|
Tradit etiam documentum idem philosophus in dicta politia
Chalcedoniorum quantum ad electionem, ut non arte, vel fortialiter
eligant, sed virtuosos: quia contingit aliquando talem sortem super
pauperem cadere, cuius principatus est periculosus: quia, ut ipse
dicit, et supra est ostensum, impossibile est egentem bene
principari, ac legitime negotiis publicis posse vacare. Propter
necessitatem enim inhiat lucris, et resilit a virtute, nec sibi ipsi
vacare potest, ut quiescat animus, seu, ut dicit Salustius de
antiquis Romanis: sit animus in consulendo liber. Tradit etiam
documentum philosophus, quod et Chalcedoniae dicit contigisse in sua
politia, ut si quando reperiretur pauper qui foret virtuosus, ad
tollendam occasionem ne se lucris immergat illicitis, ut respublica ei
provideat in necessariis: unde et in omni regimine sunt instituta
stipendia sive de aerario publico, ut Augustinus dicit de verbis
domini, ne forte dum sumptus quaeritur, praedo grassetur, sive de
bonis cuiuslibet sub regimine constituti, ut sunt tributa et
vectigalia, quae dominis debentur quodam iure naturae, sicut probat
apostolus ad Rom.: ideo, inquit, tributa praestatis: ministri enim
Dei sunt, in hoc ipsum servientes. Item, in I ad Cor.: quis,
inquit, militat stipendiis suis umquam? Quis pascit gregem et de
lacte eius non manducat? Sed tunc movetur quaestio, quam Aristoteles
tangit in dicta politica: utrum ad principatum semper dives eligi
debeat: quia in hoc datur materia, ut homines sint amativi pecuniarum
quocumque modo, eo quod natura humana semper est appetitiva honoris,
ut scribit maximus Valerius. Ad quod ipse philosophus multa dicit
comparans oligarchiam ad aristocratiam: quia secundum primum
principatum eligitur dives, iuxta secundum semper assumitur virtuosus.
Sive ergo pauper, sive dives, dummodo vivat secundum virtutem,
assumendus est in vera politia. Sed minus periculum est de divite,
quia instrumenta sibi adsunt humanae vitae, per quae honeste suum
potest officium exequi, salva tamen iustitia subditorum. Multa alia
scribit philosophus de politia Chalcedoniensi, comparans ad invicem
principatus: duo tamen concludit reprehensibilia de ipsis
Chalcedoniensibus. Unum, quod sustinebant principem plures
principatus habere, quod Aristoteles reprobat, ostendens multo melius
esse, vel dignius plures esse, vel convenire ad unum principatum,
quam quod unus habeat plures. Ratio autem huius ex verbis philosophi
haberi potest ibidem, quia in diversis principatibus actus unius per
alium impeditur: unde dat istud principium, ex quo argumentum
assumitur, quod ab uno unum opus optime perficitur, cuius rei gratia
duo ponit exempla. Unum de fistulizantibus, sive cytharizantibus et
choreariis, quia in opere sibi contrariantur, et in instrumentis.
Fistula enim, sive cythara requirit hominem intelligentem in
melodiis, et manus agiles et subtiles. Sed chorearius nihil horum
requirit, quia sufficit homo etiam rusticanus cum manibus crabrosis.
Ita et de diversis contingit dominis quod contrariantur sibi invicem,
sicut fistulans choreario. Aliud exemplum introducit de nautico bello
et campali: quia non est conveniens ut utrobique sit unus rector, cum
non habeant similes actiones. Alius est enim modus pugnandi in campo,
et alius in aquis, et alia instrumenta requirit campale bellum, et
alia navale, et per consequens alias actiones. Unde concluditur,
inconveniens esse unum dominum habere plura dominia, et ea bene posse
gubernare propter contrarias actiones et instrumenta. Amplius autem:
et virtus est debilis in agente, quia vix homo sufficit ad sui
regimen. Durum est enim ut qui nescit tenere moderamina vitae suae,
iudex fiat alienae, ut Gregorius ait. Multo ergo difficilius est
habere multa regimina propter causas iam dictas.
|
|
