|
Nunc igitur de his in specie est agendum, in quae, sive in quas
partes, civilitas, sive politia dividitur. Quas quidem oportet
accipere vel respectu totius civilitatis, cui partes integrales
respondent; vel respectu sui regiminis, aut ut ad negotia ordinatur
bellica: quia secundum hanc divisionem diversa sortiuntur vocabula a
diversis historiarum scriptoribus et auctoribus legum. Quantum autem
ad primum modum tradendi divisionem, accipere possumus superius
tactam, quae est Socratis et Platonis, qui totam politiam in quinque
colligebant partes: in rectores scilicet, consiliarios, bellatores,
artifices et agricolas. Aliam autem, quae est Romuli primi principis
urbis Romae: qui, ut historiae referunt, divisit multitudinem sui
populi in tres partes, videlicet senatores, milites et plebem.
Politia vero Hippodomi per tria genera hominum dicebatur et ipsa
constitui, per bellatores, artifices et agricolas, ut supra est
traditum. Harum autem quaelibet sustineri potest, et rationem habet.
Prima enim, quae quinque hominum genera comprehendit, satis videtur
conveniens. Si enim vires animae consideremus, quarum respectu nostra
attenditur indigentia, unde accipitur constituendi civitatem
necessitas, manifestum est dictam divisionem esse sufficientem.
Patitur enim homo indigentiam respectu partis intellectivae, ut possit
vivere secundum virtutem, propter quod est sibi provisa directio in
agendis: ad quod ordinatur consiliativa, quae ponitur a philosopho
inter intellectuales virtutes. Unde in Eccli. scribitur: fili,
inquit, sine consilio nihil facias, et post factum non poenitebis.
Et ideo in republica, sive in politia consiliarii sunt optima pars
eius: propter quod a Plutarcho comparantur oculo, qui inter partes
corporis est nobilior. Indiget etiam refraenativa concupiscentiae,
sive affectivae, quae inordinata est, ut ipse philosophus tradit,
unde ipsas aegritudines in septimo Ethic. appellat: et inde
necessarii sunt rectores ad corrigendum hominum malitiam; propter quod
et apostolus dicit, quod non sine causa gladium portat, vindex in iram
ei qui male fecit. Ex qua ratione institutae sunt leges per principes
et rectores, ut per philosophum patet, et ipse apostolus in epistola
ad Gal.: lex, inquit, propter transgressores posita est; et
iterum: iusto non est lex posita. Sunt etiam et aliae indigentiae
humanae vitae, quae respondent aliis potentiis animae, ut est
tegumentum, ornamentum et nutrimentum. Duo quidem prima indigentiam
supplent partis sensitivae hominis; quod artificum est officium sive in
aedificiis, sive in vestimentis, sive calceamentis, sive quibuscumque
aliis artificialibus rebus, quae aspectum, vel auditum, vel
odoratum, sive tactum delectant, vel eisdem conferunt supplementum.
Sed ad indigentiam supplendam humanae vitae quantum ad nutrimentum,
quod respondet parti vegetativae, ordinantur agricolae sive in pane,
sive in vino, sive in fructibus, sive in gregibus, sive in armentis,
sive in volatilibus, quae omnia de iure ad civitatem per agricolas
deferuntur et transportantur. Bellatores autem congrua sunt pars
politiae, ordinata quidem contra impulsores aliarum partium, et ad
ipsarum munimen. Ad hoc enim constituitur miles in civitate, ut se
pro sua patria contra hostes opponat: unde ad hoc iuramento
astringuntur cum ad gradum militarem ascendunt, pro republica non
recusantes mortem, ut in Policrato traditur, ubi de sacramento
militis agitur. Est ergo bellator in republica necessarius, et pars
praecipua politiae: quia eius officium est assistere principi pro
exequenda iustitia, ut dicitur in commemorato libro, et fideliter et
constanter contra hostes pugnare pro conservanda patria: et sic non
solum parti politiae, sed toti, militaris gradus in republica
singulariter est fructuosus. Ex quibus omnibus manifeste patet
sufficientia politiae Socratis et Platonis quantum ad partes eius.
|
|
