|
1. Postquam philosophus determinavit de saporibus, hic incipit
determinare de odoribus. Et dividitur in duas partes. In prima
determinat de odoribus. In secunda comparat sensum odoratus ad alios
sensus, ibi, videtur autem sensus, qui est odorandi. Circa primum
duo facit. Primo determinat generationem et naturam odoris. Secundo
determinat species ipsius, ibi, species autem odorabilis. Circa
primum duo facit. Primo manifestat quid sit passivum in generationem
odorum. Secundo quid sit activum, ibi, quoniam vero ab enchymo.
Circa primum tria facit. Primo proponit quod intendit. Secundo
exponit quod dixerat, ibi, commune autem his. Tertio probat, ibi,
non enim solum. Dicit ergo primo, quod eodem modo oportet intelligere
in generatione odorum, sicut et in generatione saporum: scilicet quod
aliquid est in generatione saporum passivum, et aliquid activum.
Dictum est enim circa sapores, quod humidum aqueum patitur a sicco
terrestri, et sic reducitur per actionem caloris ad hoc quod sit
saporosum: in generatione autem odoris est activum humidum enchymum.
Et dicitur enchymum ab en, quod est in, et chymos, quod est humor,
quasi humore existente imbibito et incorporato alicui sicco. Hoc
igitur est activum in odore; passivum autem est aliquod aliud genus,
quod comprehendit sub se aerem et aquam.
2. Deinde cum dicit commune autem exponit quid sit illud genus
commune aeri et aquae, quod est susceptivum odoris. Et dicit, quod
commune utrique dicitur esse perspicuum, non tamen perspicuum,
inquantum perspicuum est susceptivum odoris, sed coloris, ut supra
habitum est; sed est susceptivum odoris secundum quod est lavabile vel
mundabile enchymae siccitatis, idest secundum quod est receptivum
enchymi sicci: quam quidem receptionem vocat lavationem, vel
mundationem, inquantum aliquid per humidum receptivum natum est ablui
vel mundari.
3. Deinde cum dicit non enim probat quod supposuerat, scilicet quod
susceptivum odoris non solum sit aer, sed etiam aqua. Et primo
inducit huius probationem. Secundo concludit quid sit proprium
susceptivum odoris, ibi, si quis ergo. Dicit ergo primo, quod odor
non solum suscipitur in aere, sed etiam in aqua; et hoc manifeste
ostenditur propter hoc quod pisces aliqui, ut sunt ostracoderma, idest
animalia durae testae, viventia in aqua, videntur odorare ex hoc quod
a longe odore trahuntur ad alimentum, quod videre non possunt. Et ex
hoc apparet quod aqua est susceptiva odoris, duplici ratione. Primo
quidem, quia huiusmodi animalia non vivunt in aere, sed in aqua.
Quod autem sub aqua, in qua huiusmodi pisces degunt, non sit aer sed
aqua, probat per hoc, quod aer supernatet aquae etiam si infra aquam
ponatur; sicut patet de ventre inflato, si per violentiam
submergatur, quod supernatabit aquae. Secundo etiam, quia si daretur
quod aer esset intra aquam, cum tamen huiusmodi animalia non respirent
aerem, ita non sentirent odorem, si solus aer esset odoris
susceptivus.
4. Deinde cum dicit si quis ergo concludit quid sit proprium
susceptivum odoris: et dicit quod aer et aqua, quae sunt susceptiva
odoris, sunt humida; sequitur quod odor nihil sit aliud quam quaedam
natura, scilicet forma ab enchymo sicco impressa in humido, quod est
aer et aqua; et illud est odorabile, quod est tale, idest humidum
habens naturam sibi impressam ab enchymo sicco.
5. Deinde cum dicit quoniam vero probat quod enchymus sit effectivum
odoris. Et hoc probat tripliciter. Primo quidem per ea quae habent
vel non habent odorem. Secundo per diversas opiniones quorumdam de
odore, ibi, videtur autem quibusdam. Tertio per affinitatem odoris
ad saporem, ibi, adhuc autem siquidem. Dicit ergo primo, quod
manifestum est et per ea quae habent odorem, quod haec passio, quae
est odor, sit impressa ab enchymo, idest ab humore imbibito et
comprehenso a sicco, ut supra dictum est. Primo enim elementa omnia,
scilicet ignis, aqua, terra, carent odore; quia sive sint humida,
sive sicca, sunt achyma, idest sine humore comprehenso a sicco; quia
quae eorum sunt humida habent humidum sine sicco; quae autem eorum sunt
sicca habent siccum sine humido, nisi sit facta aliqua commixtio
elementorum. Unde mare habet aliquem odorem, quia in eo siccum
terrestre est admixtum humido aqueo, ut manifestatur per salsum
saporem. Sal etiam magis habet odorem, quam nitrum. Et quod ista
duo, scilicet sal et nitrum, habeant aliquid de enchymo, manifestatur
per hoc quod oleum exit ab eis per aliquod artificium; et ex hoc
manifestatur quod est in eis aliquis humor pinguis comprehensus a
sicco: sed nitrum minus habet de huiusmodi humore quam sal; et ideo
est minus odorabile.
6. Secundo manifestat idem in lapidibus et lignis: et dicit quod
lapis solidus et durus caret odore, quia non habet praedictum humorem,
a quo odor causatur, propter magnam sui terrestritatem; sed ligna
habent odorem, quia habent aliquid de praedicto humore: quod patet ex
hoc, quia inflammabilia sunt propter pinguedinem in eis existentem.
