|
Quia vero cum de politia agitur, ad civitatem refertur, modus agendi
de ipsa ex qualitate civitatis dependet. Civitas autem, ut
Augustinus dicit in primo de Civ. Dei, est hominum multitudo aliquo
societatis vinculo colligata, quae vera virtute beata redditur. Haec
autem definitio a sententia philosophi non discordat, qui in perfecto
politiae regimine felicitatem ponit politicam, ut ex primo Ethic.
patet. Virtus enim, qua rector politicus civitatem gubernat,
architecta est respectu cuiuslibet aliarum virtutum, quae sunt in
civibus: quia caeterae virtutes civiles ordinantur ad istam, sicut ad
militarem equestris et sagittaria. Et ideo in operatione eius, cum
sit virtus suprema, consistit felicitas politica, ut philosophus
videtur velle in commemorato iam libro. Sic enim de vera et perfecta
politia contingit, quemadmodum de corpore bene disposito, in quo vires
organicae sunt in perfecto vigore. Et si virtus suprema quae est
ratio, caeteras dirigat inferiores potentias, et ad suum moveantur
imperium, tunc insurgit quaedam suavitas et perfecta delectatio virium
in alterutrum, quam harmoniam vocamus: unde Augustinus dicit in
tertio de Civ. Dei, quod respublica sive civitas bene disposita
melodiae vocibus comparatur, in qua diversis sonis proportionatis ad
invicem, fit cantus suavis et delectabilis auribus: quae proprie fuit
in statu innocentiae regulata ex virtute originalis iustitiae praeter
actum divinae cognitionis: unde causabatur contemplativa felicitas, et
etiam modo secundum quamdam participatam virtutem in viris perfectis,
ut nihil velint nisi quod regula mandat rationis, et quod Deo placet.
Et ex hac quidem ratione motus fuit philosophus, assimilare
rempublicam seu politiam naturali et organico corpori, in quo sunt
motus dependentes ex uno movente, sive ex duobus, ut sunt cor et
cerebrum; et tamen in qualibet parte corporis est operatio propria
primis motibus correspondens et in alterutrum subministrans: unde hoc
corpus divini muneris beneficio animari asserit, et quod summae
aequitatis, nutu Dei agitur moderamine rationis: quod et apostolus
confirmat in I ad Cor., ostendens totam Ecclesiam esse unum corpus
distinctum in partibus, sed unitum vinculo charitatis. Ad veram
igitur civilitatem sive politiam requiritur, ut membra sint conformia
capiti et ad invicem non discordent, et sint omnia sic disposita in
civitate, ut iam est dictum. Amplius autem: in causis et causatis,
et moventibus et motis, ita videmus, quod est debita proportio ipsorum
ad invicem quantum ad influentiam: quia inferiora moventur secundum
superiorem motum, et superiora movent quantum est inferiori
conveniens, cum natura non deficiat in necessariis. Si igitur talis
est ordo superiorum ad inferiora, et e converso in qualibet natura
creata, multo magis esse debet in natura intellectuali, quanto
perfectior est inter entia. Si ergo talis dispositio suavitatem facit
contemplando, multo magis operando. Et hinc Pythagorici moti fuerunt
in caelestibus corporibus ponere melodiam, ut philosophus dicit in
secundo de caelo, propter ordinatos motus quos habent, et
indeficibiles, unde insurgit summa suavitas: et quia ipsa fore
dicebant animata, ex hac parte eisdem dabant felicitatem. Ergo sic
politice vivere perfectam et felicem vitam facit. Praeterea: ordo est
parium dispariumque rerum, sua cuique tribuens dispositio, ut
Augustinus dicit, duodevigesimo de Civ. Dei: per quam definitionem
habemus diversum gradum in politia, tam in executionem officiorum,
quam in subiectione, sive obedientia subditorum: unde tunc est
perfecta socialis congregatio, quando quilibet in suo statu debitam
habet dispositionem et operationem. Sicut enim aedificium est
stabile, quando partes eius sunt bene sitae, sic de politia
contingit, quod firmitatem habet et perpetuitatem, quando quilibet in
suo gradu, sive rector, sive officialis, sive subditus debite
operatur, ut suae conditionis requirit actio. Et quia ibi nulla est
repugnantia, consequenter ibi erit summa suavitas et perpetua firmitas
status: et hoc est proprium felicitatis politicae, ut philosophus
tradit. Hos autem tales rectores civitatis, sive politiae pro
conservando in pace populo, describit nobis in Exod., Iethro
cognatus Moysi: provide, inquit, de plebe viros potentes, in quibus
sit veritas, et qui oderint avaritiam, et constitue ex eis tribunos,
et centuriones, et quinquagenarios, et decanos, qui iudicent populum
omni tempore. Et postea subdit: si hoc feceris, implebis imperium
domini, et praecepta eius poteris sustinere, et omnis hic populus
revertetur in pace ad loca sua: quasi omnia subsistant in quadam
suavitate mentis, et pace temporis, ex quibus insurgit felicitas
hominis, si tales sint gubernatores reipublicae quales hic ordinantur.
Tales et Salustius dicit fuisse rectores Romanos: unde respublica ex
parva facta est magna, quia in eis fuit domi industria, foris iustum
imperium, animus in consulendo liber, neque libidini neque delicto
obnoxius: in quibus tales actus virtuosi regiminis nobis traduntur,
unde perfecta et felix ostenditur politia.
|
|
