|
Sed et de duobus aliis modis iam dictis adhuc divisio tolerari potest:
quia comprehenduntur cum prima, cuius sufficientia est iam ostensa.
Et quidem in divisione Romuli cum de senatoribus agitur, rectores
accipimus politicos et sapientes eis adiunctos, sive assessores, sive
quoscumque alios iurisperitos. Plus enim principes politici sunt
consiliativi quam regales vel imperiales; sicut et de Romanis
scribitur, I Mach., quod consulebant quotidie trecentos viginti de
multitudine, ut quae digna sunt gerant. Cuius ratio esse potest,
quia regimen politicum solis roboratur legibus, ut dictum est supra;
regale vero, sive imperiale, etsi legibus gubernetur, in casibus
tamen opportunis, ac gerendis quibuscumque negotiis regimen consistit
in arbitrio principis: quia pro lege habetur quod principi placuerit,
ut iura definiunt. Concludendum est igitur, in dominio politico
consiliarios maxime fere necessarios, quos in nomine senatorum
includimus: unde Isidorus dicit in secundo Etymolog., quod senator
a consulendo et tractando est dictus, qui sic se habet ut consulat, et
nulli noceat; unde et Augustinus, de Civ. Dei, senes inter
senatores connumerat. Comprehendimus etiam in nomine senatoris
rectores, sicut idem Isidorus tradit in praenominato iam libro ex
verbis Salustii dicentis, quod senatores patres vocati sunt propter
diligentem curam regiminis. Nam sicut patres filios, ita illi
rempublicam gubernabant. Patet igitur quod in nomine senatorum, quos
Romulus distinxit a militibus et plebeiis, etiam rectores et
consiliarios comprehendit, quos Socrates et Plato in sua Politic.
posuerunt distinctos. Sed in nomine plebis artifices et agricolas
accipere possumus, quia utrumque genus de gente plebeia accipitur. Et
apparet, quod divisio multitudinis in civitate per praefatos
philosophos a divisione quam fecit Romulus non discordat. De
distinctione tamen Hippodomi iam praefati videtur esse dubium: quia
nulla fit ibidem mentio de consiliariis et rectoribus, nec ad partes
reduci valent per dictum philosophum assignatas, cum actus et naturae
ipsarum penitus sint diversa. Sed si attendimus ad ea quae ad
civilitatem eius sunt tradita quaestio facilius solvitur. Pertractat
enim de iudicibus et assessoribus, ubi circa ipsos suam ponit
distinctionem, et nos ex ea possumus accipere consiliarios et
rectores: de quibus pro tanto mentionem non facit cum de partibus agit
politiae, eo quod illas partes solum assumit, quae ad indigentiam
referuntur corporalis vitae: unde et sua positio quantum ad substantiam
a prima, videlicet Socratis et Platonis, non videtur differre.
Haec igitur de partibus politiae, ex quibus constituitur, dicta
sufficiant. Unum tamen de eis adhuc considerandum videtur, de
bellatoribus videlicet, quia omnes politiae de ista parte faciunt
mentionem; cuius quidem rationem habere possumus a Vegetio, de arte
militari, in fine primi libri, quia omnes regiones et civitates per
bellatores in suo sunt conservatae vigore, et quod respublica diminuta
est per dissuetudinem bellandi in urbe, post primum bellum Punicum per
annos viginti in pace vitam deducens; unde Romanos ubique victores sic
enervavit, ut in secundo bello Punico Hannibali pares esse non
possent. Tot itaque consulibus, tot exercitibus amissis, tunc demum
ad victoriam pervenerunt, cum exercitium militare condiscere
potuerunt, et postea concludit: semper ergo legendi exercitandique
sunt iuniores. Utilius enim constat suos erudire armis, quam alienos
mercede conducere. Necessarii igitur sunt bellatores omni tempore in
republica, tum pro pace civium conservanda, tum pro incursu hostium
evitando: quorum considerato fructu in republica amplior eis inter
cives confertur honor, tanquam magis necessariis ad conservationem
politiae, et propter periculum cui se pro ipsa debent exponere.
Propter quod eisdem solis dabatur victoriosis corona. Hinc est quod
in Policrato assimilantur manui, quae secundum Aristotelem in secundo
de anima est organum organorum. Iura etiam ipsos milites ampliori
decorant privilegio inter omnes civiles sive in testamentis, sive in
donationibus, seu in quibuscumque negotiis, sed praecipue dum sunt in
castris, ac suum exercent officium.
|
|