Unde ligna, quae habent humorem magis aquosum et minus pinguem, quasi
non comprehensum a sicco, sunt minus odorabilia, sicut patet de ligno
populeo: ligna autem abietis et pinea sunt multum odorabilia, propter
pinguedinem humoris ipsorum.
7. Tertio manifestat idem in metallis, inter quae aurum est minime
odorabile, eo quod caret praedicto humore: quod contingit propter eius
magnam terrestritatem, quae significatur ex maximo pondere eius. Est
enim ponderosius ceteris metallis. Sed aes et ferrum est odorabile,
quia humidum in eis digestum est imbibitum a sicco, et non est
totaliter ab eo separatum, sicut in auro. Unde et scoriae eorum,
propter adustionem humidi, sunt minus odorabiles. Argentum vero et
stannum sunt magis odorabilia quam aurum, minus vero quam aes et
ferrum: habent enim humorem magis aquaticum et minus comprehensum a
sicco quam aes et ferrum. Quia tamen humiditas eorum aliqualiter
comprehenditur a sicco, non sunt penitus absque odore, sicut aurum.
8. Deinde cum dicit videtur autem ostendit quod enchymum sit activum
odoris per opiniones aliorum. Secundo excludit eas, ibi, sed neutrum
horum. Tertio concludit propositum, ibi, quoniam ergo. Dicit ergo
primo: quibusdam videtur quod odor sit fumalis evaporatio, quae est
communis aeri et terrae, quasi medium inter ea, quia est aliquid
resolutum a sicco terrestri non pertingens ad subtilitatem aeream: et
omnes antiqui qui loquuntur de odore, propinqui fuerunt ad hanc
positionem. Unde et Heraclitus dicit, quod, si omnia entia
resolverentur in fumum, nares percipientes odorem, discernerent omnia
entia, quasi omnia entia essent odores. Existimabat enim Heraclitus
vaporem esse rerum principium.
9. Quia tamen non omnes philosophi posuerunt odorem esse fumum, sed
quidam aliquid simile, ideo ad hanc diversitatem manifestandam
subiungit, quod quidam attribuebant odori exhalationem, quidam
evaporationem, quidam utrumque; et ostendit differentiam inter haec
duo; quia evaporatio nihil aliud est quam quaedam humiditas aquea
resoluta; exhalatio autem sive fumus est commune aeri et terrae, cum
sit resolutio quaedam ex sicco terrestri, sicut dictum est. Et signum
huius differentiae est quod ex evaporatione quando condensatur,
generatur aqua, ex fumali autem evaporatione aliquid terrestre.
10. Secundo ibi sed neutrum excludit praedictas positiones duabus
rationibus. Quarum prima est, quia vapor pertinet ad aquam, quae non
est odorabilis absque admixtione sicci, sicut supra dictum est; fumus
autem non potest fieri in aqua, tamen fit odor, ut supra est ostensum
per hoc, quod quaedam animalia odorant in aqua: ergo odor non est
fumus nec vapor.
11. Secundam rationem ponit ibi amplius evaporatio quae talis est.
Similis ratio est quod evaporatio dicatur odor, et quod colores
dicantur effluxiones; sed illud non dicitur de coloribus, ut supra
dictum est; ergo nec istud bene dicitur de odoribus. Utrobique enim
sequitur quod sensus fiat per tactum, et odorum, et colorum; et quod
corpora odorata et visa diminuerentur, et tandem totaliter
resolverentur per effluxionem: et hoc est inconveniens, praesertim cum
inveniatur tam a remotis aliquid videri et odorari, quod nullo modo
resolutio corporis usque illuc reduci possit. Sic enim ad tantam
distantiam, et color et odor per spiritualem immutationem medii percipi
possunt.
12. Deinde cum dicit quod ergo concludit propositum, scilicet quod
ex quo odor non est nec vapor, nec fumus, manifestum est quod
humidum, quod est in spiritu, idest in aere et in aqua, patitur ab
enchyma siccitate, et sic odor fit et sentitur. Humidum enim non
solum invenitur in aqua, sed etiam in aere.
13. Deinde cum dicit adhuc autem manifestat quod enchymum sit
activum odoris per affinitatem ad saporem. Et circa hoc tria facit.
Primo proponit dicens: et si enchymum similiter facit odorem in humido
aqueo et in aere, sicut siccum terrestre lavatum per humidum aqueum
facit sapores, manifestum est quod odores oportet proportionatos esse
saporibus.
14. Secundo ibi, sed adhuc manifestat propositum adaptando odores
saporibus. Et dicit quod in quibusdam hoc accidit manifeste.
Dicuntur enim acetosi et dulces odores, et austeri, et styptici, et
Pontici, et crassi, sicut et sapores; sed amaros odores non
dicimus, sed putridi odores proportionabiliter respondent amaris
saporibus, quia amari sapores difficile sorbentur. Putrida sunt
dysanapneusta, idest difficilis respirationis. Unde manifestum est ex
hac affinitate odoris ad saporem, quod sicut sapor fit in aqua, ita
odor in aere et aqua.
15. Tertio ibi, et propter. Probat praedictam affinitatem per
impedimenta saporis et odoris; quia per frigus et congelationem,
sapores hebetantur et odores, exterminantur, inquantum per praedicta
aufertur calidum, quod generat et movet odores et sapores, ut ex
dictis apparet.
|
|
