|
Est autem et alia conditio, quam philosophus, in secundo Politic.,
attribuit politiae dictorum philosophorum, videlicet magistratus ad
regimen iuxta morem Atticae regionis, cuius caput sunt Athenae, post
mortem videlicet Codri regis; quos quidem magistratus Romana
respublica senatores vocabat. Hos praefati philosophi voluerunt esse
perpetuos et quoscumque officiales in sua politica constitutos: quorum
motivum, fuit imitatio naturae, ut Aristoteles eis imponit. Videmus
enim in terra, quod partes eius eodem modo semper se habent, ut in
mineris contingit quia minera auri in eadem parte terrae semper generat
aurum, et minera argenti argentum. Unde in Iob dicitur: habet
argentum venarum suarum principia, et auro locus est, in quo
conflatur. Ex hoc ergo principio sic concludunt, quod si locus auri
numquam mutatur et argenti, ut fiat locus plumbi vel ferri; nec locus
plumbi vel ferri, ut fiat locus auri vel argenti: sic et in
principatibus contingere debet: quia nec principes, nec sui officiales
mutari debent, ut fiant aliquando subditi, vel quod subditi fiant
officiales vel principes: quia ars imitatur naturam in quantum potest.
Amplius autem: ad hoc idem probandum, sic argumentum assumi potest:
quia, ut philosophus dicit in principio suae Metaph.: experientia
facit artem, et inexperientia casum, et Vegetius, de art.
Milit.: scientia, inquit, rei militaris nutrit audaciam. Nemo
enim facere metuit, quod se bene didicisse confidit. Ex his autem
arguitur, quod si fiat mutatio rectorum vel principum, seu
magistratus, interdum assumitur inexpertus, ex quo multi contingunt
errores in politia. Rursus ad idem. Talis vicissitudo regimini
derogat, ut dictum est supra in secundo libro: quia datur occasio
subditis non obedientiae ex spe evadendi manum principis, vel veniendi
ad dictum principatum: et sic motivum dictorum philosophorum,
Socratis videlicet et Platonis, videtur consonum rationi. Sed e
converso fuit motivum sapientum urbis, sive Romanae reipublicae, quia
post expulsionem regum statuerunt consules: unde in I Mach.,
scribitur, inter alia commendabilia de Romanis, quod committunt uni
homini magistratum suum per singulos annos dominari universae terrae
suae, et omnes obediunt uni. Causam autem assignant historiae, ut
nec insolens diu maneret, et moderatior cito succurreret. Quam quidem
causam philosophus etiam tangit in secundo Politic., quia mutare
aliquando principatum ac dignitatem, magistratus personis idoneis
distribuere, causa est maioris pacis in civitate, et in politia
quacumque. Alia autem causa assumitur ex uno principio philosophi,
quinto Ethic., ubi dicitur, quod principatus virum ostendit.
Contingit enim interdum personam assumptam ad dignitatem esse hominem
virtuosum in gradu suo; sed postquam statum principatus accepit,
elevatur in superbiam et tyrannus efficitur: sicut accidit de Saule,
de quo dicitur in I Reg., quod, quando assumptus est in regem,
inter filios Israel non erat melior vir illo, et solis duobus annis in
sua permansit innocentia. Postquam autem factus tyrannus, et Deo
inobediens, dictum est ei per Samuelem: quia abiecisti sermonem
domini, et non obedisti voci eius, abiecit te dominus ne sis rex.
Amplius autem: gradus quidam est in natura hominis, quantum ad
virtutes et gratias. Quidam enim sunt ad subiectionem dispositi, sed
ad regimen minus valent; quidam autem e converso. Ex tali ergo
opinione, quia bonus est subditus assumptus, et male regens, si
perpetuetur cum principatu, est causa scissurae in civitate. Rursus:
appetitus honoris inest homini: unde Valerius maximus dicit, quod
nulla est tanta humilitas, quae hac dulcedine non tangatur: et hinc
sequitur aliud, scilicet quod est superioris impatiens. Dare ergo
principatum uni soli est causa seditionis in multitudine. Et ista est
etiam ratio Aristotelis in secundo Politic., ubi dicit, quod
Socrates semper facit eosdem principes, quod seditionis est causa apud
nullam dignitatem possidentes. Videntes enim se omnino statu carere,
si contingat eos esse viriles et animosos, ad discordias nituntur
civium. Propter quod Valerius maximus refert de Fabio duce Romano
libro decimo, de quo dictum est supra, quod cum saepius consulatum
habuisset, et in sua progenie talis dignitas a longo tempore per
successionem continuata fuisset, id egit cum populo, ut aliquando
vacationem huius honoris Fabiae genti darent. Laudabilis igitur
politia est, in qua secundum merita unicuique civi vicissim
distribuuntur honores, ut antiqui fecerunt Romani, quam etiam
philosophus magis commendat.
|
|
