|
Sed quia de nominibus agitur ducum, videndum est de ipsis prout
Scriptura sacra denominat, et Romana respublica, ac moderni
describunt. Et primo quidem de tribuno: quod quidem nomen dicit
Vegetius ex tribu originem habere, quia praeerat militibus quos
Romulus elegerat, qui ex tribu originem traxerunt. Isidorus autem in
nono Etymolog. dicit, quod tribuni dicti sunt, quod plebeiis iura
praebent: unde in favorem eorum sunt instituti proconsules. Alibi
vero dicitur quod tribuni dicebantur qui mille militibus praeerant,
quos Graeci chiliarchos appellant, sicut centuriones a centum
militibus sunt nominati. De quinquagenariis, sive pentacontarchis,
quod idem est, Vegetius mentionem non facit; sed Scriptura sacra in
praefatis iam libris et in IV Lib. Reg., quos ad imprecationem
Heliae iuxta eorum meritum flamma combussit. Sed decanos, sive
decuriones, sic dictos, quod decem militum curam habent in castris,
Vegetius sub uno contubernio et uno papilione disponit. Nomina vero
generalia multitudinis armatorum ad pugnandum dispositae haec sunt:
videlicet exercitus ab exercitio, sive ab exercitando dictus, utrumque
enim in praedicta requiritur multitudine: vocantur et castra, a
castitate dicta, ut tradit Isidorus, eo quod ibi debet castrari
libido. Subtrahebantur enim deliciae a castris, cum incumberet
hostium pugna, ut Vegetius scribit: unde castra filiorum Israel
devicta fuerunt a Madianitis, quia fornicati sunt cum filiabus eorum,
ut scribitur in Num. Propter quod in Deut. scribitur, quod dominus
ambulabat in medio castrorum Israelitici populi, ut sint castra eorum
sancta, nihilque in eis appareat foeditatis. Vel castra dicebantur
propter munitionem exercitus in aggeribus et vallibus, ac aliis
clausuris fortissimis, quibus Romani principes utebantur cum
invadebant hostes. Propter quod fossores, fabri, ac latomi
assumebantur ad militarem disciplinam, ut haberent in promptu artifices
necessarios ad tuitionem exercitus. Est et aliud nomen, per quod et
multitudo pugnatorum exprimitur, videlicet legio, ab electione dicta,
ut tradit Isidorus, eo quod milites in ea contenti eligebantur ab
aliis tanquam magis experti. Quaedam autem alia nomina sunt partium
legionum, sive exercitus, quae a Vegetio traduntur in secundo
Lib., et ab Isidoro Lib. nono, ut manipulus, qui est numerus
ducentorum militum, sic dictus quod mane hostes impeteret, sive quod
pro signo manipulos stipulae, sive alicuius herbae ferret secum, de
quibus Lucanus: convocat armatos ex templo ad signa manipulos. Alii
vocantur velites, a volitando dicti, propter suam agilitatem. Romana
enim respublica quosdam iuvenes agiles habebat in militia legionum, qui
cum invaderent hostes, consedebant post equitum terga, tunc subito
desilientes de equis turbabant hostes. Tales autem milites
Hannibali, ut scribit Isidorus, multum fuerunt infesti, per quos
elephanti eius in maiori parte sunt interempti: qualis fuit ille
Eleazarus, de quo traditur in I Mach., quod exiliens in medium
legionis contra castra regis Antiochi bestiam invasit elephantinam
loricatam loricis regis, ipsamque bestiam occidit. Est et aliud genus
armatorum, quod acies nuncupatur ab acuitate dicta, ut Isidorus
dicit, quod audaciam importat in aggrediendo hostes, de qua Scriptura
sacra saepius mentionem facit: unde et de una tribu Israelitici populi
scribitur in Paralipom., quod egrediebantur ad pugnam in acie
provocantes contra hostes. Aliud etiam nomen est, quod cuneus
appellatur quasi coitus, quod est in unum collecta multitudo ad
pugnandum, et maxime necessarius in bellando; de quo in Deut.
dicitur, quod unusquisque suos cuneos praeparabit ad bellum: a quo
forte conostabulus vocabulum trahit apud modernos usitatum, quasi caput
cunei stabilis, hoc est constantis et fortis. Est et aliud nomen
novum apud Tuscos de prima cohorte, et quasi eiusdem Romanae cohortis
similitudinem gerens, qua censu, genere, litteris, forma, virtute
pollentes milites innitebantur, ut dicit Vegetius, cui tribunus
praeerat armorum scientia, virtute corporis, ac morum honestate
praecipuus, quam trapellum acies hostium appellata: hoc enim verbum
trapellationis importat. Sed et de officialibus castrorum multa tradit
Vegetius in secundo Lib., sed haec, quae dicta sunt sub compendio,
ad praesens sufficiant, quantum pertinet ad politiae tractatum in hoc
quarto libro. Restat ulterius de principatu oeconomico, hoc est de
regimine domus, quod est patrisfamilias: qui quidem materiam habet
omnino distinctam ab aliis principatibus. Et ideo congruum videtur hoc
per se opus componere, distinguendo per libros sive tractatus, et sua
capitula, prout natura facti requirit: qua in re philosophus eumdem
modum tenet. Et ultimum de virtutibus quae requiruntur ad partes
regiminis in quocumque genere, sive sint subditi, sive rectores, sive
principes, sive subiecti fideles; quia sic requirit ordo doctrinae in
arte vivendi, et non simul ac mixtim tractare de ipsis, ut quidam
fecerunt: quia hoc est impedire intellectum discentis, et est contra
normam dicentis.
|
|
