiae prophetae, quod in omnibus tyrannis locum habet.
Cum enim ostendisset ipsos esse divinae iustitiae exactores contra
peccatores, sicut carnifices dominorum, ut manifestum est supra, cum
dixit: Assur virga furoris mei, etc., statim subdit: ipse autem
non sic arbitrabitur, et cor eius non sic existimabit, quasi sic agat
ut Dei instrumentum, sed ad conterendum erit cor eius et ad
interfectionem gentium non paucarum; dixit enim: numquid non principes
nostri simul reges sunt? Attribuens videlicet suae virtuti et non Dei
qui movet ipsum ad puniendum transgressores divinorum mandatorum. Hanc
autem ingratitudinem ac praesumptionem tyrannorum dominus statim ibidem
graviter redarguit et gravissime punit, ut in iam dictis principibus
patet. Unde subdit propheta in eodem loco: numquid gloriabitur
securis contra eum qui secat in ea? An exaltabitur serra contra eum
qui se fecit? Quomodo si elevetur virga contra elevantem eam, et
exaltetur baculus, qui utique lignum est? Ubi consideranda est
similitudo, quia valde congrua est. Sic enim se habet virtus
dominantis ad Deum sicut virtus baculi ad percutientem et sicut virtus
serrae ad artificem. Constat autem quod virtus serrae vel securis in
artificio nulla est nisi per artificem moventem et dirigentem: ita et
de virtute dominantis contingit, quod nulla est sine Deo movente et
gubernante. Ergo stultum et praesumptuosum est gloriari de sua
virtute. Ista autem ratio satis aperta esse videtur, et haberi potest
ex verbis philosophi supra inductis, quia virtus cuiuslibet mobilis a
virtute dependet primo moventis, et eius instrumentum erit: et hinc
est quod Deo talis gloria est displicibilis, quia tales derogant
divinae potentiae. Propter quod scribitur in Iudith, quod de sua
virtute gloriantes Deus humiliat, et ideo subiungit dictus propheta
Isaias: propter hoc mittet dominator dominus exercituum in pinguibus
eius tenuitatem et subtus gloriam eius succensa ardebit quasi combustio
ignis. In quo significatur poena sensibilis quae talibus infertur
tyrannis, et annihilatio principatus, ut in praedictis est
manifestum. Relinquitur igitur a Deo omne esse dominium, sive
legitimum, sive tyrannicum, secundum varias vias suae investigabilis
providentiae.
|
|
