|
Nunc igitur ad alias politias procedendum, quas philosophus refert in
praedicto libro secundo, ut Cretensium et Lacedaemoniorum, quae
clarae videbantur et ex fama regionis, et ipsarum antiquitate, et
earum auctore. Et licet in multis Aristoteles commendet politiam
praedictam, multa tamen ibidem reprehendit. Primo quidem de
remissione quantum ad servos, quia non ut subditos, sed ut amicos eos
habebant, et inde lasciviebant, et efficiebantur elati, et
concitabant rixas in confinibus Lacedaemoniorum contra tyrannos, ut de
eis illud competeret, quod in Prov., dicitur: qui delicate a
pueritia nutrit servum suum, postea illum sentiet contumacem. Item,
ibidem, dicitur: servus verbis non potest emendari, quia quod dicis
intelligit, et respondere contemnit. Sed forte hoc non sine ratione
contingit interdum, quando imminent pugnae cum hostibus, quia tunc
servi manumittuntur, eo quod audaciores sunt ad aggrediendum. Unde in
III Lib. Reg. scribitur, quod rex Achab per pedissequos
civitatis ex mandato Dei Syriam percussit et fugavit. Propter quod
historiae Romanae tradunt, quod post conflictum ipsorum apud cannas
tanta fuit ipsorum strages, quod coacti sunt relegatos et proscriptos
revocare, ac servos libertate donare, ex quibus aciem fecerunt ad
defensionem urbis. Quia ergo Lacedaemonii infestos habebant
confines, ideo servos levius tolerabant. Lacedaemonii enim confines
erant, ut ipse Aristoteles dicit, duabus regionibus, Arcadiae
videlicet et Messenae, item Thessalonicae; ab alia autem parte
Achaiae et Thebaeis, qui antiquitus multum viriles fuerunt.
Reprehenduntur ergo Lacedaemonii, si populares, quos servos vocant,
sustinent non refraenando eorum stultitias ex iam dicta causa; sed
tolerari possunt, si confines sunt nimis infesti, ut dictum est
supra: quia praedictis servis datur audacia ad invadendum et
refraenandum malitiam hostium, et ex eadem causa dabatur libertas
mulieribus, unde efficiebantur lascivae. De hoc enim a philosopho
reprehenduntur, quod suas mulieres non restringebant a discursibus,
quod mulieri est laqueus libidinis, ut de Dina accidit filia Iacob,
sicut in Genesi, scribitur, quae oppressa fuit a Sichem, filio
regis Emor, quia sine custodia discurrebat per regiones. Unde in
Eccli. dicitur: in filia non avertente se firma custodiam, ne,
inventa occasione, abutatur se. Ita et de Lacedaemoniis
contingebat, quod vivebant voluptuose propter nimiam libertatem. Sed
eos excusat Aristoteles propter ipsorum nimia bellorum exercitia, quae
habebant Lacedaemonii: unde uxores eorum cogebantur discurrere ad
gubernationem familiae; sed si alias sustinuissent ipsorum viri, mala
erat politia. Tertium autem, quod Aristoteles disputat de
Lacedaemoniorum politia, est circa milites, utrum deberent uxores
habere, vel mulieribus coniungi: quia, si hoc est, distrahuntur a
pugna. Ex actu enim carnalis delectationis mollescit animus et minus
virilis redditur, ut dictum est supra: et sententia est Platonis, ut
Theophrastus refert, quod militaribus rebus intentis non expedit
nubere. Sed Aristoteles istud reprobat dicto secundo libro, quia
bellatores naturaliter sunt proni ad luxuriam. Causa autem assignatur
in quodam libello, de problematibus, translato de Graeco in Latinum
Frederico imperatori. Sed philosophus ibidem introduxit Hesiodi
poetae fabulam, quae Martem cum Venere iunxit: unde si abstineant a
mulieribus, prolabuntur in masculos. Et ideo Aristoteles in hoc
reprobat Platonis sententiam, quia minus malum est mulieribus
carnaliter commisceri, quam in vilia declinare flagitia. Unde
Augustinus dicit, quod hoc facit meretrix in mundo, quod sentina in
mari, vel cloaca in palatio: tolle cloacam, et replebis foetore
palatium: et similiter de sentina: tolle meretrices de mundo, et
replebis ipsum sodomia. Propter quam causam idem Augustinus ait in
quartodecimo de Civ. Dei, quod terrena civitas usum scortorum
licitam turpitudinem fecit. Hoc etiam vitium sodomiticum ipse
philosophus, in septimo Ethic., dicit accidere propter vitiosam
naturam et perversam consuetudinem: et horum etiam non est
convenientiam vel inconvenientiam assignare, cum non sint per se
delectabilia humanae naturae: unde medium virtutis ibi esse non
potest. Et hoc concordat cum apostolo, ad Rom., qui tales actus
ignominiae passiones appellat. Quartum autem, quod Aristoteles
reprehendit in Lacedaemoniorum politia, est de inaequali divisione
successionum: quia unus civis quasi totam occupabat regionem, ex re
videlicet pecuniaria, sicut saepius accidit de foeneratoribus; alii
vero cives expoliati fugiunt, et sic remanet politia nuda. Item circa
uxores, quia in bonis defuncti uxor ratione dotis duas occupabat
partes, sicut accidit in Francia de medietate bonorum; residuum vero
distinguebatur, seu distribuebatur haeredibus, et pro suis legatis.
Sed quantumcumque toleretur apud Lacedaemonios de aliis civibus
diminutio possessionum, quantum tamen ad bellatores sustineri non
debet, quia per eos civitas conservatur in sua virtute. Hoc autem
Aristoteles accidisse Spartiatis, hoc est Lacedaemoniis, dicit,
quia ad nihilum sunt redacti propter dictam causam; cum tamen soliti
essent habere decem millia bellatorum, quod non erat modicum apud
veteres. Isti autem sunt illi Spartiatae, de quibus agitur in I
Mach., qui propter virilitatem animi cum Iudaeis et Romanis
specialem habebant amicitiam.
|
|
