|
Est et aliud, quod reprehendit Aristoteles in dicta politia, de
generatione videlicet filiorum. Statuerunt enim in sua politia ad
provocandum cives, quod zelarent multiplicationem prolis, quod qui
tres haberet filios, assumeretur ad dignitatem publicorum negotiorum;
et qui quatuor, esset sine vectigali. Hoc autem erat causa
depauperandi cives: unde fiebant impotentes ad invadendum hostes, et
hoc fuit in eis causa dissensionis, unde regio diminuta est in
virtute. Istud autem reprehensibile esse, in ratione fundatur, quia
quod quis generet plures, non est virtutis, ex qua quis meretur
praeeminentiam, puta ut in bellando pro republica, quod est virtutis
fortitudinis, vel in consulendo civitati, quod pertinet ad
prudentiam, vel in regendo cives, quod pertinet ad iustitiam, vel in
conversando honeste cum eis, quod pertinet ad temperantiam. Sed quod
in generando quis mereatur praemium in republica, hoc non est
virtutis, quia etiam vilis homo potest habere virtutem generativam
meliorem: unde quod in hoc honoretur, non est dignum, quia honor non
debetur nisi propter virtutem, ut philosophus dicit in primo
Ethicorum. In omnibus igitur actibus politiae inter cives aequa debet
esse ponderatio oneris et honoris, praeter quam in praedictis, ut
verum sit, quod dixit David, sicut in I Reg. scribitur,
recuperatis spoliis de Siceleg, contra Amalecitas: aequa, inquit
erit portio euntis ad bellum, et remanentis ad sarcinas. Et quamvis
lex Mosaica sterili maledictione imprecetur, ut in Exod. et Deut.
est manifestum, et ad multiplicandam generationem plurium uxorum sit
facta concessio; hoc non fuit ibi concessum, nisi ad virtutem,
referendo ad cultum divinum, sicut Augustinus dicit de Civ. Dei.
Aliud autem, quod reprehendit philosophus in Lacedaemoniis, unde
ipsorum corrupta fuit politia, circa electionem iudicum est, quia
eligebantur pauperes, qui, egestate compulsi, corrumpebantur pecuniis
a maioribus, et inde opprimebatur iustitia, et exercebantur
tyrannides. Comparatione ergo istius politiae democratiam philosophus
magis commendat: quia deficientibus in civitate hominibus virtuosis ad
regimen, ex quibus constituitur principatus qui aristocratia vocatur,
melius regitur per divites malos, ex quibus constituitur principatus
qui appellatur democratia. Non ergo expedit politiae pauperes assumi
et cupidos ad iudicandum. Unde narrant historiae, quod duo viri per
consules Romanos fuerant electi ad gubernandum Hispaniam, quorum unus
nimis pauper, alter nimis erat avarus. Cumque delatio facta fuisset
in Capitolio de ipsis, quia de hoc litigabant, Scipio Africanus de
neutro consuluit, utrumque corruptorem definiens politiae, sive
cuiuscumque regiminis, quia se habent ad civitatem velut sanguisugae ad
corpus humanum. Unde in Prov. dicitur: sanguisugae duae sunt
filiae, dicentes: affer, affer; quasi ad hoc sit principalis eorum
intentio extorquere pecunias. Sed quid dicemus de Fabricio consule,
qui pauperrimus fuit? Ut scribit Valerius maximus. Item de Lucio
Valerio? De quo dictum est supra, qualiter in summa paupertate
mortuus est. Ad hoc autem distingui oportet de duplici indigentia,
voluntaria scilicet, et necessaria. Voluntariam habuit Christus et
sui discipuli; et hanc habuit Fabricius et alius consul Romanus,
qui, ut fideliter gubernarent rempublicam, divitias contempserunt.
Maluit enim Fabricius divitibus imperare, quam locupletem fieri, ut
dictum est supra de ipso. Haec ergo non repellitur a regimine; sed
secunda necessaria: quia talis raro, vel numquam bene regit vel
consulit, nisi suo appetitui vacuo satis detur. Cuius ratio, et
differentia de utraque paupertate haberi potest ex diversitate finis.
Finis autem paupertatis voluntariae est bonum honestum, sive bonum
virtutis; finis vero necessariae inopiae est bonum utile, ad quod
appetitus eius est pronus. Hoc autem est, cuius gratia aliquid
agitur, ut philosophus dicit. Quidquid ergo agunt, qui talem habent
indigentiam, ad hunc finem deducunt, ut suum impleant ventrem et
bursam. Sed qui voluntariam, sicut contemptivi divitiarum, ordinant
omnia ad virtutem: et ideo cum gubernant vel regunt cives, semper in
eis bonum virtutis intendunt, quod est bonum humanum, ut idem
Aristoteles dicit in primo Ethic. Amplius autem: natura nihil
frustra operatur, ut dicit philosophus in primo de caelo. Appetitus
vero eius qui non habet divitias ex necessitate, et non voluntate,
semper tendit ad habendum divitias. Si ergo non consequitur, erit
frustra: et ideo natura appetitus ad hoc impellit, sicut refugiens
vacuum, quod sustinere non potest. Ergo difficile est vitare, ut non
insequatur quocumque modo ad habendum divitias. Periculosum est igitur
politiae, sive reipublicae pauperem assumi ad consulatum, sive ad
iudicatum, ut philosophus dicit, nisi quando paupertas est placida:
quia tunc est resecata cupiditas, quae omnium malorum est radix, ut
scribit apostolus. Talis enim indigens ad regimen politiae est
optimus, de quo in Ecclesiaste scribitur, quod inventus est vir
pauper et sapiens, qui liberavit urbem per sapientiam suam, nulla
videlicet cupiditate impeditam.
|
|
