|
Sed quod pro se inducunt de mineris praefati philosophi, non habet
similitudinem, sive necessitatem in arguendo, eo quod minerae sive
auri, sive argenti, sive cuiuscumque metalli recipiunt impressionem a
corpore caelesti, quae est ad unum determinata; unde sicut ficulnea
semper ficus producit, et non alium fructum propter eadem principia
quae sunt in ipsa, et mediante influentia caelesti; ita et eadem pars
terrae sic disposita, ut sit minera auri, semper faciet aurum. Sed
non sic est de voluntate humana, quae sideribus non subiicitur, ut
Ptolomaeus probat in Centiloquio, quia volubilis est: unde actus
humani ponuntur a philosopho in Ethicis de contingenti materia, et
inde variantur de bono in malum, et a converso; et ideo perpetuatio
est periculosa. Sed quod postea dicitur de experientia, hoc supponi
debet, ut eligatur expertus, qui possit et sciat regere et cives
dirigere ad virtutem: alias si eligitur unus insufficiens pretio vel
amore, iam politia est corrupta. Formam enim eligendi tradit ille
Iethro Moysi cognato suo, ut in Exod., scribitur, loquens de
principibus et assessoribus populi: provide, inquit, viros potentes
de omni populo, in quibus sit veritas, et qui oderint avaritiam; et
constitue ex eis tribunos, et centuriones, quinquagenarios et
decanos, qui iudicent populum. Philosophus etiam, in quinto
Ethic., dicit, quod non sinimus hominem principari, in quo est
natura humana tantum, sed illum qui est perfectus secundum rationem:
quia, si aliter fiat, assumptus ad principatum, dat sibi plus de
bonis, et tyrannus efficitur. Quod autem inducitur ultimo de
derogatione regiminis, si principatus immutetur, hic attendendum est,
sicut tactum est supra in secundo libro, quod regiones diversificantur
quantum ad homines, et in complexione et in modo vivendi, sicut
caetera viventia secundum aspectum caeli, ut Ptolemaeus tradit in
Quadripart. Si enim plantae transferuntur ad aliam regionem, ad eius
naturam convertuntur: simile est de piscibus et animalibus. Sicut
ergo de viventibus, ita et de hominibus. Gallici enim, qui se
transferunt in Siciliam, ad naturam applicantur Siculorum: quod
quidem apparet, quia, ut narrant historiae, iam ter est populata
dicta insula de praefata gente. Primo enim tempore Caroli magni;
secundo ad trecentos annos tempore Roberti Guiscardi; et temporibus
nostris per regem Carolum, qui iam induerunt ipsorum naturam. Hoc
ergo supposito, dicendum est, quod regimen et dominium ordinari debet
secundum dispositionem gentis, sicut ipse philosophus in Politic.
tradit. Quaedam autem provinciae sunt servilis naturae: et tales
gubernari debent principatu despotico, includendo in despotico etiam
regale. Qui autem virilis animi et in audacia cordis, et in
confidentia suae intelligentiae sunt, tales regi non possunt nisi
principatu politico, communi nomine extendendo ipsum ad
aristocraticum. Tale autem dominium maxime in Italia viget: unde
minus subiicibiles fuerunt semper propter dictam causam. Quod si velis
trahere ad despoticum principatum, hoc esse non potest nisi domini
tyrannizent: unde partes insulares eiusdem, quae semper habuerunt
reges et principes, ut Sicilia, Sardinia et Corsica, semper
habuerunt tyrannos. In partibus autem Liguriae, Aemiliae et
Flaminiae, quae hodie Lombardia vocatur, nullus principatum habere
potest perpetuum, nisi per viam tyrannicam, duce Venetiarum excepto,
qui tamen temperatum habet regimen: unde principatus ad tempus melius
sustinetur in regionibus supradictis. Quod enim dicitur derogare
politiae, non est verum, si eligantur idonei: alias, ut dictum est,
corrumpitur politia. Idoneos autem Aristoteles tradit, in Politic.
Lib. quarto, mediocres civitatis, hoc est nec nimis potentes, quia
de facili tyrannizant, nec nimis inferioris conditionis, quia statim
democratizant. Cum enim se in alto considerant, sui immemores, et
sicut ignari regiminis, in erroris barathrum submerguntur, vel de
improvida cura ad subditos, vel de praesumptuosa audacia ad aliorum
gravamina: unde et politia corrumpitur et inquietatur. Assumendi
igitur sunt rectores vicissim in politia, sive consules, sive
magistratus vocentur, sive quocumque alio nomine, dummodo idonei
reperiantur. Amplius autem nec periculum imminet, quia iudicant
secundum leges eis traditas, quibus sunt per iuramentum astricti: unde
non est materia scandali puniendo, quia tales leges ab ipsa multitudine
sunt institutae. Rursus nec dominio derogat, si leviter puniat
secundum naturam gentis subiectae: quia aliquando in talibus regionibus
melius politia servatur dissimulando culpam, vel dimittendo poenam.
In quo facto virtus epicheiae de qua philosophus loquitur in quinto
Ethic., videtur locum habere, quae iustum legale diminuit. In quo
etiam regimine regulae illius summi pastoris sunt attendendae,
videlicet beati Gregorii in registro et Pastor., in quibus modum
correctionis tradit secundum personarum statum et qualitatem.
|
|
